Świerki (powiat kłodzki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Świerki
Kościół św. Mikołaja w Świerkach
Kościół św. Mikołaja w Świerkach
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat kłodzki
Gmina Nowa Ruda
Wysokość 530-580 m n.p.m.
Liczba ludności (III 2011) 584[1]
Strefa numeracyjna 74
Kod pocztowy 57-451[2]
Tablice rejestracyjne DKL
SIMC 0854475
Położenie na mapie gminy Nowa Ruda
Mapa lokalizacyjna gminy Nowa Ruda
Świerki
Świerki
Położenie na mapie powiatu kłodzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kłodzkiego
Świerki
Świerki
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Świerki
Świerki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Świerki
Świerki
Ziemia50°37′49″N 16°26′22″E/50,630278 16,439444
Zabytkowa plebania w Świerkach
Krzyż przydrożny w Świerkach Dolnych

Świerki (niem. Königswalde[3]) – wieś w Polsce położona, w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, w gminie Nowa Ruda, na pograniczu Włodzickich Wzgórz i Gór Suchych w Sudetach Środkowych.

Podział administracyjny[edytuj]

Integralne części wsi Świerki[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0854481 Granicznik osada
0854498 Świerki Dolne przysiółek
0854506 Świerki Kłodzkie osada
0854512 Wrześnik osada

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie wałbrzyskim.

Historia[edytuj]

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1352 r. Główna część wioski leży na wysokości 530-580 m w dolinie rzeki Włodzicy (lewego dopływu Ścinawki) i do połowy XVIII w. należała do hrabiów Stillfriedów (jako dworskie lenno z nadania ks. Henryka Podiebradowicza St.). W 1782 r. majątek barona Stillfrieda obejmował 136 budynków. Był tu kościół, szkoła, plebania, 2 młyny wodne, potażarnia i bielnik, a mieszkało 32 kmieci oraz 99 zagrodników i chałupników. Drugą część wsi stanowiło wolne sędziostwo z dworem oraz 11 zagrodnikami i chałupnikami. W całej wsi było 39 tkaczy płótna i 15 innych rzemieślników. W początkach XIX w. istniały już 3 kolonie należące do wsi. Świerki stanowiły wówczas własność hrabiego von Magnisa z Bożkowa, który nabył większość posiadłości barona von Stillfrieda. Podczas działań kampanii wiosennej 1807 r. doszło (15 lutego) pomiędzy Świerkami a Granicznikiem do większej potyczki między oddziałami pruskimi a bawarskimi, wchodzącymi w skład armii napoleońskiej. Miała ona istotne znaczenie militarne, ponieważ zmusiła Prusaków do opuszczenia tej części hrabstwa kłodzkiego.

Wieś nadal stanowiła ośrodek tkactwa chałupniczego. W 1840 r. było tu 135 domów, kościół i szkoła katolicka, wolne sędziostwo, 3 młyny wodne, 2 gorzelnie i olejarnia. Działało 89 krosien bawełnianych, 10 lnianych, a także 28 innych rzemieślników i 26 handlarzy. W 2 połowie XIX wieku Świerki zmieniły swe oblicze: upadło tkactwo chałupnicze, ale rozwijała się turystyka. W 1880 r. przeprowadzono linię kolejową z Nowej Rudy do Jedliny Zdroju i Wałbrzycha. Pomiędzy Świerkami a Bartnicą przebito tunel kolejowy o długości 1171 m. W latach 1907-12 wykonano równoległy tunel podczas budowy drugiej nitki torów. W Świerkach działał punkt informacyjny GGV (Kłodzkiego Towarzystwa Górskiego), znana karczma sądowa i browar, a także inne gospody i pensjonaty. Na najwyższym szczycie Wzgórz Włodzickich – Włodzickiej Górze (758 m) w 1927 r. zbudowano wieżę widokową z tarasem nakrytym namiotowym daszkiem. W przyziemiu był bufet – schron. Po 1945 r. wieża popadła w ruinę.

Po II wojnie światowej Świerki pozostały wsią przemysłowo-rolniczą, ale całkowicie zatraciły charakter letniskowy. Nadal eksploatowano kamieniołomy melafiru (jedne z największych w Sudetach). Podupadł natomiast zakład przerobu kamienia, zlikwidowano też kolejkę linową do stacji kolejowej w Bartnicy (transportowano nią wydobyty kamień). Na jej miejscu powstał taśmociąg.

W 2012 r. złoża uległy wyczerpaniu, kamieniołom jest w likwidacji.

Zabytki[edytuj]

Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[6]:

  • barokowy kościół parafialny pw. św. Mikołaja, z 1748 r., przebudowany w 1929 r. Budowla jednonawowa z kwadratową wieżą, którą wieńczy hełm z prześwitem
  • plebania, nr 58, z 1791 r. - XVIII w. barokowo-klasycystyczna o charakterze pałacyku. Piętrowa, pięcioosiowa, nakryta wysokim dachem mansardowym.

inne zabytki:

  • mur cmentarny wokół kościoła z budynkiem bramnym z XVIII w.
  • ruiny wieży widokowej na szczycie Włodzickiej Góry 758 m n.p.m. z 1927 r.
  • budynek dawnej szkoły parafialnej, nr 3, z pierwszej pierwszej ćwiartki XIX w., tzw. organistówka
  • szkoła z początku XX w. – murowana z drewnianym piętrem
  • dom nr 4, mieszkalno-usługowy z końca XIX w.
  • dom nr 53, mieszkalny z drugiej połowy XIX w.
  • dom nr 54, mieszkalny z 1858 r.
  • dom nr 115, mieszkalno-gospodarczy z 1668 r. - końca XVII w.
  • dom nr 198, mieszkalny z pierwszej połowy XX w., tzw. bursa
  • kilka kamiennych krzyży figur i kapliczek, przeważnie z XIX w. przy głównej drodze (nr 381 z Kłodzka do Wałbrzycha) i bocznych drogach.

Szlaki turystyczne[edytuj]

Zobacz też[edytuj]


Przypisy

  1. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. GUS. Rejestr TERYT
  6. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2 sierpnia 2012]. s. 79.
  7. Informacje zawarte na stronie PTTK Strzelin; dostęp: 29.07.2015

Bibliografia[edytuj]

  • Wzgórza Włodzickie. Słownik geografii turystycznej Sudetów. Góry Sowie, T. 11, pod red. M. Staffy, Wrocław: Wyd. I-BiS 1995, ss. 400-405, ​ISBN 83-85733-12-6

Linki zewnętrzne[edytuj]