Świnoujście

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Świnoujście
Widok z przeprawy promowej na centrum miasta
Widok z przeprawy promowej na centrum miasta
Herb Flaga
Herb Świnoujścia Flaga Świnoujścia
Państwo  Polska
Województwo  zachodniopomorskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Data założenia XII wiek
Prawa miejskie 1765
Prezydent Janusz Żmurkiewicz
Powierzchnia 197,23 km²
Wysokość 5 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

41 516[1]
211 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 91
Kod pocztowy 72-600 do 72-612
Tablice rejestracyjne ZSW
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Świnoujście
Świnoujście
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Świnoujście
Świnoujście
Ziemia 53°54′28″N 14°14′51″E/53,907778 14,247500
TERC
(TERYT)
3263011
SIMC 0979722
Hasło promocyjne: Świnoujście – kraina 44 wysp
Urząd miejski
ul. Wojska Polskiego 1/5
72-600 Świnoujście
Strona internetowa

Świnoujście (niem. Swinemünde[2]) – miasto na prawach powiatu, uzdrowisko w północno-zachodnim krańcu Polski, najdalej wysunięte na północny zachód miasto w kraju, w województwie zachodniopomorskim z portem morskim i kąpieliskiem, położone przy ujściu środkowego ramienia Odry – Świny[3] do Bałtyku i Morzem Bałtyckim, jedyne w Polsce miasto położone na 3 dużych wyspach: Uznam, Wolin, Karsibór oraz na kilkudziesięciu (łącznie 44) wyspach i wysepkach.Według danych z 31 grudnia 2011 r. miasto zamieszkiwało 41 516 osób, co lokuje miasto na 5. pozycji w województwie pod względem ludności[4]. Granice Świnoujścia obejmują powierzchnię 197,23 km² (2. miejsce w województwie i 9. w kraju), z czego 91,23 km² to powierzchnia lądowa, a 106 km² to powierzchnia wód, w tym Zalewu Szczecińskiego, w wyniku czego miasto jest jednym z największych pod względem obszaru miast polskich, a zarazem Świnoujście wyprzedza pod tym względem takie miasta jak: Bydgoszcz, Katowice, Lublin czy Rzeszów[5].

Położenie[edytuj]

Mapa okolic Świnoujścia
Świnoujście nocą
Plac Wolności latem

Miasto położone jest nad cieśniną Świną, która w północnej jego części łączy się z Morzem Bałtyckim, a południowej z Zalewem Szczecińskim. Leży na trzech zamieszkanych wyspach: Uznam (35 712 mieszkańców w 2010 r.[6]), Wolin (4317 mieszkańców[6]), Karsibór (703 mieszkańców[6]) oraz na 41 mniejszych niezamieszkanych wyspach. Świnoujście znajduje się w północno-zachodnim krańcu woj. zachodniopomorskiego (o współrzędnych 53°54′N 14°14′E/53,900000 14,233333). Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia gminy miejskiej wynosi 197,23 km²[7]. Co roku powierzchnia miasta powiększa się poprzez nanoszenie piasku na plaży przez prądy morskie[8]. Piaski osadzające się przy brzegu, spowodowały, że linia brzegowa, w ciągu ostatnich 200 lat, przesunęła się o 1,5 km[9]. Obecnie plaża w najszerszym odcinku ma 200 metrów, dzięki czemu plaża w Świnoujściu jest najszerszą plażą w Polsce[10].

Części miasta Świnoujścia na wyspach
Wyspa Części miasta[11]
Uznam Płachcin, Smogorze, Śpikorz, Śródmieście, Ulno, Paprotno, os. Posejdon, Dzielnica Nadmorska
Wolin Chorzelin, Czajczyn, Grębice, Klicz, Kwarantanna, Lubiewo (leśniczówka), Łunowo, Ognica, Przytór, Warszów
Karsibór Bożyce, Dalimierz, Karsibór, Osiecze

Między wyspami Uznam i Wolin istnieje stałe i bezpłatne połączenie promowe, a wyspy Wolin i Karsibór są połączone Mostem Piastowskim.

