Świdnica (województwo lubuskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Świdnica
Herb
Herb Świdnicy (powiat zielonogórski)
Kościół św. Marcina Biskupa
Kościół św. Marcina Biskupa
Państwo  Polska
Województwo lubuskie
Powiat zielonogórski
Gmina Świdnica
Liczba ludności (2006) 1400
Strefa numeracyjna (+48) 68
Kod pocztowy 66-008
Tablice rejestracyjne FZI
SIMC 0914881
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Świdnica
Świdnica
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Świdnica
Świdnica
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Świdnica
Świdnica
Ziemia 51°53′49″N 15°24′15″E/51,896944 15,404167

Świdnica (do 1945 niem. Schweinitz)[1] – wieś gminna w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie zielonogórskim, w gminie Świdnica.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie zielonogórskim.

Historia[edytuj]

Najstarszą wzmiankę o wsi Swidnitz odnotowano około 1300 roku, a następna wzmianka o wsi pochodzi z 1376 roku i odnosi się do miejscowego proboszcza[1]. Jako właściciel części wsi został poświadczony w 1396 roku Heinrich Młodszy von Kittlitz, patron świdnickiego kościoła. Prawdopodobnie wówczas zbudowano pierwszą siedzibę tego rodu. W roku 1428 wymieniono następnego właściciela wsi, którym był Otto von Kittlitz[1]. W latach 1460–1471 dziedzicznym panem wsi był ten sam Otto lub jego następca z rodu Kittlitzów, noszący to samo imię. Przedstawiciele tego rodu mieszkający w Świdnicy byli odnotowywani jeszcze w innych piętnasto- i szesnastowiecznych źródłach[1]. Hans Christoph III w 1702 roku sprzedał majątek Ottonowi Abrahamowi von Diebitschowi, którego wspomniano jeszcze w 1718 roku. W ciągu XVIII i XIX stulecia dość często zmieniali się właściciele majątku w Świdnicy. Należał on w XVIII wieku do rodzin Stentschów i Prittwitz-Gaffronów zaś do Schneiderów i hrabiego Artura von Knobelsdorffa w XIX. Jedna część wsi w 1842 liczyła 148 domów i 844 mieszkańców, a we wsi pracowały wówczas młyny wodne, cegielnia oraz gorzelnia[1]. Do dóbr szlacheckich należały ponadto dwa folwarki: tzw. dolny i leśny oraz olejarnia. W drugiej części wsi odnotowano w 145 domach 722 osoby, ponadto pięć młynów, cegielnię i gorzelnię. Specjalizowano się w Świdnicy w hodowli bydła oraz owiec. Do czasu przejęcia dóbr świdnickich w XX wieku przez państwo polskie nastąpiła kilkakrotna zmiana ich właścicieli, a wymienia się wśród nich Maxa Stobera i Brunona Funka[2]. 23 grudnia 1514 roku dzięki staraniom Balthasara von Kittlitza Władysław Jagiellończyk, król Czech i Węgier nadał miastu przywileje, m.in. prawo składu soli oraz urządzania ośmiu jarmarków rocznie. Świdnica bezpowrotnie utraciła prawa miejskie już w XVII wieku, co było spowodowane bliskim położeniem konkurencyjnej Zielonej Góry, a także niszczącymi skutkami wojny trzydziestoletniej[2]. W roku 1702 – ostatni z rodu Kietliczów na Świdnicy, Hans Christoph III, sprzedał część wsi (wraz z folwarkiem i dworem) Ottonowi Abrahamowi von Diebitsch z Podlegórza niedaleko Sulechowa.

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[3]:

