Śnieżne Kotły

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Śnieżne Kotły. Widok na stację przekaźnikową. Wrzesień 2012
Śnieżne Kotły. Widok na stację przekaźnikową. Luty 2005
Wielki Śnieżny Kocioł
Mały Śnieżny Kocioł
Żyła bazaltowa w Małym Śnieżnym Kotle

Śnieżne Kotły (niem. Schneegruben, czes. Sněžné jámy) – kotły polodowcowe w Karkonoszach, w południowo-zachodniej Polsce.

Położenie[edytuj]

Śnieżne Kotły położone są w zachodniej części Karkonoszy (Śląski Grzbiet) między Wielkim Szyszakiem (1509 m n.p.m.) a Łabskim Szczytem (1471 m n.p.m.). W całości leżą w gminie Piechowice.

Opis[edytuj]

Śnieżne Kotły składają się z dwóch cyrków lodowcowych – od zachodu Małego Śnieżnego Kotła i od wschodu – Wielkiego Śnieżnego Kotła, oddzielonych skalistą grzędą.

Mały Śnieżny Kocioł[edytuj]

Głębokość Małego Śnieżnego Kotła wynosi ok. 300 m, a wysokość ścian skalnych dochodzi do 100 m. Ściany są poprzecinane kilkoma żlebami. Poniżej wylotów żlebów znajdują się stożki usypiskowe (piargi). Jego dno leży na wysokości ok. 1175 m n.p.m.

Wielki Śnieżny Kocioł[edytuj]

Głębokość Wielkiego Śnieżnego Kotła wynosi ok. 250 m, a wysokość ścian osiąga 150 m. Są one pocięte siedmioma żlebami, u wylotu których narosły stożki usypiskowe. Dno kotła leży na wysokości ok. 1245 m n.p.m.

Moreny[edytuj]

W obrębie Śnieżnych Kotłów oraz na ich przedpolu znajduje się pięć wałów moren czołowych i bocznych[1], natomiast przestrzeń pomiędzy nimi pokryta jest głazami moreny dennej. Najwyższe osiągają około 15 m wysokości. Najniżej położone moreny czołowe występują na wysokości 860–900 m n.p.m. Największy zasięg lodowca wynosił ok. 2000 m[1]. Moreny, zwłaszcza dolne – najstarsze, są częściowo rozmyte przez wody.

Śnieżne Stawki[edytuj]

Na dnie Wielkiego Śnieżnego Kotła i na przedpolu Małego Śnieżnego Kotła, pomiędzy morenami, znajdują się trzy, okresowo wysychające jeziorka polodowcowe o nazwie Śnieżne Stawki i kilka młak.

Powstanie[edytuj]

Do powstania lodowców oraz ich wytworów – kotłów, moren i stawków doszło w plejstocenie, prawdopodobnie w czasie ostatniego zlodowacenia (bałtyckiego).

Budowa geologiczna[edytuj]

Całe otoczenie kotłów zbudowane jest z granitu karkonoskiego. Ciekawostką jest znajdująca się w Małym Śnieżnym Kotle żyła (dajka) późnooligoceńskiego (datowanego na 26 mln lat) bazaltu, zmiennej szerokości 30–60 metrów i obserwowanej długości 120 m[a], odsłonięta w granitowej ścianie.

Klimat[edytuj]

W latach 1881–1930 funkcjonowała tu klimatologiczna stacja meteorologiczna (wysokość 1492 m n.p.m., 50°47′N 15°34′E/50,783333 15,566667). Średnie wartości roczne: temperatura powietrza +0,5 °C (najzimniejsze: styczeń −6,9 °C i luty −7,0 °C; najcieplejsze: lipiec 9,1 °C i sierpień 8,4 °C); opady 1480 mm (najwilgotniejsze: lipiec 171 mm i sierpień 150 mm, najmniej wilgotne: kwiecień 93 mm, listopad 95 mm i grudzień 95 mm)[2].

Roślinność[edytuj]

Śnieżne Kotły są doskonałym przykładem występowania alpejskiego krajobrazu w Karkonoszach. W ich obrębie występuje wiele chronionych i rzadkich gatunków roślin. W tzw. Żlebie Bazaltowym w Małym Śnieżnym Kotle w związku ze specyficznym skalnym podłożem obserwuje się największą bioróżnorodność roślinną na obszarze Karkonoszy[3]. Występuje tu skalnica śnieżnaSaxifraga nivalis (gatunek endemiczny, jest to jedyne stanowisko w Europie Środkowej), występuje też tutaj jedyne na świecie stanowisko podgatunku skalnicy darniowej, tzw. bazaltowej – Saxifraga moschata basaltica. Na bazalcie występuje świetlik maleńkiEuphrasia minima. Jedyne w Polsce, oprócz Tatr, stanowisko ma tu paproć rozrzutka alpejskaWoodsia alpina. W Kotłach liczne są rzadkie gatunki flory alpejskiej i arktycznej, m.in. sasanka alpejskaAnemone alpina, pierwiosnek maleńkiPrimula minima, wawrzynek wilczełykoDaphne mezereum, tojad mocnyAconitum firmum, róża alpejskaRosa pendulina, modrzyk górskiCicerbita alpina, zimoziół północnyLinnaea borealis (relikt epoki lodowcowej), miłosna górskaAdenostyles alliariae, rdest wężownikPolygonum bistorta. Na skałach moreny rosną najstarsze rośliny Karkonoszy – porosty miseczkowate (Rhizocarpon lecanorium), mające ponad 600 lat.

