Śmierć Seneki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Śmierć Seneki
Ilustracja
Autor Peter Paul Rubens
Rok wykonania ok. 1614
Technika wykonania olej na płótnie
Rozmiar 181 × 152 cm
Muzeum Stara Pinakoteka

Śmierć Seneki – obraz malarza flamandzkiego Rubensa.

„Portret Seneki”, 1612, Museum Plantin-Moretus, Antwerpia

W 1608 roku Rubens powrócił do Antwerpii z kilkuletniej podróży po Włoszech. Tam zapoznał się między innymi z dwoma antycznymi rzeźbami: popiersiem pseudo- Seneki który kupił podczas pobytu we Włoszech [1] oraz z posągiem zwanym dzisiaj jako „afrykański rybak” znajdującym się wówczas w kolekcji Borghese, a obecnie w kolekcji muzeum w Luwrze, w Paryżu. Na podstawie studiów tych dzieł w 1612 roku namalował portret starożytnego filozofa Seneki. Płótno znajduje się obecnie w Museum Plantin-Moretus w Antwerpii. Dwa lata później Rubens namalował Śmierć Seneki.

Opis obrazu[edytuj | edytuj kod]

Rubens zobrazował moment, gdy Seneka dowiaduje się o oskarżeniu cesarza Nerona i jego rozkazie nakazującym jego samobójstwo. Opis śmierci filozofa został zaczerpnięty prawdopodobnie z Roczników Publiusz Korneliusz Tacyta.

Tymczasem Seneka wobec długo trwającej zwłoki i powolnej śmierci prosi Stacjusza Anneusza, od dawna wypróbowanego w swej wierności przyjaciela i w sztuce lekarza, aby mu podał przygotowaną już przedtem truciznę, jaką traci się skazanych na mocy wyroku publicznego w Atenach. Przyniesiona wypił bez skutku, gdyż członki były już skrzepłe, a ciało nieczułe na działanie trucizny. W końcu wszedł do wanny z ciepłą wodą i pokropił nią najbliżej stojących niewolników, dodając słowa: „Libacje tę składam Jowiszowi Oswobodzicielowi” (Tacyt, „Roczniki”, 15, 63 - 64, przekład Seweryn Hammer)

Seneka jest postacią centralną, pozbawioną odzienia i stojącą w balii z wypełnioną ciepłą wodą. Malarz popisuje się głęboka znajomością anatomii i budowy mięśni również u starego człowieka. Nie są one tak naprężone, są wiotkie i obwisłe. Całe jego ciało jest skąpane w jasnym świetle. Po prawej stronie stoi balwierz otwierający żyły Senece. Według relacji Tacyta balwierz a jednocześnie jego przyjaciel Stacjusz Anneusz, sporządził dla niego truciznę. Samobójstwo według doktryny katolickiej jest uznawane za grzech śmiertelny i z tego powodu Rubens ukazał filozofa jako tego, na którym wykonano wyrok cesarza. Takie przedstawienie filozofa wynikało z podzielanych przez Rubensa poglądów neostoickiej filozofii. Z lewej strony widać żołnierzy cesarskich oraz młodego mężczyznę, skrybę. Ten ostatni w otoczeniu manuskryptów zapisuje ostatnie słowa Seneki, który do końca zachował trzeźwość umysłu i spokój ducha.

Druga wersja z 1620[edytuj | edytuj kod]

W latach 1618 - 1620 Rubens namalował podobną wersję Śmierci Seneki, obecnie znajdującej się w madryckiej kolekcji muzeum Prado. Jego kompozycja jest podobna do wersji z Monachium. Nie ma pewności czy Rubens jest w całości autorem płótna a co wykonali jego uczniowie w warsztacie malarskim[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Szkic popiersia znajduje się obecnie w Metropolitam Museum of Art [1]
  2. The Death of Seneca, bdindependent.com [dostęp 2017-11-15].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]