Świnoujście graniczy z gminami:

Położenie fizycznogeograficzne[edytuj]

Zgodnie z fizycznogeograficzną regionalizacją Polski wg Kondrackiego[12] miasto Świnoujście pod względem ukształtowania terenu położone jest na obszarze należącym do regionu:

Region ten charakteryzuje się tym, iż zbudowany jest on z aluwiów, na które składają się piaski ułożone w wydmy pochodzenia holoceńskiego, porośnięte borem nadmorskim (borem bażynowym) oraz gleb torfowych, na których w większości są łąki i mokradła.

Środowisko naturalne[edytuj]

Wyspa Karsibór

Urząd Miasta Świnoujścia przedstawia, że gmina miejska obejmuje 44 wyspy – trzy zamieszkane: Uznam, Wolin, Karsibór oraz mniejsze niezamieszkane m.in.: Chełminka, Karsiborska Kępa, Koński Smug, Przytorskie Łęgi, Lądko, Mały Krzek, Mielin, Ostrówek, Świńskie Kępy, Trzcinice, Warnie Kępy, Wielki Krzek, Wiszowa Kępa, Wola Kępa, Wołcza Kępa i Wydrza Kępa.

Przyroda[edytuj]

Polską część wyspy Uznam porasta w większości Świdny Las[13], mieszany z przewagą sosny, rozciąga się od południowo-wschodniego krańca wyspy nad Zalewem Szczecińskim (rezerwat przyrody Karsiborskie Paprocie), po zachodnie osiedla miasta i drogę krajową nr 93 na wschodzie oraz granicę polsko-niemiecką na zachodzie. Na występowanie konkretnej roślinności wpływa ukształtowanie terenu, a że jest ono dość specyficzne w związku z tym na terenach Świnoujścia i okolic panuje duże zróżnicowanie roślinności[14]. Najbardziej rozpoznawaną cechą przyrody jest występowanie na tych terenach rezerwatu ptaków, zwłaszcza na rzece Świnie, zwłaszcza dominują tu kormorany. Brzegiem lasu a ulicą Wojska Polskiego biegnie ścieżka rowerowa prowadząca od centrum miasta do granicy państwowej. Obok ścieżki, u zbiegu ulic Wojska Polskiego i 11 Listopada znajduje się stacja kolejowa Świnoujście Centrum. Na terenie Świdnego Lasu leśnictwo Świnoujście (Paprotno).

Flora i fauna[edytuj]

Wydmy i plaże w Świnoujściu

W rozmieszczeniu roślinności na terenie miasta decydującą role odgrywa ukształtowanie terenu. Wysoczyzny morenowe wyspy Uznam i Wolin porastają lasy bukowe z przewagą buka oraz sosen, sporadycznie rosną dęby i brzozy. W podszycie licznie występują mszaki i porosty oraz w zależności od wilgotności oraz inne rośliny zielne. Wydmy to siedliska borów sosnowych występujących w różnych odmianach w zależności od stosunków wilgotnościowych podłoża. Na wydmach występują też takie rośliny jak: mikołajek nadmorski, rokitnik oraz gatunki roślin wydmowych takie jak: honkenia piaskowa, rukwiel nadmorska i solanka kolczysta[15]. Obszar miasta to także obszar występowania buczyn pomorskich, lasów oraz lasów bukowo-dębowych. Na wyspach spotyka się również rozległe łąki i torfowiska. Południowe zbocza wyspy Wolin porośnięte są gęsto tarniną, głogiem, różami oraz różnorodnymi ziołami. Oddziaływanie zarówno słodkowodnego, jak i morskiego środowiska stworzyło warunki, w których przyjęła się roślinność pochodzenia atlantyckiego. Obszar 44 wysp to również środowisko życia wielu zwierząt, głównie zwierząt morskich takich jak: ryby (śledź, dorsz, płastuga, szprot i makrela), meduzy (chełbia modra) czy różnorodne skorupiaki. W Zalewie Szczecińskim natomiast występują ryby słodkowodne, a w szczególności płocie, leszcze, certy, okonie i szczupaki. Schronienie znajduje tu wiele gatunków ptaków m.in.: kaczki, mewy, łabędzie, kormorany itp. Kompleksy leśne występujące na terenie miasta zamieszkują głównie dziki, sarny, lisy, wiewiórki czy zające. Wśród owadów zaobserwować można liczną populację chrząszczy. Na terenie wysp występuje największy w Polsce chrząszcz, jelonek rogacz[16].

