Śródmieście (Biłgoraj)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Śródmieście
Osiedle Biłgoraja
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat biłgorajski
Miasto Biłgoraj
Tablice rejestracyjne LBL
Położenie na mapie Biłgoraja
Mapa konturowa Biłgoraja, w centrum znajduje się punkt z opisem „Śródmieście”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Śródmieście”
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa konturowa województwa lubelskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Śródmieście”
Położenie na mapie powiatu biłgorajskiego
Mapa konturowa powiatu biłgorajskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Śródmieście”
Ziemia50°32′18″N 22°43′15″E/50,538300 22,720800
Portal Polska

Śródmieście – jedna z 12 dzielnic, jednostka podziału administracyjnego miasta Biłgoraj.

Dane ogólne[edytuj | edytuj kod]

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Śródmieście położone jest w centralnej części Biłgoraja. Sąsiaduje z następującymi jednostkami podziału administracyjnego[1]:

Organem uchwałodawczym osiedla jako jednostki pomocniczej gminy miejskiej Biłgoraj jest Rada Osiedla. Organ wykonawczy to Zarząd Osiedla[2].

Urbanistyka, infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Obszar Śródmieścia jest terenem w całości zurbanizowanym, a zabudowa ma charakter usługowo-mieszkalny. Znaczną część budynków stanowią bloki mieszkalne[3].

Osią urbanistyczną Śródmieścia jest biegnąca południkowo ulica Generała Tadeusza Kościuszki. Od strony północnej arterię tę zamyka Plac Wolności z ratuszem; od południa stanowi ona połączenie z Puszczą Solską, czyli z południową dzielnicą miasta[3][4].

Równolegle do wymienionej arterii przebiega ulica Długa, która stanowi wschodnią granicę Śródmieścia. Po stronie południowej dzielnicę zamykają ulice Władysława Sikorskiego i Tadeusza Komorowskiego; po stronie północnej ulica Przemysłowa. W kierunku zachodnim Śródmieście rozciąga się do ulicy Nadstawnej oraz – częściowo – do niezagospodarowanych łąk nad rzeką Białą Ładą[1][3].

W uogólnieniu obszar Śródmieścia jest wydłużony południkowo[1], a jego rozciągłość wynosi ok. 1,7km[5].

Wymieniona wyżej ulica Generała Tadeusza Kościuszki oraz – w mniejszym stopniu – pozostały obszar Śródmieścia stanowią zasadnicze centrum usługowo-administracyjne miasta[4].

Ważniejsze obiekty[edytuj | edytuj kod]

W granicach Śródmieścia znajduje się szereg obiektów istotnych dla społeczności miejskiej. Wśród najważniejszych wyróżnić należy:

Informacje historyczne[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz więcej w artykule Biłgoraj, w sekcji Historia.
Biłgoraj na austriackiej mapie topograficznej z XIX w. Jego kształt i układ ulic pokrywa się z północną częścią dzisiejszego Śródmieścia.
Zniszczenia wojenne na wschodniej pierzei Rynku, będące pozostałością po działaniach wojennych z 1939. W tle widoczny jest spalony kościół Wniebowzięcia NMP.

Biłgoraj został założony w drugiej połowie XVI w. jako miasto prywatne, należące do rodu Gorajskich. Akt lokacyjny wydano w 1578; wówczas też wytyczono układ urbanistyczny miasta. Powstało ono w widłach Białej i Czarnej Łady; było rozciągnięte południkowo wzdłuż drogi prowadzącej do Tarnogrodu – dawnej ulicy Tarnogrodzkiej, a obecnej ulicy Generała Tadeusza Kościuszki. Rynek umieszczono na szczycie niewielkiego wzniesienia o nazwie Biały Goraj, zaś wokół niego rozwinęła się sieć prostopadłych ulic. W takiej formie geograficznej Biłgoraj przetrwał aż do XIX w. i ten kształt topograficzny pokrywa się z północną częścią dzisiejszego Śródmieścia[12].

W XIX w. miasto graniczyło z wioskami Bojary na północy oraz Rożnówka i Puszcza Solska na południu. Jego kształt geograficzny wciąż pokrywał się z obszarem dzisiejszego Śródmieścia, obejmując ponadto trzy przedmieścia: tarnogrodzkie, lubelskie i zamojskie. W drugiej połowie XIX w. rozpoczął się proces szerszej urbanizacji niezagospodarowanych obszarów poza dotychczasowymi granicami: po południowo-wschodniej części Biłgoraja rozwinęła się dzielnica Piaski[13].

