Świadomy sen

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Świadomy sen (ang. Lucid Dream, w skrócie LD) – sen, w którym śniący zdaje sobie sprawę, że śni. Dlatego klarowność myślenia, dostęp do wspomnień z jawy oraz świadomy wpływ na treść snu mogą być kontrolowane (aczkolwiek na różne sposoby – zależy to od poziomu zaawansowania osoby śniącej). Inne nazwy na świadomy sen to: sen jasny, sen przejrzysty, sen wiedzy[1].

Świadome sny mogą być wykorzystane w zwalczaniu koszmarów, jako narzędzie poznania swojej jaźni albo też dla rozrywki. W snach, gdzie śniący posiada odpowiednio wysoki poziom kontroli nad treścią marzenia sennego, można zrealizować każde swoje pragnienie.

Spontaniczne i chwilowe uzyskanie stanu świadomego snu może nastąpić bez żadnych wstępnych warunków.

Świadomego śnienia można się nauczyć. Dzięki specjalnym technikom śniąca osoba może zorientować się, iż otaczająca ją rzeczywistość jest wyimaginowana. Towarzyszy temu zazwyczaj niezwykły szok (niegroźny), który przeważnie prowadzi do ocknienia się lub tzw. fałszywego przebudzenia.

Frederik van Eeden i Markiz d'Hervey de Saint Denys, pionierzy świadomego śnienia.

Niektóre substancje, także występujące naturalnie w rozmaitych ziołach, mogą ułatwiać osiągnięcie LD. Z kolei inne wręcz przeciwnie – leki typu SSRI, choć często wywołują nienormalne sny, według niektórych zaznajomionych z tematem[według kogo?] utrudniały osiągnięcie świadomego snu[potrzebny przypis].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Termin "świadome śnienie" został wymyślony przez holenderskiego pisarza i psychiatrę Frederika van Eedena w jego artykule z 1913 r. A Study of Dreams[2], chociaż opisy śniących, którzy zdają sobie sprawę z tego, że śnią są wcześniejsze.

Definicja[edytuj | edytuj kod]

Paul Tholey, niemiecki oniirolog i teoretyk gestaltyzmu, ułożył epistemologiczną podstawę dla badań nad jasnymi snami, proponując siedem różnych warunków świadomości, które muszą być spełnione dla zdefiniowania snu jako snu świadomego[3][4][5]ː

  1. Świadomość stanu snu (alienacja)
  2. Świadomość zdolności podejmowania decyzji
  3. Świadomość funkcji pamięciowych
  4. Świadomość samoświadomości
  5. Świadomość środowiska snów
  6. Świadomość znaczenia snu
  7. Świadomość koncentracji i skupienia (subiektywna jasność tego stanu).

Później, w 1992 roku, badanie Deirdry Barrett badało, czy świadome sny zawierają cztery "konsekwencje" (corollaries) świadomości:

  • śniący jest świadomy, że śni
  • przedmioty znikają po przebudzeniu
  • prawa fizyczne nie muszą mieć zastosowania we śnie.
  • śniący ma wyraźną pamięć o świecie w trakcie przebudzania.

Barrett stwierdziła, że mniej niż jedna czwarta wszystkich świadomych wykazywała wszystkie cztery[6]. Następnie, Stephen LaBerge badał panowanie nad tym, że jest się w stanie kontrolować scenariusz snu, i odkrył, że podczas gdy kontrola snu i świadomość senów są skorelowane, nie wymagają siebie nawzajem. LaBerge odnalazł sny, które wyraźnie wskazują na to, że jeden z nich nie jest zdolny do tego drugiego; u niektórych śniących, w których śniący śni świadomy sen i jest świadomy tego, że może sprawować kontrolę, decyduje się po prostu na obserwację[7].

Świadomy sen w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Zagadnienie świadomego snu poruszone było także w literaturze (Ptasiek Williama Whartona, Kontroler snów Marka Nocnego czy Rycerz Kielichów Jacka Piekary) i w kinematografii (Otwórz oczy i amerykański remake Vanilla Sky, animowany film Waking Life oraz Incepcja), jednakże w filmach tych ma on nieco inne znaczenie niż tradycyjnie rozumiany, świadomy sen. Tematykę zaś zwykłego snu z elementami zachowania świadomości można zobaczyć między innymi w filmie młodzieżowym Donnie Darko oraz w filmach w reżyserii Davida Lyncha (np. Zagubiona autostrada).