  • kościół rzymsko-katolicki parafialny pod wezwaniem św. Marcina[4], z XIV wieku, XVI wieku, XIX wieku.Wzniesiono go jako kamienno-ceglaną (z dodatkiem rudy darniowej), jednonawową budowlę z trójbocznie zamkniętym, wzmocnionym przyporami prezbiterium, a także zakrystią oraz wieżą[2]. Wnętrze przebudowano w latach 1552–1576, powiększono okna oraz założono w prezbiterium kolebkowo-krzyżowe sklepienie. Po 1580 roku wzniesiono kwadratową wieżę, a podwyższono ją i przekształcono po 1883, nadając jej charakter neogotycki. Wieża w obecnym kształcie jest wzmocniona narożnymi skarpami i zdobią ją pilastry oraz gzyms, a wieńczy kopulasty hełm[2]. Dachem dwuspadowym jest nakryły korpus nawowy, a prezbiterium wielospadowym. Zamknięte półkoliście okna doświetlają wnętrze świątyni. Stropem drewnianym jest przykryta nawa, a zakrystia i prezbiterium sklepieniami kolebkowymi z lunetami[2]. Zachowały się na wewnętrznych ścianach świątyni dziewiętnastowieczne polichromie przedstawiające św. Pawła Pustelnika i Mojżesza w prezbiterium , Dawida i św. Cecylię nad emporą organową, a na północnej ścianie nawy Świętą Rodzinę w Nazarecie i Jezusa u Marii i Marty w Betanii. W wyposażeniu kościoła znajdują się; barokowy ołtarz główny z figurą Matki Boskiej z Dzieciątkiem z 1735 roku, boczny z 1731 roku, podobnie z figurą Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XIV wieku oraz chrzcielnica z 1735 roku i osiemnastowieczna ambona[2]. Znajdują się również w świątyni późnorenesansowe, całopostaciowe płyty epitafijne z końca XVI wieku, poświęcone członkom rodu von Kittlitz oraz jedna z 1606 roku, upamiętniająca Heinricha von Zedlitza[5]. Najstarszą płytę poświęconą zmarłemu w 1553 roku, w wieku 99 lat, Balthasarowi von Kittlitzowi zawieszono na północnej ścianie nawy. Płyta upamiętniająca jego żonę (zmarła w 1560 roku) zawisła obok. Krypta, w której w XVI wieku pochowano, częściowo w metalowych sarkofagach, przedstawicieli miejscowej szlachty znajduje się pod zakrystią. Podczas przeprowadzonej w 2007 roku analizy epigraficznej płyt nagrobnych oraz prac porządkowych i powiązanych z analizą antropologiczną zmarłych, zidentyfikowano kilku członków rodu von Kittlitz. Kościół otoczony jest przez w części zachowany, kamienny mur z bramą barokową oraz figurami św. Jana Nepomucena i Matki Boskiej[2].
  • kościół ewangelicki, obecnie rzymsko-katolicki filialny pod wezwaniem MB Królowej Polski, wzniesiony w latach 1794-1796, XIX wieku. Zbór zbudowano z kamienia i cegły na planie prostokąta i nakryto dachem mansardowym[6]. Czworoboczna wieża, w górnej kondygnacji jest sześcioboczna, zwieńczona szpiczastym hełmem ostrosłupowym. W świątyni, przykrytej stropem drewnianym, zachowały się dwukondygnacyjne empory wsparte na masywnych słupach. Znajduje się tu na emporze organowej półkoliście wygięty parapet, a malowana na deskach barokowa polichromia przedstawiająca sceny ze Starego i Nowego Testamentu zdobi strop. Pochodzi ona z rozebranego kościoła ewangelickiego w Kożuchowie, a w 1983 roku zamontowana w Świdnicy[6]. W wyposażeniu świątyni znajduje się późnobarokowy ołtarz główny, rzeźby świętych Piotra i Pawła z końca XVIII wieku, rzeźba Chrystusa Zmartwychwstałego z długiej połowy XVIII stulecia, z 1795 roku neobarokowy prospekt organowy zdobiony snycerką oraz organy z tego samego okresu[6].
  • zespół pałacowy, ul. Długa 27, z 1607 roku, XIX wieku:
    • pałac - renesansowy obiekt o charakterze rezydencji jest datowany na 1602 rok i był siedzibą rodu von Kittlitz. Zbudowano go prawdopodobnie według projektu A. Albertiego z Urbino dla komandora zakonu joannitów Johanna Christopha von Kittlitza. Zachowana do dziś budowla to przekształcony starszy, szesnastowieczny dwór. Na renesansowym portalu zdobiącym główne wejście do budynku widnieje data ukończenia przebudowy i należy dodać, że dwór był modernizowany po 1700 roku, a następnie remontowany po powodzi w 1863 roku[6]. W latach 1970–1974 miał miejsce ostatni gruntowny remont, gdy przeznaczono go na siedzibę muzeum. Początkowo dwór był trójskrzydłowy, a obecnie jest pozbawiony skrzydła zachodniego. Zachowany do dziś obiekt ma kształt litery „L”, który charakteryzują wysokie szczyty i jest nakryty dachami dwuspadowymi. Obecna siedziba Muzeum Archeologicznego Środkowego Nadodrza, a prezentowane są tam znaleziska archeologiczne z terenów byłego województwa zielonogórskiego, datowane od schyłku paleolitu (około XIII tysiąclecia przed Chrystusem) po czasy nowożytne[6].
    • park
    • stajnia
    • chlewnia
  • park dworski II, z połowy XIX wieku – w epoce romantyzmu regularnie rozplanowany, później przekształcony w założenie krajobrazowe. Dziś w parku można zobaczyć jedynie resztki zabytkowego drzewostanu[7].
  • willa i ogród, ul. Długa 15, z 1800 roku, w 1860 roku

inne zabytki:

  • plebania barokowa z drugiej połowy XVIII wieku. Jest murowanym z cegły, parterowym budynkiem założonym na planie prostokąta i nakrytym mansardowym dachem z naczółkami oraz lukarnami.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d e Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego tom 1. s. 59.
  2. a b c d e f g Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego tom 1. s. 60.
  3. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego - stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2.3.13]. s. 112.
  4. Oficjalna strona Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej. [dostęp 26.08.2008].
  5. Większość została umieszczona w zakrystii
  6. a b c d e Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego tom 1. s. 61.
  7. Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego tom 1. s. 62.

Bibliografia[edytuj]

  • Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego tom 1. Zielona Góra: Agencja Wydawnicza „PDN”, 2011, s. 59–62. ISBN 978-83-919914-8-0.