Na przełomie XIX i XX w. dawną drogę gospodarczą, która dotąd obiegała miasto od wschodu, przekształcono w ulicę. Obecnie nosi ona miano Długiej i stanowi zachodnią granicę Śródmieścia; od początku XX w. trwała urbanizacja obszaru poza tą ulicą[14]. W 1919 do Biłgoraja przyłączono miejscowości Rożnówka i Bojary[15]; podsumowując te informacje należy stwierdzić, że na przełomie XIX i XX w. zasięg miasta ostatecznie przestał się ograniczać do obszaru dzisiejszej dzielnicy Śródmieście.

Do początków XX w. zabudowa miasta była w większej części drewniana, co wynikało z historycznych uwarunkowań Biłgoraja[a]. Wśród w większej części drewnianych budynków na początku XX w. wyróżniały się obiekty murowane, w tym magistrat, kamienice przyrynkowe oraz kościoły Wniebowzięcia NMP i św. Jerzego. Kresem istnienia zabudowy w takiej formie był okres II wojny światowej: w 1939 dawna architektura Biłgoraja została całkowicie zniszczona[16]. Obecna zabudowa Śródmieścia prawa w całości powstała po II wojnie światowej, stąd stosunkowo mało jest w niej tkanki zabytkowej. M.in. do lat 60. XX w. odbudowywano Plac Wolności; w 1966 oddano do użytku modernistyczny ratusz.

Również po ostatniej wojnie wytyczono obecną sieć ulic Śródmieścia; niemniej prawie w całości pokrywa się ona z dawnym układem urbanistycznym miasta.

Osiedle Śródmieście jako obecną jednostkę podziału administracyjnego formalnie powołano do życia Uchwałą Rady Miasta w Biłgoraju z dnia 25 sierpnia 2004[2].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Patrz sekcja Dawna architektura w artykule Biłgoraj.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Rady Osiedli - Biłgoraj, www.bilgoraj.pl [dostęp 2018-12-26] (pol.).
  2. a b Uchwała Rady Miasta w Biłgoraju z dnia 25 sierpnia 2004 r.
  3. a b c Podgląd w Geoportalu [dostęp 2018-12-26].
  4. a b Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Miasta Biłgoraj, rozdział Uwarunkowania rozwoju przestrzennego [dostęp 2018-12-09].
  5. Pomiar w Geoportalu [dostęp 2019-01-05].
  6. Informacje - Biłgoraj, www.bilgoraj.pl [dostęp 2019-01-05] (pol.).
  7. Urząd Skarbowy w Biłgoraju – Izba Administracji Skarbowej w Lublinie [dostęp 2018-10-15].
  8. https://www.bilgoraj.sr.gov.pl/ [dostęp 2018-10-15].
  9. https://web.archive.org/web/20181021190819/https://zamosc.po.gov.pl/prokuratura-rejonowa-w-bilgoraju,104.html?sLang=pl [dostęp 2018-10-15].
  10. Oddziały, inspektoraty, biura terenowe ZUS, [dostęp 2018-10-15].
  11. BCK - dane adresowe, 5 stycznia 2019.
  12. Lokacja Biłgoraja, [w:] Jerzy Markiewicz, Wiesław Śladkowski, Ryszard Szczygieł, Dzieje Biłgoraja, Lublin 1985.
  13. Obraz miasta, [w:] Jerzy Markiewicz, Wiesław Śladkowski, Ryszard Szczygieł, Dzieje Biłgoraja, Lublin 1985.
  14. Układ przestrzenny miasta [w:] Jerzy Markiewicz, Wiesław Śladkowski, Ryszard Szczygieł, Dzieje Biłgoraja, Lublin 1985.
  15. Po odzyskaniu niepodległości [w:] Jerzy Markiewicz, Wiesław Śladkowski, Ryszard Szczygieł, Dzieje Biłgoraja, Lublin 1985.
  16. Wojna, okupacja i ruch oporu [w:] Jerzy Markiewicz, Wiesław Śladkowski, Ryszard Szczygieł, Dzieje Biłgoraja, Lublin 1985.