Łuskowiec (ptak)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Łuskowiec
Pinicola enucleator[1]
(Linnaeus, 1758)
Łuskowiec
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina łuszczakowate
Podrodzina łuskacze
Plemię Pyrrhulini
Rodzaj Pinicola[2]
Vieillot, 1808
Gatunek łuskowiec
Synonimy
  • Loxia enucleator Linnaeus, 1758
Podgatunki
  • P. e. enucleator (Linnaeus, 1758)
  • P. e. kamtschatkensis (Dybowski, 1883)
  • P. e. sakhalinensis Buturlin, 1915
  • P. e. alascensis Ridgway, 1898
  • P. e. flammula Homeyer, 1880
  • P. e. carlottae A. C. Brooks, 1922
  • P. e. montana Ridgway, 1898
  • P. e. californica Price, 1897
  • P. e. leucura (Statius Müller, 1776)
  • P. e. eschatosa Oberholser, 1914
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Lęgowiska łuskowca

Łuskowiec[4], łuskowiec zwyczajny (Pinicola enucleator) – gatunek niewielkiego ptaka z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae), zamieszkujący północną Europę od Norwegii po Ural, Syberię po Kamczatkę oraz znaczne połacie Ameryki Północnej z południową granicą w zachodnim Meksyku. W Polsce dawniej pojawiał się nieregularnie i niekiedy zimował (obserwowany od października do marca), obecnie sporadycznie zalatuje[5].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj]

Wyróżniono dziesięć podgatunków P. enucleator[6]:

  • P. e. enucleatorSkandynawia do centralnej Syberii.
  • P. e. kamtschatkensis – północno-wschodnia Syberia.
  • P. e. sakhalinensisSachalin i Wyspy Kurylskie, północna Japonia.
  • P. e. alascensis – wewnętrzna część Alaski, zachodnio-środkowa Kanada i północno-zachodnie USA.
  • P. e. flammula – wybrzeża południowej Alaski i zachodnia Kanada.
  • P. e. carlottaeWyspy Królowej Charlotty.
  • P. e. montana – wewnętrzna część południowo-zachodniej Kanady do zachodnio-środkowego USA.
  • P. e. californica – wschodnia Kalifornia.
  • P. e. leucura – środkowa i wschodnia Kanada.
  • P. e. eschatosa – południowo-wschodnia Kanada i północno-wschodnie USA.

P. e. eschatosa bywa włączany do P. e. leucura[7]. W Polsce ostatni nalot łuskowców (stan z 2016) miał miejsce zimą na przełomie 2012 i 2013; najwięcej osobników (14) zaobserwowano w lutym 2013 pod Giżyckiem. W XIX wieku odnotowano 19 nalotów, w XX wieku – mimo większej aktywności ornitologicznej w terenie – jedynie 12[8].

Ewolucja[edytuj]

Zapis kopalny potwierdza jego istnienie już w plejstocenie. Gatunek był wtedy rozpowszechniony w Europie; jego skamieniałości odkryto w Wielkiej Brytanii, Francji, Hiszpanii, Austrii, we Włoszech i na Węgrzech. W Polsce jego skamieniałości odkryto w Jaskini na Biśniku[9].

Morfologia[edytuj]

Cechy gatunku 
Ptak wielkości szpaka. Występuje dymorfizm płciowy. Upierzenie samca głównie czerwonawe, pokrywy podogonowe szare. U samicy upierzenie główne żółtawe, występują białe paski pokrywowe i białe krawędzie lotek III rzędu[8].
Wymiary średnie 
  • Długość ciała ok. 18,5–25,5 cm[7]
  • Masa ciała: 42–77 g[7]

Ekologia[edytuj]

Biotop 
Łuskowce gniazdują wyłącznie w starych, pierwotnych borach, w których prócz drzew iglastych występują także drzewa owocowe. Podczas zimowania przebywają wszędzie tam, gdzie znajdują się drzewa owocowe (preferują jarzębinę), również w pobliżu siedlisk ludzkich i na drogach[8].
Gniazdo 
Na drzewie, przeważnie świerku. Pary gniazdują osobno[8]. Zbudowane jest z mchów, gałązek, źdźbeł traw i porostów; wyściełane jest miękkimi trawami, korzonkami. Zwykle umieszczone 1,5–7,6 m nad ziemią[10].
Jaja 
Zniesienie liczy od 2 do 5 jaj. Wymiary średnie: 24,9 na 17,5 mm (P. e. montana). Inkubacja trwa 13–14 dni, wysiaduje jedynie samica[10].
Pożywienie 
Nasiona, pędy, pąki brzóz i świerków, jagody, borówki i inne owoce[8].

Status i ochrona[edytuj]

Ochrona 
Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[11].

Przypisy

  1. Pinicola enucleator, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Pinicola. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2013-02-17]
  3. BirdLife International 2012. Pinicola enucleator. W: IUCN 2015. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-4. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-12-08]
  4. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Carpodacini Bonaparte, 1854 (wersja: 2015-07-08). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2015-12-07].
  5. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 766. ISBN 83-919626-1-X.
  6. F. Gill, D. Donsker: Finches, euphonias (ang.). IOC World Bird List: Version 6.4. [dostęp 13 listopad 2016].
  7. a b c Clement, P.: Pine Grosbeak (Pinicola enucleator). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [dostęp 13 listopada 2016].
  8. a b c d e Dominik Marchowski: Ptaki Polski. Kompletna lista 450 stwierdzonych gatunków. Wyd. 1. Warszawa: SBM, 2015, s. 308. ISBN 9788378459835.
  9. Teresa Tomek, Zbigniew M. Bocheński, Paweł Socha i Krzysztof Stefaniak. Continuous 300,000-year fossil record: changes in the ornithofauna of Biśnik Cave, Poland. „Palaeontologia Electronica”. 15 (1), s. 2A, 2012 (ang.). 
  10. a b Hal H. Harrison, Mada Harrison: A Field Guide to Western Birds' Nests: Of 520 Species Found Breeding in the United States West of the Mississippi River. Houghton Mifflin Harcourt, 2001, s. 235. ISBN 9780618164370.
  11. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237)

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]