Rzeźba terenu i geologia[edytuj]

Zdjęcie lotnicze Świnoujścia

O ukształtowaniu krajobrazu wysp i samego miasta w głównej mierze zdecydowały przemiany zachodzące 11-12 tysięcy lat temu w okresie lądolodu. Układ przestrzenny miasta uwarunkowany jest rzeźbą terenu, a nade wszystko obecnością Świny i jej kanałów. Mierzeja Bramy Świny leży w obrębie dwóch jednostek geologicznych: wału pomorskiego i niecki szczecińskiej. Obie struktury położone względem siebie równolegle z kierunku północno-zachodniego na południowo-wschodni[17]. Granicę tych dwóch struktur wyznacza dyslokacja przebiegająca w rejonie miasta. Powstanie wału pomorskiego (jura/kreda) wiąże się z wysadami solnymi – diapiry występującymi w rejonie Przytoru. Nieckę szczecińską wyścielają osady trzeciorzędowe, które jednak w wyniku stałego wypiętrzania (od mezozoiku) i denudacji obszaru zostały w wielu miejscach usunięte. Czwartorzęd to okres kiedy rzeźba tego obszaru modelowana była przez lodowiec, którego największe znaczenie związane jest z pomorską fazą zlodowacenia bałtyckiego. W holocenie zaś podnoszący się poziom wód morskich wywoływał kilkukrotne transgresje morskie. Po ustąpieniu morza na obniżonych terenach dawnych pradolin i obniżeń morenowych rozpoczęła się akumulacja morska powodująca powstanie mierzejowych fragmentów obu wysp oraz częściowego odcięcia Zalewu Szczecińskiego od otwartego morza. Warunki klimatyczne, litologiczne oraz w zależności od głębokości zalegania wód gruntowych na terenie miasta wykształciły się gleby bielicowe, rozwijające się z osadów piaszczystych i piaszczysto-żwirowych np. na piaskach wydmowych, a także torfowe i bagienne[18].

Klimat[edytuj]

Klimatogram dla Świnoujścia
I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
 
 
33
 
4
-3
 
 
30
 
4
-2
 
 
37
 
9
0
 
 
45
 
11
6
 
 
49
 
17
10
 
 
64
 
19
13
 
 
82
 
21
14
 
 
68
 
20
14
 
 
41
 
17
11
 
 
49
 
12
7
 
 
44
 
6
3
 
 
46
 
5
-1
Temperatury w °C
Opad całkowity w mm

Świnoujście leży w strefie klimatu umiarkowanego, o charakterze wybitnie przejściowym, na który znaczny wpływ ma ciepły prąd atlantycki. Przejściowość klimatu cechuje znaczna zmienność pogody oraz znacznie mniejsze skoki temperatury, niż to ma miejsce w głębi kraju. Opady są tu nieduże (ok. 550 mm rocznie), zimy zaś są łagodniejsze i mniej mroźne. Klimat – morski, łagodnie bodźcowy. Charakteryzuje się wyższą temperaturą średnią powietrza i wody morskiej w rejonie Zatoki Pomorskiej, a także mniejszymi prędkościami wiatru w porównaniu z innymi uzdrowiskami położonymi na otwartym morzem. Zieleń lasów i parków Świnoujścia również znacznie wpływa na złagodzenie bodźców klimatycznych. Duże zróżnicowanie przestrzenne klimatu obserwuje się na plaży, wydmach i terenach zalesionych – natężenie bodźców klimatycznych zmniejsza się ze wzrostem odległości od morza[19]. Klimat panujący latem jest dość zmienny, zdarzają się długie okresy ciepłej i słonecznej pogody i odwrotnie – tygodnie deszczowe. W lecie dzień jest tutaj dłuższy o około 1 godzinę niż w Polsce południowej a zimą o godzinę krótszy. Świnoujście ze względu, iż jest miastem najbardziej wysuniętym na zachód polskiego wybrzeża, ma największą ilość dni słonecznych w ciągu roku, również temperatura wody w Bałtyku jest tutaj najwyższa[20].