Historia a współczesność[edytuj | edytuj kod]

LD praktykowali i praktykują niektóre autochtoniczne narody Ameryki (plemię Yaqui na północy Meksyku), Azji (senońska kultura w Malezji, mieszkańcy Tybetu, IndiiJoga świadomego śnienia).

Sny, w których śniący zdaje sobie sprawę ze swojego stanu, pojawiają się w listach św. Augustyna oraz u Arystotelesa. Termin rêve lucide został użyty po raz pierwszy przez Harveya Saint-Denys w 1867. Za twórcę terminu "lucid dream" przyjmuje się holenderskiego psychiatrę Frederika van Eedena. Van Eeden określa świadomy sen jako sen, w którym miał pełną pamięć swojego życia na jawie oraz wolną wolę.

Świadome śnienie zostało odkryte przez nowoczesną naukę równolegle w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych. W połowie lat siedemdziesiątych Keith Hearne wraz z Alanem Worsleyem dokonali potwierdzenia faktu świadomego snu przy użyciu ruchów gałek ocznych[potrzebny przypis]. Niezależnie od nich identyczny eksperyment został przeprowadzony przez Stephena LaBerge'a[8].

Sugerowane zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Leczenie koszmarów[edytuj | edytuj kod]

Sugeruje się, że osoby cierpiące na koszmary mogą skorzystać z umiejętności uświadamiania sobie, że rzeczywiście marzą. W 2006 r. przeprowadzono pilotażowe badanie, które wykazało, że wymarzone, klarowne leczenie było skuteczne w zmniejszaniu częstości koszmarów. Zabieg ten polegał na poddaniu się idei, opanowaniu techniki i ćwiczeniach klarowności. Nie było jasne, jakie aspekty leczenia były odpowiedzialne za sukces pokonywania koszmarów, choć leczenie jako całość zostało uznane za udane[9].

Australijski psycholog Milan Colic badał zastosowanie zasad od terapii narracyjnej do świadomych snów klientów, aby zmniejszyć wpływ nie tylko koszmarów podczas snu, ale także depresji, samookaleczenia i innych problemów w budzeniu się. Colic stwierdził, że rozmowy terapeutyczne mogą zredukować niepokojące treści snów, podczas gdy rozumienie życia, a nawet postaci - od świadomych snów - może być zastosowane w ich życiu z wyraźną korzyścią terapeutyczną[10].

Psychoterapeuci stosowali w ramach terapii świadome sny. Badania wykazały, że wywoływanie świadomych snów może złagodzić powtarzające się koszmary snu. Nie jest jasne, czy złagodzenie to wynika ze świadomości czy też możliwości zmiany samego snu. Badania przeprowadzone przez Victora Spoormakera i Van den Bout (2006) oceniły zasadność leczenia świadomym snem (LDT) u osób cierpiących na koszmar przewlekły[11]. LDT składa się z ćwiczeń ekspozycji, mistrzostwa i świadomości. Wyniki jasno sprecyzowanego leczenia snem ujawniły, że częstość występowania koszmarów zmniejszyła się. W innym badaniu Spoormaker, Van den Bout i Meijer (2003) badali świadome śnienie w leczeniu koszmarów, testując to na ośmiu osobach, które przeszły jednogodzinną sesję indywidualną, na którą składały się ćwiczenia świadomości sennej[12]. Wyniki badania wykazały, że częstotliwość koszmarów sennych zmniejszyła się, a jakość snu nieznacznie wzrosła.

Holzinger, Klösch i Saletu prowadzili badania psychoterapeutyczne pod roboczą nazwą "Poznanie podczas śnienia - interwencja terapeutyczna w koszmary", która obejmowała 40 osób, mężczyzn i kobiety, w wieku 18-50 lat, których jakość życia znacznie zmieniła się pod wpływem koszmarów[13]. Badana grupa uczestniczyła w terapii grupowej gestaltyzacją, a 24 z nich uczyły się wchodzenia w stan świadomych snów przez Holzingera. Były celowo nauczane jak zmienić przebieg ich koszmarów. Badani zgłaszali wówczas spadek częstości występowania koszmaru z 2-3 razy w tygodniu do 2-3 razy w miesiącu.

