Świadkowie Jehowy w województwie lubelskim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hitlerowskie oświadczenie o wyrzeczeniu się wiary, którego podpisania odmawiali Świadkowie Jehowy
W czasie II wojnie światowej wielu wyznawców zostało osadzonych w obozach koncentracyjnych i nosiło znak – fioletowy trójkąt
Stolperstein Wernera Kerlekiena, który 1 kwietnia 1940 roku w Puławach zginął za odmowę służby wojskowej[1]
Publikacje Świadków Jehowy („Nasza Służba Królestwa”) z lat 50. XX w. drukowana potajemnie w okresie zakazu działalności – również na terenie województwa lubelskiego

Świadkowie Jehowy w województwie lubelskim – wspólnota religijna Świadków Jehowy w województwie lubelskim. Liczba głosicieli na terenie województwa wynosi ok. 10 793 (stan w 2011)[2]. W styczniu 2017 na terenie województwa znajdowały się miejsca zgromadzeń 79 zborów (w tym zbór angielskojęzyczny, zbór i cztery grupy języka migowego, zbór i grupa rosyjskojęzyczna, grupa tureckojęzyczna, dwie grupy ukraińskojęzyczne oraz grupa posługująca się językiem romani (Polska))[3][a].

Historia[edytuj]

Początki[edytuj]

Działalność Świadków Jehowy na obecnym terenie województwa podjęto ok. roku 1920. W roku 1927 kolporterzy prowadzili działalność w Lublinie oraz w okolicach Krasnegostawu, gdzie powstała grupa wyznawców. Na początku lat 30. XX wieku zbory istniały m.in. w następujących miastach i miejscowościach: Lublin, Biszcza, Terespol, Korchów Pierwszy i Rulikówka, a grupy w okolicach Biłgoraja, Hrubieszowa, Kraśnika i Zamościa. W 1933 i 1934 roku konwencja odbyła się we wsi Rulikówka k. Sokala oraz w Teresinie, w roku 1937 w wsi Borówek. W roku 1938 w powiatach biłgorajskim, zamojskim, lubelskim, chełmskim i krasnostawskim, z małych grup wyznawców powstały zbory. W 1939 roku konwencja z udziałem 60 osób odbyła się w Kostuninie w powiecie chełmskim[4]. W roku 1939 Józef Włodarczyk z Lubelszczyzny nabył i starannie zabezpieczył 12 000 broszur, książki, 1000 Biblii, 500 śpiewników oraz 250 płyt z nagranymi wykładami biblijnymi, co bardzo się przydało, gdy w okresie II wojny światowej nie było żadnych nowych dostaw tych publikacji.

Okres II wojny światowej[edytuj]

W czasie nazizmu wielu tutejszych wyznawców trafiło do więzień i hitlerowskich obozów koncentracyjnych za odmowę wyrzeczenia się swojej wiary. Dużą grupę wyznawców przewieziono z Lublin (KL) do Auschwitz[5]. Od stycznia 1943 roku, do KL Lublin trafiali wyznawcy z województwa lubelskiego oraz z Warszawy i Lwowa. Dotychczas zidentyfikowano imiennie 57 Świadków Jehowy, zesłanych do KL Lublin, 27 z Polski, 16 z Niemiec oraz z Holandii. Także Świadkowie Jehowy pochodzący z Jugosławii, ZSRR, Austrii, Luksemburga i Węgier. Dziewiętnastu z tego grona zatrudniono w filii KL Lublin – w przedsiębiorstwie DAW na ulicy Lipowej 7[6][7]. Inni z powodu odmowy przyjęcia niemieckiej listy narodowościowej i zrzeczenia się wiary zostali przymusowo wydaleni z własnych domów, np. pewna rodzina z Gdyni do wsi Krzywowólka[8].

W czasie wojny podjęto na nowo działalność głoszenia od domu do domu. W roku w okolice Białej Podlaskiej i Włodawy przybyli współwyznawcy z Kaszub i Wybrzeża, które podjęły działalność kaznodziejską od Białej Podlaskiej po Terespol i Włodawę[9].

