Łukasz Opaliński starszy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Łukasz Opaliński
Ilustracja
Herb
Łodzia
Rodzina Opalińscy herbu Łodzia
Data urodzenia 14 maja 1581
Data i miejsce śmierci 11 września 1654
Wisznice
Ojciec Andrzej Opaliński
Matka Katarzyna Kościelecka
Żona

Anna Pilecka,
Zofia Daniłowicz,
Elżbieta Firlej

Dzieci

z Anną Pilecką:
Elżbieta Opalińska,
Konstancja Opalińska
z Zofią Daniłowicz:
Katarzyna Opalińska

Rodzeństwo

Andrzej Opaliński, Piotr Opaliński

Ten artykuł dotyczy Łukasza Opalińskiego starszego. Zobacz też: Łukasz Opaliński młodszy.

Łukasz Opaliński herbu Łodzia z Bnina (ur. 14 maja 1581, zm. 11 września 1654 w Wisznicach)[1][2][3]marszałek wielki koronny 1630–1650, marszałek nadworny koronny od 1620, wojewoda rawski od 1650, kasztelan poznański 1614–1620[4], kolski, starosta łosicki, odolanowski, kamionacki w 1632 r., starosta ujsko-pilski od 1645 r.[a], starosta leżajski w 1590 roku[b], starosta śremski od 1608 r.[c], starosta kolski od 1622 r.[d]

Syn Andrzeja Opalińskiego i Katarzyny Kościeleckiej, brat Andrzeja, biskupa, i Piotra, krajczego koronnego[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Studiował w kolegium jezuitów w Poznaniu, a następnie, w Kolonii (1597), Moguncji (1598) i Padwie (1599, 1617 i 1635)[5].

Był posłem województwa poznańskiego na sejm 1600 r.[6] Brał udział w wyprawie wołoskiej w 1600 r. 7 października 1606 roku podpisał ugodę pod Janowcem[7]. W czasie zamachu Michała Piekarskiego na Zygmunta III w 1620 własną piersią zasłonił króla od śmiertelnego ciosu. W latach 1618–1628 z fundacji Łukasza Opalińskiego i jego żony Anny (córki Jana Pileckiego, wdowy po dwóch Kostkach: Janie i Krzysztofie) w ramach wdzięczności za odniesione w 1610 r. zwycięstwo nad rezydującym w Łańcucie rotmistrzem królewskim i starostą zygwulskim Stanisławem Diabłem Stadnickim ufundowano kościół w Leżajsku.

Potem ożeniony z Zofią Daniłowiczówną z Żurowa, córką Mikołaja Daniłowicza, wdową po Pawle Sapieże. Po jej śmierci ożenił się po raz trzeci (po 1645 r.) z Elżbietą Firlej, wdową po wojewodzie sandomierskim Krzysztofie Ossolińskim, która czwarty raz brała ślub. Z nią dzieci nie miał.

W czasie elekcji 1632 r. został sędzią generalnego sądu kapturowego[8]. Był elektorem Władysława IV Wazy z województwa poznańskiego w 1632 roku[9], podpisał jego pacta conventa[10]. W czasie elekcji 1648 r. został sędzią generalnego sądu kapturowego[11]. Był elektorem Jana II Kazimierza Wazy z województwa poznańskiego w 1648 r.[12], podpisał jego pacta conventa[13].

Był fundatorem, powstałej w latach 1618–1628 Bazyliki Zwiastowania NMP w Leżajsku.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. w tym roku uzyskał dożywocie na to starostwo, K. Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795. Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 120
  2. w tym roku Andrzej Opaliński dokonał cesji starostwa leżajskiego na rzecz swojego syna Łukasza, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795. Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 219.
  3. w tym roku uzyskał dożywocie na to starostwo wraz z Anną Pilecką, K. Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795. Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 118.
  4. w tym roku uzyskał dożywocie na starostwo kolskie, K. Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795. Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 155.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Władysław Czapliński, Łukasz Opaliński z Bnina h. Łodzia, [w:] Internetowy Polski Słownik Biograficzny [online], Instytut Historii PAN/Filmoteka Narodowa - Instytut Audiowizualny [dostęp 2019-05-09].
  2. Opaliński Łukasz, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2019-05-09].
  3. Chłapowski 2017 ↓, s. 219.
  4. Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV-XVIII wieku. Spisy. Gąsiorowski A. (red.). Kórnik: 1992, s. 191.
  5. Marcin Broniarczyk, Wykształcenie świeckich senatorów w Koronie za Władysława IV, „Kwartalnik Historyczny”, CXIX (2), 2012, s. 251–303 [dostęp 2019-05-09]. Zob. s. 290.
  6. Andrzej Radman, Marek Ferenc, Rejestr senatorów i posłów na sejmie walnym warszawskim 9 lutego - 21 marca 1600 r., „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prace Historyczne”, 1267 (131), 2004, s. 89-107. Zob. s. 94.
  7. Alexander Rembowski, Rokosz Zebrzydowskiego : materyały historyczne poprzedzone przedmową i rozprawą pod tytułem Konfederacya i rokosz w dawnem prawie państwowem polskiem, Warszawa 1893, s. 214.
  8. Porządek Na Seymie Walnym Elekcyey, między Warszawą a Wolą, Przez opisane Artykuły, do samego tylko Aktu Elekcyey należące, vchwalony y postanowiony. Roku Pańskiego, M. DC. XXXII. Dnia 27. Września, s. 6.
  9. Suffragia Woiewodztw y Ziem Koronnych, y W. X. Litewskiego, Zgodnie ná Naiásnieyssego Władisława Zygmunta ... roku 1632 ... Woiewodztwo Krákowski., s. A2.
  10. Porządek Na Seymie Walnym Elekcyey, miedzy Warszawą a Wolą, Przez opisane Artykuły, do samego tylko Aktu Elekcyey należące, vchwalony y postanowiony. Roku Pańskiego, M. DC. XXXII. Dnia 27. Września, s. 17.
  11. Porządek na Seymie Walnym Elekcyey, między Warszawą, a Wolą, przez opisane Artykuły do samego tylko Aktu Elekcyey należące, uchwalony y postanowiony, Roku Pańskiego, M.DC.XLVIII. Dnia VI. Paźdźiernika, s. 6-7.
  12. Volumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, s. 99.
  13. Porządek na seymie walnym elekcyey między Warszawą a Wolą przez opisane artykuły do samego aktu elekcyey należące, vchwalony y postanowiony roku Pańskiego M.DC.XLVIII, dnia VI października, s. 20.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krzysztof Chłapowski: Starostowie niegrodowi w Koronie 1565–1795. Materiały źródłowe. Warszawa: Bellerive-sur-Allier, 2017. ISBN 978-83-286-0024-9.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]