Świetlisty Szlak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Świetlisty Szlak (hiszp. Sendero Luminoso[1]) – peruwiańska organizacja polityczno-wojskowa klasyfikowana jako organizacja terrorystyczna. Partyzanckim skrzydłem grupy jest Ludowa Armia Partyzancka[2][3][4]. Świetlisty Szlak uchodzi za jedną z najbardziej radykalnych ideowo i brutalnych w działaniach grup tego typu w Ameryce Łacińskiej[4].

Nazwa[edytuj]

Świetlisty Szlak jest powszechnie używanym określeniem ugrupowania oficjalnie występującego pod nazwą Komunistyczna Partia Peru[5]. Określenia Świetlisty Szlak stosuje się, aby odróżnić ruch od legalnego ugrupowania działającego pod tą samą nazwą (KPP powstała w 1928 roku, KPP – Świetlisty Szlak natomiast w 1969 lub 1970 roku)[2][6].

Nazwa grupy zaczerpnięta została z maksymy José Carlosa Mariátegui, który ogłosił, że „myśl marksistowsko-leninowska otworzy świetlisty szlak rewolucji”[6][7].

Członkowie i zwolennicy ruchu określani są jako „senderyści“[6].

Zbrojne skrzydło Świetlistego Szlaku nosi nazwę Ludowa Armia Partyzancka[8].

Geneza[edytuj]

Flaga Świetlistego Szlaku

Pierwszą peruwiańską organizacją komunistyczną była Komunistyczna Partia Peru[6]. Partię założył w 1928 roku José Carlos Mariátegui[6]. Ugrupowanie rozczarowało część komunistów, którzy uznali, że partia jest zbyt umiarkowana. Radykałowie w 1964 roku powołali Komunistyczną Partię Peru – Czerwony Sztandar, ugrupowanie przyjęło maoistowskie i prochińskie wydanie komunizmu[6]. Jednym z członków KPP – Czerwony Sztandar był profesor prawa i filozofii Abimaela Guzmána (ps. „towarzysz Gonzalo“)[9]. Poglądy partii okazały się dla naukowca zbyt liberalne. W 1969 lub 1970 roku Guzmán utworzył ekstremistyczną partię, dla której przywłaszczył nazwę Komunistyczna Partia Peru, używaną przez wcześniej istniejące ugrupowania[9][6][2].

Świetlisty Szlak rozpoczął działalność na uniwersytecie św. Krzysztofa w Huamanga (Ayacucho). Guzmán pracował tam jako profesor i kierownik do spraw zarządzania zasobami ludzkimi. Uczelnię wykorzystał jako miejsce głoszenia własnych poglądów[10][6]. Pozostali przywódcy partii także wywodzili się z kadr wykładowców uniwersytetu[10]. Za pośrednictwem studentów i absolwentów, poglądy Guzmána trafiły do szkół średnich i podstawowych regionu Ayacucho[10]. Gdy Guzmán w 1975 roku został relegowany z uczelni, dysponował już tysiącami zwolenników. Od 1977 roku Guzmán rozpoczął przygotowania do rewolucji[6]. W marcu 1980 roku odbyło się tajne spotkanie Świetlistego Szlaku w Ayacucho. Przedstawiciele organizacji powołali Dyrektoriat Rewolucyjny i wezwali do walki partyzanckiej. Ruszyła „Pierwsza Szkoła Wojskowa“ gdzie senderyści przechodzili szkolenie militarne i byli poddawani indoktrynacji[6].

Pretekstem do rozpoczęcia rewolucji miały być wybory prezydenckie zorganizowane przez rządzącą juntę wojskową. Wybory zbojkotowała część partii lewicowych, w tym Świetlisty Szlak[2][6]. Pierwszym atakiem senderystów był atak na komisję wyborczą w niewielkiej miejscowości Chuschi. Bojówkarze spalili urny wyborcze. Akcja odbyła się 17 maja 1980 roku. Incydent został zlekceważony przez rząd i media[2][6].

Plakat senderystów wzywający do bojkotu wyborów

Wojna partyzancka (1980-1992)[edytuj]

Na początku lat 80. Świetlisty Szlak przystąpił do wojny partyzanckiej. Zbrojne ramię grupy przyjęło nazwę Ludowa Armia Partyzancka[8]. Początkowo konflikt oraniczał się do rejonu Ayacucho, z czasem przesuwając się na kolejne połacie kraju. Starciom towarzyszyły zamachy terrorystyczne. W samym 1981 roku odnotowano ich ponad tysiąc. Wraz z postępami partyzantów nasilały się samosądy na właścicielach ziemskich, które miały przekonać chłopstwo do poparcia powstania[4][6]. Początkowo senderyści zdobyli szerokie poparcie ubogiej części populacji, która uznała Świetlisty Szlak za grupę broniącą ich praw[6]. Wysoka stopa bezrobocia, rosnąca inflacja i fala strajków były czynnikami, które przyciągnęły do senderystów młodych mieszkańców prowincji i przedmieść[6].

