Łopian mniejszy

Łopian mniejszy
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Carduoideae
Rodzaj	łopian
Gatunek	łopian mniejszy
	Nazwa systematyczna
	Arctium minus (Hill) Bernh.; Syst. Verz. Erf.: 154 (1800)
Synonimy
	Synonimy homotypowe: Arcion minus (Hill) Bubani; Arctium lappa var. minus (Hill) A.Gray; Bardana minor (Hill) Hill; Lappa bardana subsp. minor (Hill) Čelak.; Lappa minor Hill; Lappa vulgaris var. minor (Hill) Neilr.; Synonimy heterotypowe: Arctium batavum Arènes; Arctium chabertii subsp. balearicum Arènes; Arctium conglomeratum Schur ex Nyman; Arctium degenii H.Lindb.; Arctium lappa var. pubens (Bab.) Fiori; Arctium lappa subsp. pubens (Bab.) P.D.Sell; Arctium melanoceps (Beger) G.H.Loos; Arctium montanum Schweigg. ex Steud.; Arctium nemorosum var. pubens (Bab.) Fiori; Arctium nemorosum subsp. pubens (Bab.) Rothm.; Arctium nemorosum subsp. tchihatchefii Arènes; Arctium pubens Bab.; Arctium tomentosum subsp. pubens (Bab.) Nyman; Lappa conglomerata Schur; Lappa major subsp. pubens (Boreau) Berher; Lappa minor var. pubens (Bab.) Gustave & Hérib.; Lappa minor subsp. pubens (Boreau) Corb.; Lappa pubens Boreau;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Łopian mniejszy (Arctium minus (Hill) Bernh.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Jako gatunek rodzimy występuje w całej Europie od Azorów po Ural, w północno-zachodniej Afryce oraz południowo-zachodniej Azji (po Afganistan na wschodzie). Jako gatunek zawleczony obecny jest w południowo-wschodniej Australii, Nowej Zelandii, w Ameryce Północnej i Południowej oraz w zachodniej Syberii i w Kraju Nadmorskim^[3]. W Polsce rośnie pospolicie na obszarze niemal całego kraju, lokalnie bywa rzadszy np. w Bieszczadach i na północnym wschodzie^[4]. W polskich górach sięga do rzędnej 700 m n.p.m.^[5]

Morfologia

Pokrój: Roślina zielna osiągająca zwykle od 0,5 do 1,5 m wysokości^[5], rzadko do 3 m^[6]. Łodyga jest bruzdowana i omszona, prosto wzniesiona, rozgałęziona i gałązki także są wzniesione^[5].
Liście: Dolne duże, osiągające od 30 do 60 cm długości i do 35 cm szerokości^[6], wyższe są mniejsze. Osadzone są na ogonkach osiągających (w przypadku dolnych liści) do 50 cm długości. Ogonki mają pusty rdzeń przynajmniej u nasady^[6]. Blaszki są szeroko jajowate, mają sercowatą nasadę, wierzchołek zaostrzony lub tępy, są całobrzegie lub odlegle, płytko ząbkowane^[5]. Z wierzchu liście są zielone, z rzadkimi i krótkimi włoskami. Od spodu są cienko kutnerowato owłosione i szarozielone^[5]^[6].
Kwiaty: Zebrane w koszyczki szerokości 1,5–2,5 cm, ustawione groniasto wzdłuż gałązek; górne są siedzące, niższe osadzone są na szypułkach. Koszyczki są zwykle nieowłosione, rzadziej słabo pajęczynowato owłosione. Łuskowate liście okrywy są krótsze od kwiatów i wszystkie zakończone są haczykowato, ze szczytową częścią igiełkowato cienką. Szczeciniaste plewinki niewiele krótsze od wewnętrznych łusek okrywy^[5]. Kwiatów w koszyczku jest ponad 30. Ich korona jest purpurowa lub różowa, rzadko biała, długości 7–12 mm^[6], bez włosków gruczołowatych^[5]
Owoce: Ciemnobrązowe niełupki długości 5–8 mm^[6], odwrotnie jajowate, w części szczytowej ucięte, słabo żeberkowane^[5]. Zwieńczone ostkami puchu kielichowego długości do 3,5 mm^[6].
Gatunki podobne: Groniasto wzdłuż gałązek rozmieszczone koszyczki ma także łopian gajowy A. nemorosum. Różni się on większymi rozmiarami koszyczków (3–4 cm średnicy), łukowato przewisającymi gałązkami i większymi owockami osiągającymi 7–10 mm. Podobne wielkością koszyczki ma łopian pajęczynowaty A. tomentosum, jednak skupione są one w podbaldachy na końcach gałązek i zwykle silnie pajęczynowato owłosione. Łopian większy A. lappa różni się zarówno znacznie większymi koszyczkami (3–4 cm średnicy) jak i ułożeniem ich w podbaldachach na końcach gałązek^[5].

Biologia i ekologia

Roślina dwuletnia^[5], hemikryptofit^[7]. Kwitnie od lipca do września^[5]^[7].

Liczba chromosomów 2n = 32, 36^[7].

Rośnie na obrzeżach lasów z olszą, w dolinach rzek, najczęściej jednak spotykany jest w siedliskach ruderalnych – na przychaciach i przydrożach, także na odłogach^[5]. Gatunek charakterystyczny rzędu Artemisietalia i zespołu Arctio-Artemisietum vulgaris^[8].

Mieszańce

Tworzy mieszańce z: łopianem pajęczynowatym – A. × mixtum (Simk.) Nym., większym – A. × nothum (Ruhmer) Weiss i gajowym – A. × maassii (M. Schulze) Rouy^[5].

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2014-01-23] (ang.).
1 2 3 4 Arctium minus (Hill) Bernh., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-12-03] .
↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, AdamA. Zając (red.) i inni, Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 68, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 StanisławaS. Pawłowska StanisławaS., Arctium L., Łopian, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 354-355 .
1 2 3 4 5 6 7 Arctium minus (Hill) Bernhardi, [w:] Flora of North America [online], eFloras.org [dostęp 2025-12-03] .
1 2 3 Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998, s. 495. ISBN 83-01-12218-8.
↑ WładysławW. Matuszkiewicz WładysławW., Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 104–105, ISBN 83-01-14439-4, OCLC 749271059 .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2014-01-23] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 Arctium minus (Hill) Bernh., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-12-03] .

[4] Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, AdamA. Zając (red.) i inni, Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 68, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .

[pawlowska-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 StanisławaS. Pawłowska StanisławaS., Arctium L., Łopian, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 354-355 .

[america-6] 1 2 3 4 5 6 7 Arctium minus (Hill) Bernhardi, [w:] Flora of North America [online], eFloras.org [dostęp 2025-12-03] .

[klucz-7] 1 2 3 Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998, s. 495. ISBN 83-01-12218-8.

[8] WładysławW. Matuszkiewicz WładysławW., Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 104–105, ISBN 83-01-14439-4, OCLC 749271059 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]