Kreatywność[edytuj | edytuj kod]

W swojej książce The Committee of Sleep Deirdre Barrett opisuje, jak niektórzy doświadczeni śniący nauczyli się zapamiętywać konkretne cele praktyczne, na przykład artyści poszukujący inspiracji w poszukiwaniu własnej pracy, gdy tylko staną się klarowni lub programiści komputerowi szukający ekranu z pożądanym kodem. Większość z tych marzycieli miała jednak wiele doświadczeń, że nie pamiętali o pobudzaniu celów przed uzyskaniem takiego poziomu kontroli[14].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Lucid dreaming frequency and personality, M. Schredl, D. Erlacher, Personality and Individual Differences(ang.), Volume: 37, Issue: 7, November, 2004, pp. 1463-1473.
  2. Frederik van Eeden, www.lucidity.com [dostęp 2017-11-26].
  3. Tholey, P. (1980). "Klarträume als Gegenstand empirischer Untersuchungen [Conscious Dreams as an Object of Empirical Examination]". Gestalt Theory2: 175–91.
  4. Tholey, P. (1981). "Empirische Untersuchungen über Klartraüme [Empirical Examination of Conscious Dreams]". Gestalt Theory3: 21–62.
  5. Brigitte Holzinger. Lucid dreaming – dreams of clarity. „Contemporary Hypnosis”. 26 (4), 2009-12-01. DOI: 10.1002/ch.390. ISSN 1557-0711 (ang.). 
  6. The Association for the Study of Dreams, DREAMING 2(4) Abstracts - The Journal of the Association for the Study of Dreams, asdreams.org [dostęp 2017-11-26] (ang.).
  7. Tracey L. Kahan, Stephen LaBerge. Lucid Dreaming as Metacognition: Implications for Cognitive Science. „Consciousness and Cognition”. 3 (2), 1994-06-01. DOI: 10.1006/ccog.1994.1014. [dostęp 2017-11-26]. 
  8. Laberge, S. (1980). Lucid dreaming: An exploratory study of consciousness during sleep. (PhD thesis, Stanford University, 1980), (University Microfilms No. 80-24, 691)
  9. Victor I. Spoormaker, Jan van den Bout, Lucid Dreaming Treatment for Nightmares: A Pilot Study, „Psychotherapy and Psychosomatics”, 75 (6), 2006, s. 389–394, DOI10.1159/000095446, ISSN 0033-3190 [dostęp 2017-11-26] (ang.).
  10. Colic, M. (2007). "Kanna's lucid dreams and the use of narrative practices to explore their meaning." The International Journal of Narrative Therapy and Community Work (4): 19–26.
  11. Victor I. Spoormaker, Jan van den Bout, Lucid Dreaming Treatment for Nightmares: A Pilot Study, „Psychotherapy and Psychosomatics”, 75 (6), 2006, s. 389–394, DOI10.1159/000095446, ISSN 0033-3190 [dostęp 2017-11-26] (ang.).
  12. Victor I. Spoormaker, Jan van den Bout, Eli J. G. Meijer. Lucid Dreaming Treatment for Nightmares: A Series of Cases. „Dreaming”. 13 (3), 2003-09-01. DOI: 10.1023/A:1025325529560. ISSN 1053-0797 (ang.). 
  13. "Holzinger, B., Klösch, G., & Saletu, B. (2012). Cognition in Sleep - A Therapeutic Intervention in Patients with Nightmares and Post-Traumatic Stress Disorder. 21st Congress of the European Sleep Research Society, 1, Retrieved April 21, 2014". 
  14. Barrett, Deirdre. The Committee of Sleep: How Artists, Scientists, and Athletes Use their Dreams for Creative Problem Solving ... and How You Can, Too. Hardback Random House, 2001, Paperback Oneroi Press, 2010.

Linki zewnętrzne, bibliografia[edytuj | edytuj kod]