Okres powojenny, prześladowania[edytuj]

Po II wojnie światowej powstały nowe zbory. W latach 1945 i 1946 do zboru Teresin przyłączało się niekiedy po 15 do 20 osób w miesiącu, a w jednym przybyły aż 42 osoby. W roku 1947 liczył on już 240 głosicieli, a zbór w pobliskim Alojzowie – 190.

1 marca 1946 roku 15-letnia Henryka Żur z okolic Chełma wybrała się ze współwyznawcą ze zboru do pobliskiej miejscowości, by odwiedzić zainteresowanych tą religią. Oboje wpadli w ręce członków NSZ. Mężczyzna został dotkliwie pobity. Dziewczynę przez kilka godzin straszliwie torturowano, zawleczono do pobliskiego lasu i zastrzelono. Niecałe trzy tygodnie później, wieczorem 18 marca, 30-osobowa grupa wdarła się do domu Jana Ziemcowa. Napastnicy próbowali najpierw zmusić całą rodzinę do wyspowiadania się u miejscowego księdza katolickiego i przyniesienia od niego stosownego zaświadczenia. Potem zaczęli bić Ziemcowa pałkami, aż go zatłukli na śmierć, a później pobili do nieprzytomności resztę rodziny. 12 czerwca owego roku doszło do kolejnego zabójstwa rodziny Kądzieli, potem banda ta przez 6 godzin znęcała się nad rodziną Kuleszów, by wymusić na nich zgodę na powrót do Kościoła katolickiego. Aleksandra Kuleszę zatłukli na śmierć.

W roku 1947 zliczono akty przemocy, których dopuszczono się na Świadkach Jehowy w celu nawrócenia ich na katolicyzm, okazało się, że ucierpiało z tego powodu około 4000 osób, a 60 z nich zamordowano. Narodowe Siły Zbrojne dokonały około 800 napadów na domy wyznawców. W czerwcu 1946 roku we wsi Borówek na dwudniowe zgromadzenie przybyło około 1500 osób, a 260 osób zostało ochrzczonych[10]. W roku 1947 na terenie województwa lubelskiego działały 72 zbory[11][12].

Od 2 do 4 lipca 1948 roku odbyło się kolejne zgromadzenie w Lublinie[13]. Jak donosi Rocznik Świadków Jehowy 1994: „ księża ogłosili w tym mieście, że Świadkowie Jehowy z całej Polski przybyli z zamiarem zniszczenia tam świątyń katolickich; wezwano zatem wiernych do obrony kościołów i miasta. Ciżba podburzonych fanatyków religijnych natarła na uczestników kongresu. Bezpieczeństwa ich bronili uzbrojeni milicjanci, którzy pakowali co agresywniejszych prowodyrów na ciężarówki, wywozili do 30 kilometrów za miasto, z dala od uczęszczanych szlaków komunikacyjnych, i puszczali wolno".

Ten sam Rocznik donosi o innym zgromadzeniu: „w maju 1949 roku kazano przerwać program zgromadzenia obwodowego odbywającego się w okolicy Chełma. Odmowa doprowadziła do aresztowania braci odpowiedzialnych. W ostatnim dniu zjazdu uczestnicy znowu się zeszli, a pewien brat w zastępstwie aresztowanego wygłosił przemówienie okolicznościowe do chrztu; po południu na wykład publiczny przyszło około tysiąca osób. Milicjanci aresztowali kolejnych mówców, ale za każdym razem zabranego zastępował następny brat i kontynuował przemówienie. Wieczorem okazało się, że tego dnia przemawiało aż 27 braci!".

Zgromadzenia obwodowe odbywały się w różnych miejscach województwa lubelskiego, m.in. w dniach 28–30 maja 1948 roku w Hrubieszowie[14].

Wyznawcy za działalność religijną oraz za odmowę służby wojskowej byli skazywani na kary więzienia[15]. Masowych aresztowań dokonano w latach 1950–1955. Do aresztowań doszło również 8 maja 1961 roku w Lublinie – aresztowano dziewięciu członków wyznania, w tym nadzorców podróżujących i odpowiedzialnych za druk oraz transport publikacji Świadków Jehowy. W następnym dniu aresztowano dwie kolejne osoby[16]. Kolejnych wyznawców drukujących literaturę aresztowano w grudniu 1960 roku w Jaszczowie[17].