Prezydent Fernando Belaúnde Terry bagatelizował zagrożenie ze strony Guzmána, w efekcie Ludowej Armii Partyzanckiej do 1982 roku udało się zająć niemal trzy południowe departamenty kraju. Celem ataków partyzanckich i terrorystycznych stały się nie tylko obiekty wojskowe i służb bezpieczeństwa, ale także urzędy, budynki pożytku publicznego i infrastruktura. W sierpniu 1981 roku terroryści zaatakowali ambasadę Stanów Zjednoczonych[6]. W marcu 1982 roku partyzanci zaatakowali i zdobyli więzienie w Ayacucho. W wyniku ataku uwolniono blisko 250 tysięcy więźniów, w tym osadzonych wcześniej rebeliantów[6]. Wkrótce po zajęciu więzienia oddział senderystów zaatakował instalację energetyczną w pobliżu stolicy[6]. W obliczu coraz śmielszych ataków rząd wprowadził stan wyjątkowy. Wojsko rozpoczęło zmasowaną ofensywę przeciwko partyzantom na kontrolowanych przez nich obszarach[6].

Armia okazała się nieprzygotowana do starcia z guerillą[6]. Ofiarami wojska padali często przypadkowi mieszkańcy wsi. Według profesor Leonor Sagermann Bustinza dla służb bezpieczeństwa prawie każdy chłop był terrorystą a ludność prowincji była przez wojskowych nieszanowana[6].

Gdy Świetlisty Szlak stawał się coraz bardziej represyjny, wojna zaczęła iść po myśli służb bezpieczeństwa. Na pomoc rządowi przyszły tzw. Rondas Campesinas, czyli chłopskie oddziały samoobrony[6]. Będący w odwrocie senderyści dosłownie masakrowali wieśniaków sprzeciwiających się rebelii i osoby oskarżane o kolaboracje z rządem[6].

Porażkę rebeliantów przyśpieszył wybór Alberto Fujimori na prezydenta. Fujimori rozpętał terror rządowy. Senderyści i podejrzewani o ich wspieranie, byli zatrzymywani, torturowani i zabijani. Prezydent zalegalizował działalność Rondas Campesinas które były odtąd zbrojone przez państwo. Kampania przeciwko partyzantom była coraz skuteczniejsza dzięki szkoleniom CIA i amerykańskim dostawom sprzętu wojskowego[6].

Jeszcze w 1991 roku partyzanci stanowili dominującą siłę polityczną na około 40% powierzchni kraju, a 55% ludności zamieszkiwało na terenach objętych stanem wyjątkowym[2].

16 lipca 1992 roku terroryści przeprowadzili atak z użyciem samochodu pułapki w ekskluzywnej dzielnicy Limy Miraflores. W eksplozji zginęło 25 osób, a rannych zostało kilkadziesiąt. Zamach był najbardziej krwawym atakiem Świetlistego Szlaku[11].

Apogeum rządowej ofensywy był wrzesień 1992 roku, kiedy Guzmán został zatrzymany przez służby bezpieczeństwa. Po uwięzieniu lidera, do więzień trafiły tysiące członków Świetlistego Szlaku[6]. Guzmán wezwał do złożenia broni a rząd ogłosił amnestię dla senderystów[6]. Większość powstańców złożyła broń i oddała się w ręce rządu. Niektórzy postanowili kontynuować walkę[6].

W czasie konfliktu zginęło około 70 tysięcy osób[6].

Działalność po 1992 roku[edytuj]

Po uwięzieniu Abimaela Guzmána władzę nad powstańcami objął Oscar Ramirez Duran[2] który został aresztowany w 1999 roku[11]. Kolejnym przywódcą senderystów został ukrywający się pod pseudonimem „towarzysz Artemio“ (właściwie Florindo Flores)[6]. Pod jego dowództwem ruch nie odbudował dawnej potęgi. Przetrzebieni przez rząd senderyści zdołali przeprowadzić ataki partyzanckie i terrorystyczne, w których zginęło ponad tysiąc osób[6]. W lutym 2012 roku Florindo Flores został schwytany przez armię w następstwie potyczki[6]. Floresa zastąpił Victor Quispe znany jako „towarzysz Jose“[11].

Ludowa Armia Partyzancka pozostaje w rozbiciu i dzieli się na zwalczające się wzajemnie frakcje. Nie stanowi znaczącej siły będącej w stanie zagrozić podstawom państwa[2].