Świat zwierząt[edytuj]

Do rzadkich gatunków fauny spotykanych w Karkonoszach należą m.in. reliktowe ślimaki arktyczne, płochacze halne i drozdy obrożne.

Ochrona przyrody[edytuj]

Śnieżne Kotły w całości leżą na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego. W 1933 uznano je za rezerwat przyrody. Po utworzeniu Karkonoskiego Parku Narodowego stały się rezerwatem ścisłym.

Infrastruktura[edytuj]

Nad krawędzią kotłów usytuowana jest radiowo-telewizyjna stacja przekaźnikowa, będąca niegdyś schroniskiem[4]. Obok znajduje się grupa skalna o nazwie Czarcia Ambona.

Historia zagospodarowania[edytuj]

W 1837 hrabia Schaffgotsch postawił nad Śnieżnymi Kotłami pierwsze w Karkonoszach schronisko turystyczne (Schneegrubenbaude) z prawdziwego zdarzenia (na Śnieżce jako schronisko służyła dawna kaplica). Po przebudowach i rozbudowie funkcjonowało do maja 1961, kiedy uruchomiono tam stację przekaźnikową[4].

Turystyka[edytuj]

Śnieżne Kotły to doskonały punkt widokowy, z którego roztacza się panorama Karkonoszy, Gór Izerskich, Gór Kaczawskich, Rudaw Janowickich i Kotliny Jeleniogórskiej. Przy dobrej pogodzie widać Ślężę na Przedgórzu Sudeckim.

Dnem Śnieżnych Kotłów biegnie zielony szlak turystyczny, prowadzący Ścieżką nad Reglami z okolicy schroniska pod Łabskim Szczytem przez Śnieżne Kotły i Czarny Kocioł Jagniątkowski do Przełęczy Karkonoskiej. Górną krawędzią kotłów prowadzi szlak czerwony, fragment Głównego Szlaku Sudeckiego ze Szklarskiej Poręby do Karpacza przez Śląski Grzbiet.

Uwagi

  1. W starszej literaturze naukowej i popularnonaukowej, za niemieckim geologiem G. Bergiem(niem.), podaje się błędną informację z 1923 o obecności w ścianach kotła dwóch cienkich (1 m) żył. W istocie są to części jednego dużego ciała bazaltowego.

Przypisy

  1. a b P. Migoń: Karkonosze – rozwój rzeźby terenu, W: P. Mierzejewski (red.): Karkonosze, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2005, strona 340
  2. Jan Kwiatkowski: Klimat. W: Karkonosze polskie. Wrocław: Polska Akademia Nauk, 1985, s. 88–107. ISBN 83-04-01586-2.
  3. L. Przewoźnik: Rośliny Karkonoskiego Parku Narodowego, Wydawca Karkonoski Park Narodowy, Jelenia Góra 2008, ISBN 978-83-926933-7-6
  4. a b Witold Papierniak: Historia centrum nadawczego RTV Śnieżne Kotły (pol.). sudety.net.pl. [dostęp 2012-11-07].

Bibliografia[edytuj]

  • Marek Staffa (red.): Słownik geografii turystycznej Sudetów, t. 3 Karkonosze, Wydawnictwo PTTK "Kraj", Warszawa – Kraków 1993, ISBN 83-7005-168-5
  • P. Migoń: Karkonosze – rozwój rzeźby terenu, W: P. Mierzejewski (red.): Karkonosze, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2005, ISBN 83-229-2675-8
  • Mapa turystyczna Karkonosze polskie i czeskie 1:25 000, Wydawnictwo "Plan", Jelenia Góra, ISBN 83-88049-26-7
  • Krkonoše-západ. turistická a lyžařská mapa 1:25 000, Nakladelství ROSY, 1995, 80-85510-28-6
  • P. Zagożdzon, K. Zagozdżon: Charakterystyka wystąpienia oligoceńskiego bazaltoidu w Małym Kotle Śnieżnym (Karkonosze), Przegląd Geologiczny, nr 6, 2006.