Szczególnie od lat 60. XX wieku głosiciele w lecie prowadzą grupową wyjazdową działalność kaznodziejską na terenach gdzie jest mniej wyznawców (wcześniejsze nazwy: grupy pionierskie ośrodki pionierski, obozy pionierskie). W czerwcu 1966 roku Świadkowie Jehowy – Agnieszka i Józef Sochowie – zostali odznaczeni medalami Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. W maju 1943 roku pomogli ocalić życie osobom pochodzenia żydowskiego koło Lwowa[18]. W czasie zakazu działalności zgromadzenia (tzw. konwencje leśne) organizowano potajemnie.

Odzyskanie rejestracji prawnej i rozwój działalności[edytuj]

Sala Zgromadzeń w Lublinie

Po odzyskaniu uznania prawnego w Polsce, zaczęto organizować je w halach i na stadionach. Wkrótce zaczęły powstawać nowe Sale Królestwa. 24 września roku w Lublinie przy ul. Kmiecej 18 oddano do użytku Salę Zgromadzeń, z korzystają z niej zbory z Lubelszczyzny oraz zbory z południowo-wschodniej części województwa mazowieckiego, z północnej części województwa podkarpackiego oraz północnej i wschodniej części województwa świetokrzyskiego. Została wybudowana od podstaw przez wolontariuszy, posiada 1100 miejsc siedzących.

Przez 5 miesięcy w 2006 roku w Lublin (KL) (Majdanek)[19] prezentowana była wystawa Więzieni za wiarę – Świadkowie Jehowy a hitleryzm poświęcona ich neutralności w okresie nazizmu[20]. W 2010 roku zorganizowano pomoc głównie dla poszkodowanych przez powódź współwyznawców. W sierpniu 2010 roku Świadkowie Jehowy – Marianna i Józef Borzęccy z Piasków Szlacheckich – zostali odznaczeni medalami Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Pomogli oni w ukrywaniu się Gitli Szarf i jej trzem córkom, oferując schronienie oraz fałszywe dokumenty[21][22][23]. W 2012 roku nastąpiła reorganizacja zborów. W roku 2013 wdrożono program świadczenia publicznego na terenie poszczególnych zborów za pomocą wózków z literaturą biblijną. W marcu 2014 roku w Lublinie zakończyły się zajęcia trzeciej klasy Kursu Biblijnego dla Małżeństw[24][25], a w marcu 2016 roku – 8 klasy Kursu dla Ewangelizatorów Królestwa.

W 2014 roku doszło do napadu na Świadków Jehowy w Chełmie. Atakujący groził im nożem i maczetą za co został aresztowany oraz przedstawiono mu zarzut kierowania gróźb karalnych[26]. W 2016 roku w Kraśniku doszło do napaści na dwóch Świadków Jehowy. Sprawcy napaści najpierw zaatakowali głosicieli w trakcie pełnienia służby kaznodziejskiej od domu do domu grożąc im jednocześnie spaleniem miejsca zebrań. Dziesięć dni później ci sami sprawcy zaatakowali Świadków Jehowy przy stojaku z literaturą grożąc im przyłożonym do szyi skalpelem. Obaj zostali oskarżeni o stosowanie przemocy na tle religijnym i skazani sądownie[27][28][29].

Kongresy regionalne odbywają zwykle na Arena Lublin (2015–2017) (w poprzednich latach w hali Globus w Lublinie oraz na stadionie OSiR w Zamościu)[30].