Próby legalnej działalności[edytuj]

W XXI wieku senderyści podjęli próby legalnej działalności. Ruch Movadef, czyli Ruch na Rzecz Amnstii i Praw Podstawowych utworzony przez adwokatów Guzmána, Manuela Fajardo i Alfreda Crespo, zebrał ponad 350 tysięcy podpisów pod wnioskiem o rejestrację partii. Wnioski o rejestrację zostały odrzucone przez sąd[6].

Metody[edytuj]

Plakat propagandowy rebeliantów z 1985 roku

Świetlisty Szlak rozpoczął działalność od agitacji studentów[6]. W 1980 roku ugrupowanie rozpoczęło rebelię. Już w pierwszej fazie działalności, senderyści przeprowadzali liczne zamachy terrorystyczne oraz samosądy. Celem ataków stały się służby bezpieczeństwa, administracja państwowa, obiekty infrastruktury i użyteczności publicznej[6]. Rebelianci cieszyli się sporym poparciem uboższej ludności. Na wsiach powstały komitety ludowe, których członkowie wspomagali biednych wieśniaków. Komitety zaangażowały się w walkę z analfabetyzmem, oferowały pomoc medyczną oraz pomagali w pracach rolniczych[6].

Z upływem lat guerilla stała się coraz bardziej represyjna. Oprócz przedstawicieli władz ofiarami buntowników zaczęli padać bogatsi chłopi czy przedstawiciele innych organizacji lewicowych[12]. Na obszarach kontrolowanych przez rebeliantów zaczęto wprowadzać opresyjne reguły życia. Wśród nich znalazło się niszczenie nowoczesnych maszyn rolniczych, zakazywanie świętowania i picia alkoholu[12]. Teoretycznie wiele postulatów ruchu odnoszono do ludności indiańskiej, w praktyce rdzenna ludność była często brutalnie traktowana przez partyzantów. Nawet za najmniejsze przewinienia Indianie byli karani z całą bezwględnością[6]. Częstym celem ataków stała się lokalna społeczność LGBT, której członkowie byli porywani, a następnie kastrowani (według świadków sytuacje takie miały miejsce już w 1981 roku)[6].

W XXI wieku uczestnicy rebelii zliberalizowali stanowisko wobec cywili. Na ogół nie są oni przez nich traktowani jako cel ataku[12].

Struktury[edytuj]

Według ustaleń Narodowej Komisji Prawdy i Pojednania z 2003 roku, w latach świetności Świetlisty Szlak grupował około 20 tysięcy partyzantów[6]. Pomimo formalnie chłopskiego charakteru rebelii, pośród powstańców ludność chłopska stanowiła zaledwie 20% ogółu. Większość stanowili ludzie z wyższym wykształceniem, osoby wykonujące wolne zawody i parające się handlem[6].

W 2016 roku liczbę partyzantów szacowano na 300[13].

Do schwytania w 1992 roku, ugrupowaniem przewodził Abimael Guzmánan, który ogłosił się „prezydentem“[7][6]. Od 1992 do 1999 roku dowódcą senderystów był Oscar Ramirez Duran[11]. Do 2012 roku z kolei Florindo Flores znany pod pseudonimem „towarzysz Artemio“[2][6]. Obecnie terrorystami przewodzi Victor Quispe znany jako „towarzysz Jose“[11].

Powiązania zagraniczne[edytuj]

Ugrupowanie otrzymywało wsparcie ze strony reżimu Mu'ammara al-Kaddafiego z Libii[14].

Według wywiadu boliwijskiego na początku lat 90. grupa współpracowała z Partyzancką Armią Tupaca Katari (EGTK)[15].

Świetlisty Szlak współpracował rzekomo z Rewolucyjnymi Siłami Zbrojnymi Kolumbii (FARC). Kontakty miały mieć miejsce od 2003 roku i dotyczyć kooperacji w handlu narkotykami[16].

Finansowanie[edytuj]

Świetlisty Szlak utrzymuje się z „podatków“ nałożonych na osady rolnicze w zamian za „ochronę”[12]. W latach 80. i 90. partyzanci pobierali „podatki“ za handel narkotykami. „Podatki“ nakładano na handlarzy szmuglujących kokę z terenów partyzantów[2]. W XXI wieku senderyści bezpośrednio parają się procederem handlu narkotykami[12].

Ideologia[edytuj]

Ideologia ruchu sformułowana została przez profesora Abimaela Guzmána. Doktryna nazwana została „myślą Gonzala“[7]. Tworząc zarys ideologii senderyzmu Guzmán inspirował się głównie maoizmem i poglądami peruwiańskiego komunisty José Carlosa Mariátegui[9]. Senderyzm uwzględniał lokalną specyfikę. Zwolennicy partii rodzaj pierwotnego komunizmu widzieli w andyjskiej społeczności z czasów prekolonialnych[9]. Praktyka działań Świetlistego Szlaku przypominała standardy stalinowsko-maoistowskie. Guzmán inspirował się wydarzeniami chińskiej rewolucji kulturalnej oraz historią stalinowskiego ZSRR i Kambodży Pol Pota[4][17].

