Śnieżne Kotły

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Śnieżne Kotły. Widok na stację przekaźnikową. Wrzesień 2012
Śnieżne Kotły. Widok na stację przekaźnikową. Luty 2005
Wielki Śnieżny Kocioł
Mały Śnieżny Kocioł
Śnieżne Stawki
Żyła bazaltowa w Małym Śnieżnym Kotle

Śnieżne Kotły (niem. Schneegruben, czes. Sněžné jámy) — kotły polodowcowe w Karkonoszach, w południowo-zachodniej Polsce.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Śnieżne Kotły położone są w zachodniej części Karkonoszy (Śląski Grzbiet) między Wielkim Szyszakiem (1509 m n.p.m.) a Łabskim Szczytem (1471 m n.p.m.). W całości leżą w gminie Piechowice.

Moreny[edytuj | edytuj kod]

W obrębie Śnieżnych Kotłów oraz na ich przedpolu znajduje się pięć wałów moren czołowych i bocznych[1], natomiast przestrzeń pomiędzy nimi pokryta jest głazami moreny dennej. Najwyższe osiągają około 15 m wysokości. Najniżej położone moreny czołowe występują na wysokości 860–900 m n.p.m. Największy zasięg lodowca wynosił ok. 2000 m[1]. Moreny są częściowo rozmyte przez wody.

Śnieżne Stawki[edytuj | edytuj kod]

Na dnie Wielkiego Śnieżnego Kotła i na przedpolu Małego Śnieżnego Kotła, pomiędzy morenami, znajdują się trzy, okresowo wysychające jeziorka polodowcowe o nazwie Śnieżne Stawki i kilka młak.

Powstanie[edytuj | edytuj kod]

Powstanie lodowców i kotłów oraz moren miało miejsce w plejstocenie, prawdopodobnie w czasie ostatniego zlodowacenia (bałtyckiego).

Budowa geologiczna[edytuj | edytuj kod]

Całe otoczenie kotłów zbudowane jest z granitu karkonoskiego. Ciekawostką jest znajdująca się w Małym Śnieżnym Kotle żyła (dajka) późnooligoceńskiego (datowanego na 26 mln lat) bazaltu, zmiennej szerokości 30–60 metrów i obserwowanej długości 120 m[a], odsłonięta w granitowej ścianie.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

W latach 1881–1930 funkcjonowała tu klimatologiczna stacja meteorologiczna (wysokość 1492 m n.p.m., 50°47′N 15°34′E/50,783333 15,566667). Średnie wartości roczne: temperatura powietrza +0,5 °C (najzimniejsze: styczeń −6,9 °C i luty −7,0 °C; najcieplejsze: lipiec 9,1 °C i sierpień 8,4 °C); opady 1480 mm (najwilgotniejsze: lipiec 171 mm i sierpień 150 mm, najmniej wilgotne: kwiecień 93 mm, listopad 95 mm i grudzień 95 mm)[2].

Roślinność[edytuj | edytuj kod]

Śnieżne Kotły są doskonałym przykładem występowania alpejskiego krajobrazu w Karkonoszach. W ich obrębie występuje wiele chronionych i rzadkich gatunków roślin. Występuje tu skalnica śnieżna (gatunek endemiczny, jest to jedyne stanowisko w Europie Środkowej). W tzw. Żlebie Bazaltowym w Małym Śnieżnym Kotle w związku ze specyficznym skalnym podłożem obserwuje się największą bioróżnorodność roślinną na obszarze Karkonoszy[3]. Jedyne w Polsce, oprócz Tatr, stanowisko ma tu paproć rozrzutka alpejska, występuje też tam jedyne na świecie stanowisko podgatunku skalnicy darniowej, tzw. bazaltowej (Saxifraga moschata basaltica). W Kotłach liczne są rzadkie gatunki flory alpejskiej i arktycznej, m.in. sasanka alpejska, pierwiosnek maleńki, wawrzynek wilczełyko, tojad mocny, róża alpejska, modrzyk górski, zimoziół północny (relikt epoki lodowcowej). Na skałach moreny rosną najstarsze rośliny Karkonoszy – porosty miseczkowate, Rhizocarpon lecanorium, mające ponad 600 lat.

