Świątniki Górne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Świątniki Górne (Górki)
Główna ulica w Świątnikach Górnych
Główna ulica w Świątnikach Górnych
Herb
Herb Świątnik Górnych
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat krakowski
Gmina Świątniki Górne
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja krakowska
Prawa miejskie 1997
Burmistrz Witold Słomka[1]
Powierzchnia 4,43 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

2280[2]
515 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 12
Kod pocztowy 32-040
Tablice rejestracyjne KRA
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Świątniki Górne (Górki)
Świątniki Górne (Górki)
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Świątniki Górne (Górki)
Świątniki Górne (Górki)
Ziemia 49°56′05″N 19°57′14″E/49,934722 19,953889
TERC
(TERYT)
2121506144
SIMC 1206144
Urząd miejski
ul. K. Bruchnalskiego
32-040 Świątniki Górne
Strona internetowa
BIP

Świątniki Górnemiasto w woj. małopolskim, w powiecie krakowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Świątniki Górne. Pod względem geograficznym znajduje się na Pogórzu Wielickim[3]. Lokalny ośrodek usługowy; drobny przemysł metalowy. Znany ośrodek rzemiosła ślusarskiego (kłódki, artystyczne wyroby ślusarskie). Miasto ma 2280 mieszkańców (31 marca 2011).

Wieś kustosza kapituły katedralnej krakowskiej w powiecie szczyrzyckim województwa krakowskiego w końcu XVI wieku[4].

Historia[edytuj]

Plan Świątnik Górnych
Remiza OSP
Urząd Gminy

Miejscowość Świątniki Górne (pierwotnie Górki) została założona prawdopodobnie w XI wieku jako osada służebna należąca do kapituły katedry krakowskiej. Wybrani mieszkańcy mieli obowiązek służby w katedrze w Krakowie – służba kościelna, pilnowanie porządku, dzwonienie (m.in. dzwonem Zygmuntem w pewnym okresie), oprowadzanie zwiedzających po katedrze i kryptach. Pierwszy zachowany zapis dotyczący Górek znajduje się w Liber beneficiorum Jana Długosza, który wspomina m.in. o podziale wsi na 12 gospodarstw, o obowiązku służebnym dającym jednocześnie zwolnienie od pańszczyzny oraz o przebiegu granic.

W latach 1590–1600 biskup krakowski, kardynał Jerzy Radziwiłł, sprowadził włoskich rusznikarzy, żeby mieć możliwość wyposażenia chorągwi biskupich. Dało to początek działalności kowalskiej i płatnerskiej w Świątnikach. Gdy pod koniec XVIII w. nie było już zbytu na zbroje husarskie i szable, mieszkańcy wsi przenieśli swoje doświadczenia na produkcję głównie zamków i kłódek.

Od 1772 r. Świątniki znalazły się w zaborze austriackim. Władze zniosły zależności służebne wobec katedry i wieś przeszła na własność państwa. W trosce o rozwój techniczny i przemysłowy w Galicji, na wniosek sejmu we Lwowie, władze cesarskie założyły w 1888 r. c. k. Szkołę Ślusarską, aby kształcić przyszłych majstrów ślusarskich i wprowadzać nową technologię do produkcji kłódek (m.in. prasy ręczne i prasa parowa).

Świątniczanie licznie brali udział w walkach o wolność w 1846 r. (na Węgrzech) i w powstaniu styczniowym. Walczyli także w szeregach legionów polskich oraz wcieleni w austriackiej armii podczas I wojny światowej, a także później podczas wojny polsko-bolszewickiej 1920–1921. W okresie międzywojennym nastąpił szczytowy rozwój ślusarstwa w Świątnikach. Obok Spółki Ślusarskiej działającej przy Szkole Ślusarskiej, działały także małe spółki przemysłowe – M. Czerwiński i Ska zwana jako „Haszpień”, Stanisław Kwintowski i Ska zwana jako „Mazur” oraz spółka „Polonez”. Po II wojnie światowej nowe władze ludowej Polski, naliczając olbrzymie podatki na prywatne spółki, doprowadziły na zaprzestania ich działalności i powołania w ich miejsce Spółdzielni Pracy Metalowców „Przyszłość”.

W latach 1975–1998 miejscowość leżała w woj. krakowskim. Świątniki Górne uzyskały prawa miejskie w 1997 roku.

Od 2001 r. istnieje Muzeum Ślusarstwa im. Marcina Mikuły. Świątnicki kościół św. Stanisława został wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków[5].

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Świątnik Górnych w 2014 roku[6].


Piramida wieku Swiatniki Gorne.png

 Osobny artykuł: Demografia Świątnik Górnych.

Struktury wyznaniowe[edytuj]

Miasta partnerskie[edytuj]

Przypisy

  1. Wykaz wójtów, burmistrzów, prezydentów miast wybranych w dniu 21 listopada 2010 r. Strona 73, liczba porządkowa 1452.
  2. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność w gminach. Stan w dniu 31 marca 2011 r. – wyniki spisu ludności i mieszkań 2011 r.. [dostęp 31.07.2012].
  3. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  4. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 101.
  5. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 31 marca 2016; 6 miesięcy temu. [dostęp 2016-01-26].
  6. http://www.polskawliczbach.pl/Swiatniki_Gorne, w oparciu o dane GUS.

Linki zewnętrzne[edytuj]