Senderyści za jedyną formę walki politycznej uznali walkę zbrojną[5]. Odżegnują się od wszelkich form reformizmu[5] stąd też poglądy partii są określane jako antyrewizjonistyczne[3]. Senderyści odrzucają demokrację, postulując utworzenie ustroju określanego jako Ludowa Republika Nowej Demokracji[5]. Council on Hemispheric Affairs (COHA) stwierdził: „głównym celem Świetlistego Szlaku było zniszczenie istniejących instytucji Peru i zastąpienie ich komunistycznym rewolucyjnym reżimem chłopskim”[12].

Senderyści uważają się za najbardziej bliskich ideologii komunizmu. Sam Guzmán tytułuje się „Czwartym Mieczem Marksizmu“ (po Karolu Marksie, Włodzimierzu Leninie i Mao Zedongu)[9]. W członkach partii żywa jest niechęć do innych ugrupowań komunistycznych Peru. Senderyści uznali inne ruchy lewicowe kraju za wrogie i przystąpili do likwidacji ich aktywistów. Do 1996 roku z rąk rebeliantów zginęło około 300 działaczy lewicowych. Powodem niechęci senderystów do konkurencyjnych ugrupowań lewicy, było uznawanie przez nie zasad demokracji[18][12][7].

Obecnie pośród obserwatorów trwa spór czy Świetlisty Szlak porzucił konotacje ideologiczne i stał się jedną z wielu grup handlarzy narkotyków, czy dostosował się jedynie do bieżącej sytuacji z zachowaniem politycznego charakteru[19].

Jako organizacja terrorystyczna[edytuj]

KPP – Świetlisty Szlak znajduje się na liście organizacji terrorystycznych Departamentu Stanu USA[19] i Unii Europejskiej[1].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Przeciwdziałanie finansowaniu terroryzmu, s. 44.
  2. a b c d e f g h i j Świetlisty szlak (pol.). http://stosunki-miedzynarodowe.pl.
  3. a b Paulina Pajkiert: Peru – w marszu ku demokracji? (pol.). http://www.psz.pl.
  4. a b c d Świetlisty Szlak (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  5. a b c d Ruchy społeczne i etniczne w Ameryce Łacińskiej ..., s. 127.
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao Krwawy Świetlisty Szlak – tragiczna historia Peru zatoczy koło? (pol.). wiadomosci.wp.pl.
  7. a b c d Był kiedyś Świetlisty Szlak (pol.). nz.dlastudenta.pl.
  8. a b Wojna: wybrane zagadnienia s. 41
  9. a b c d e Insurgency In Peru: The Shining Path (ang.). globalsecurity.org.
  10. a b c Ruchy społeczne i etniczne w Ameryce Łacińskiej ..., s. 128.
  11. a b c d e Shining Path (ang.). perureports.com.
  12. a b c d e f g Świetlisty Szlak odradza się dzięki narkotykom (pol.). mojeopinie.pl.
  13. Jonathan Watts: Che Guevara era closes as Latin America's oldest guerrilla army calls it a day (ang.). theguardian.com. [dostęp 2017-09-28].
  14. Gaddafi: a vicious, sinister despot driven out on tidal wave of hatred (ang.). theguardian.com.
  15. Nathaniel C. Nash: Bolivians in feat as maoist rebels slip in from Peru (ang.). nytimes.com. [dostęp 2017-10-07].
  16. Revolutionary Armed Forces of Colombia – People's Army (ang.). web.stanford.edu.
  17. Shining Path (ang.). britannica.com.
  18. James Ron: Ideology in Context: Explaining Sendero Luminoso’s Tactical Escalatio (ang.). jamesron.com.
  19. a b Sendero Luminoso (SL) (ang.). globalsecurity.org.

Bibliografia[edytuj]

  • pod redakcją Karola Derwicha i Marty Kani: Praca zbiorowa w oparciu o materiały II Krakowskiej Konferencji Latynoamerykańskiej zorganizowanej przez Instytut Amerykanistyki i Studiów Polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego 19-20 marca 2010 roku. 2012. ISBN 9788323332954.
  • Jerzy Wojciech Wójcik: Przeciwdziałanie finansowaniu terroryzmu. Wolters Kluwer Polska SA, 2007. ISBN 9788375261899.
  • Andrzej Zwoliński, Andrzej Zwoliński (ks.): Wojna: wybrane zagadnienia. Wydawnictwo Wam, 2003. ISBN 9788373181076.