Świat zwierząt[edytuj | edytuj kod]

Do rzadkich gatunków fauny spotykanych w Karkonoszach należą m.in. reliktowe ślimaki arktyczne, płochacze halne i drozdy obrożne.

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Śnieżne Kotły w całości leżą na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego. W 1933 uznano je za rezerwat przyrody. Po utworzeniu Karkonoskiego Parku Narodowego stały się rezerwatem ścisłym.

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Nad krawędzią kotłów usytuowana jest radiowo-telewizyjna stacja przekaźnikowa, będąca niegdyś schroniskiem[4]. Obok znajduje się grupa skalna o nazwie Czarcia Ambona.

Historia zagospodarowania[edytuj | edytuj kod]

W 1837 hrabia Schaffgotsch postawił nad Śnieżnymi Kotłami pierwsze w Karkonoszach schronisko turystyczne (Schneegrubenbaude) z prawdziwego zdarzenia (na Śnieżce jako schronisko służyła dawna kaplica). Po przebudowach i rozbudowie funkcjonowało do maja 1961, kiedy uruchomiono tam stację przekaźnikową[4].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Śnieżne Kotły to doskonały punkt widokowy, z którego roztacza się panorama Karkonoszy, Gór Izerskich, Gór Kaczawskich, Rudaw Janowickich i Kotliny Jeleniogórskiej. Przy dobrej pogodzie widać Ślężę na Przedgórzu Sudeckim.

Dnem Śnieżnych Kotłów biegnie zielony szlak turystyczny, prowadzący Ścieżką nad Reglami z okolicy schroniska pod Łabskim Szczytem przez Śnieżne Kotły i Czarny Kocioł Jagniątkowski do Przełęczy Karkonoskiej. Górną krawędzią kotłów prowadzi szlak czerwony, fragment Głównego Szlaku Sudeckiego ze Szklarskiej Poręby do Karpacza przez Śląski Grzbiet.

Uwagi

  1. W starszej literaturze naukowej i popularnonaukowej, za niemieckim geologiem G. Bergiem(niem.), podaje się błędną informację z 1923 o obecności w ścianach kotła dwóch cienkich (1 m) żył. W istocie są to części jednego dużego ciała bazaltowego.

Przypisy

  1. a b Migoń P. Karkonosze – rozwój rzeźby terenu. W: Mierzejewski P. (red.), 2005: Karkonosze. Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, strona 340
  2. Jan Kwiatkowski: Klimat. W: Karkonosze polskie. Wrocław: Polska Akademia Nauk, 1985, s. 88–107. ISBN 83-04-01586-2.
  3. Przewoźnik L., 2008: Rośliny Karkonoskiego Parku Narodowego. Wydawca Karkonoski Park Narodowy, Jelenia Góra, ISBN 978-83-926933-7-6
  4. a b Witold Papierniak: Historia centrum nadawczego RTV Śnieżne Kotły. sudety.net.pl. [dostęp 2012-11-07].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Słownik geografii turystycznej Sudetów, t. 3 Karkonosze, red. Marek Staffa, Wydawnictwo PTTK "Kraj", Warszawa – Kraków 1993, ISBN 83-7005-168-5
  • Migoń P. Karkonosze – rozwój rzeźby terenu. W: Mierzejewski P. (red.), 2005: Karkonosze, Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, ISBN 83-229-2675-8
  • Mapa turystyczna Karkonosze polskie i czeskie 1:25 000, Wydawnictwo "Plan", Jelenia Góra, ISBN 83-88049-26-7
  • Krkonoše-západ. turistická a lyžařská mapa 1:25 000, Nakladelství ROSY, 1995, 80-85510-28-6
  • Zagożdzon P., Zagozdżon K. Charakterystyka wystąpienia oligoceńskiego bazaltoidu w Małym Kotle Śnieżnym (Karkonosze). Przegląd Geologiczny, nr 6, 2006.