Zbory[edytuj]

Poniższa lista obejmuje zbory zgromadzające się na terenie województwa[3], stan na dzień 8 stycznia 2013:

Na terenie miast na prawach powiatu[b]
  • Biała Podlaska: 2 zbory: Południe (w tym grupa rosyjskojęzyczna), Północ
  • Chełm: 9 zborów: Jagiellońska, Jedność, Litewska, Malowane, Południe, Północ, Rejowiecka, Słoneczne, Wschód (w tym grupa języka migowego)
  • Lublin: 15 zborów: Angielski, Bronowice, Choiny, Czechów, Ćmiłów (w tym grupa tureckojęzyczna), Kalinowczyzna, Krańcowa, Kunickiego, Nałkowskich, Migowy, Rosyjski (w tym grupa ukraińskojęzyczna), Śródmieście, Warszawska, Zemborzycka
  • Zamość: 4 zbory: Południe (w tym grupa ukraińskojęzyczna), Północ, Wschód, Zachód
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Biała Podlaska
Biała Podlaska
Chełm
Chełm
Lublin
Lublin
Zamość
Zamość
Kostomłoty
Kostomłoty
Terespol
Terespol
Biłgoraj
Biłgoraj
Biszcza
Biszcza
Chmielek
Chmielek
Alojzów
Alojzów
Białopole
Białopole
ChN
ChN
Depułtycze
Depułtycze
Lś
Łowcza
Łowcza
Ostrów
Ostrów
Sawin
Sawin
Wojsławice
Wojsławice
Hrebenne
Hrebenne
Hrubieszów
Hrubieszów
Miętkie
Miętkie
Janów Lubelski
Janów Lubelski
Kras-nystaw
Kras-
nystaw
Iz
Iz
MK
MK
MŚ
Ol
Ol
Pp
Pp
Rejowiec
Rejowiec
Żółkiewka
Żółkiewka
Annopol
Annopol
Kraśnik
Kraśnik
Lubartów
Lubartów
Michów
Michów
Bychawa
Bychawa
Garbów
Garbów
Krz.
Krz.
Niemce
Niemce
Piotrków
Piotrków
Jaszczów
Jaszczów
Łęczna
Łęczna
Podgłębokie
Podgłębokie
Łuków
Łuków
Wola Okrzejska
Wola Okrzejska
Poniatowa
Poniatowa
Parczew
Parczew
Opole Lubelskie
Opole Lubelskie
Puławy
Puławy
Radzyń Podlaski
Radzyń Podlaski
Dęblin
Dęblin
Ryki
Ryki
Świdnik
Świdnik
Id
Id
Pe
Pe
Piaski
Piaski
Lubycza Królewska
Lubycza Królewska
Tomaszów Lubelski
Tomaszów Lubelski
Kołacze
Kołacze
Włodawa
Włodawa
WolaUhruska
Wola
Uhruska
Bondyrz
Bondyrz
Latyczyn
Latyczyn
Zwierzyniec
Zwierzyniec
Konstantynów
Konstantynów
Geographylogo.svg
Miejscowości w województwie lubelskim, w których 8 stycznia 2013 były zbory Świadków Jehowy[3]. Na niebiesko zaznaczono położenie Sali Zgromadzeń (Lublin), na żółto – zbory zgromadzające się w Sali Królestwa sąsiedniego zboru[3]. Skróty: ChN – Chojno Nowe, Id – Izdebno, Iz – Izbica, Krz. – Krzczonów, Lś – Leśniowice, MK – Majdan Krzywski, MŚ – Majdan Średni, Ol – Olchowiec, Pe – Pełczyn, Pp – Poperczyn.
Na terenie powiatów

Uwagi

  1. Obwody polskojęzyczne: Lublin-Południe, Lublin-Północ, Chełm, Zamość, Biała Podlaska-Siedlce (część), Radom-Puławy (część); polskiego języka migowego: Wołomin (część); angielski (część); rosyjski (część).
  2. W nazwach zborów na terenie miast na prawach powiatu pominięto pierwszy człon ich nazwy, którym jest nazwa miasta, na terenie którego zgromadza się dany zbór.

Przypisy

  1. Stolperstein Dokumente Berlin, Zeugen Jehovas; kopia na: web.archive.org
  2. GUS: Stan i struktura demograficzno-społeczna. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011
  3. a b c d Dane według raportów wyszukiwarki zborów (jw.org) z 15 stycznia 2017.
  4. Krzysztof Biliński Hiobowie XX wieku, Wydawnictwo A Propos, 2012, ss. 118–150, 159, 162–166 ​ISBN 978-83-63306-15-1
  5. Więzieni za wiarę: Świadkowie Jehowy w KL Auschwitz, Teresa Wontor-Cichy, Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, 2003
  6. Aleksandra Matelska „...w miłości nie ma bojaźni” Nazistowskie prześladowania Świadków Jehowy w Polsce, ss. 76, 88–92, Wydawnictwo A Propos, wyd. II, Wrocław 2010, ​ISBN 978-83-61387-19-0
  7. Aleksandra Boczek Świadkowie Jehowy w KL Lublin. Losy więźniów Majdanka, Kształty, nr 2/2008, ss. 32–37
  8. Aleksandra Matelska „...w miłości nie ma bojaźni” Nazistowskie prześladowania Świadków Jehowy w Polsce, s. 174, Wydawnictwo A Propos, wyd. II, Wrocław 2010, ​ISBN 978-83-61387-19-0
  9. Krzysztof Biliński Hiobowie XX wieku, Wydawnictwo A Propos, 2012, ss. 118–122 ​ISBN 978-83-63306-15-1
  10. Rocznik Świadków Jehowy 1994, s. 213
  11. K. Urban, Mniejszości religijne w Polsce 1945 – 1991 (zarys statystyczny), Kraków 1994, s. 20
  12. Witold Kaszewski Wierni Jehowie. Dzieje Świadków Jehowy w regionie łódzkim Wydawnictwo A Propos, 2011, s. 87 ​ISBN 978-83-917339-8-1
  13. Witold Kaszewski Wierni Jehowie. Dzieje Świadków Jehowy w regionie łódzkim Wydawnictwo A Propos, 2011, s. 85 ​ISBN 978-83-917339-8-1
  14. Krzysztof Biliński Hiobowie XX wieku, Wydawnictwo A Propos, 2012, s. 170 ​ISBN 978-83-63306-15-1
  15. Przebudźcie się!8 listopada 2000 ss. 19–21 Przeżyłem próby wiary w Polsce
  16. Notatka operacyjna Wydz. III KW MO w Lublinie, 11.05.1961 (IPN Lu 0 6/654/3)
  17. Notatka operacyjna Wydz. IV KW MO w Lublinie, 5.05.1970 (IPN Lu 0 12/819)
  18. Righteous Among the Nations Honored by Yad Vashem
  19. Muzeum na Majdanku
  20. Aleksandra Matelska „...w miłości nie ma bojaźni” Nazistowskie prześladowania Świadków Jehowy w Polsce, s. 28, Wydawnictwo A Propos, wyd. II, Wrocław 2010, ​ISBN 978-83-61387-19-0
  21. 13 kolejnych Polaków z medalami Sprawiedliwych wśród Narodów Świata – www.tokfm.pl
  22. Righteous Among the Nations Honored by Yad Vashem
  23. Righteous Among the Nations Honored by Yad Vashem
  24. Nasza Służba Królestwaluty 2014, s. 4
  25. Nasza Służba Królestwasierpień 2014, s. 4
  26. Katarzyna Sobczuk: Napad w Chełmie: Z nożem i maczetą zaatakował Świadków Jehowy. kurierlubelski.pl, 2 kwietnia 2014. [dostęp 2017-04-03].
  27. Jacek Szydłowski: Świadkowie Jehowy zaatakowani za... szerzenie islamu. Mężczyzna miał grozić skalpelem. dziennikwschodni.pl, 5 czerwca 2016. [dostęp 2017-04-03].
  28. Jacek Szydłowski: Napadli świadków Jehowy „w ramach walki z islamem”. Jeden przyłożył skalpel do twarzy. dziennikwschodni.pl, 20 stycznia 2017. [dostęp 2017-04-03].
  29. Dwóch kraśniczan z wyrokami za atak na świadków Jehowy. krasnik.naszemiasto.pl, 24 lutego 2017. [dostęp 2017-04-03].
  30. Watchtower: Wyszukiwanie kongresów. jw.org. [dostęp 2017-01-04].