Średnie wartości temperatur i opadów w Świnoujściu[21]
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Czer Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Rocznie
Najwyższe temperatury [°C] 13.5 13.1 19.7 25.1 29.4 31.8 34.4 33.2 30.2 24.2 17.7 14.8 34.4
Średnie najwyższe temperatury [°C] 3.9 4.2 8.8 11.2 16.9 19.1 20.6 20.1 16.6 12 6.2 4.7 12.00
Średnie temperatury [°C] 0.4 0.9 4.5 8.7 13.2 15.8 17.2 16.9 13.9 9.4 4.4 1.7 8.92
Średnie najniższe temperatury [°C] -3.1 -2.5 0.1 6.2 9.5 12.5 13.8 13.7 11.2 6.8 3 -1.4 5.82
Najniższe temperatury [°C] -22.3 -23.6 -17.3 -6 -2.3 1 4 2.5 -2.2 -5.3 -11.6 -15.1 -23.6
Opady [mm] 33 30 37 45 49 64 82 68 41 49 44 46 588
  • Usłonecznienie roczne (w godz.) – 1541
  • Temperatura powietrza (średnia roczna) – 7,9 °C
  • Amplituda temperatur skrajnych – 56,6 °C
  • Liczba dni z komfortem klimatycznym w roku – 34%
  • Liczba dni gorących (w roku) – 12
  • Liczba dni bardzo mroźnych (w roku) – 9
  • Liczba dni z opadem (w roku) – 167
  • Średnia prędkość wiatru – 3,7 m/s.

Pomniki przyrody[edytuj]

Lista drzew pomnikowych i pomników przyrody na terenie Świnoujścia[22]:

  • cisy „Korsarze” – cisy (ul. Paderewskiego i ul. Chopina)
  • cisy „Żeglarze” – obwody: 60 i 57 cm (Nabrzeże Władysława IV, przed kapitanatem portu)
  • dęby „Dwaj Kapitanowie” – dęby (Nabrzeże Władysława IV)
  • lipy „Żony marynarzy” – lipy (Nabrzeże Władysława IV)
  • platan „Cudzoziemiec” – platan klonolistny (ul. Bohaterów Września 39)
  • sosna „Rodzina” – Sosna zwyczajna z oplotem bluszczu (ul. Matejki, przed wejściem na stadion)
  • wiązy „Przemytnicy” – wiązy (ul. Jachtowa, Park Zdrojowy)
  • dęby „Powodzianie” – dęby (Karsibór, ul. Trzcinowa)
  • dąb „Latarników” – dąb o obwodzie 635 cm (Warszów, ul. Sosnowa)
  • dąb „Karczmarz” – dąb (Warszów – centrum)
  • dąb „Szyper” – dąb o obwodzie 295 cm (Przytór, przy kościele)
  • jodła „Elżbieta” – jodła o obwodzie 275 cm (przy drodze Świnoujście-Międzyzdroje, niedaleko granicy powiatów, rejon Łunowa)

Demografia[edytuj]

 Osobny artykuł: ludność Świnoujścia.

Liczba ludności miasta Świnoujście w poszczególnych latach:

Piramida wieku mieszkańców Świnoujścia w 2014 roku[23].
Piramida wieku Swinoujscie.png

Toponimia[edytuj]

Widok na część zabudowy miasta z promu „Bielik”

W 1182 roku zapisano Szvvine jako nazwę miejscową[24]. Dalsze zapisy dotyczyły cieśniny.

Do 1945 roku (włącznie) używano polskiej nazwy miasta Świnioujście[25][26][27] i Swinoujście[28]. 7 maja 1946 r. wprowadzono urzędowo Zarządzeniem Ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych nazwę Świnoujście[29].

Nazwa miasta powstała poprzez złączenie słów charakterystycznych dla tego miejsca – centrum miasta znajduje się w miejscu, gdzie Świna łączy się z Bałtykiem i ma charakter ujścia rzeki. Podaje się także, że polska nazwa została dosłownie przetłumaczona z niemieckiego Swinemünde.

 Zobacz więcej w artykule Świna, w sekcji Hydronimia.

Historia[edytuj]

Świnoujście w latach 1890–1900

Pierwsze osady ludzkie na terenach, gdzie obecnie leży Świnoujście, pojawiły się już przed 5 tysiącami lat, na co wskazują znaleziska archeologiczne[30], a najstarsze zapisy dotyczące tych okolic sięgają XII wieku. Przed tysiącem lat tereny nad Świną wchodziły w skład plemiennego państwa Wolinian, które Mieszko I włączył do swego państwa. W wiekach późniejszych władali tu książęta pomorscy, którzy po obu stronach rzeki wznosili grody warowne, kilkakrotnie niszczone przez duńskie najazdy w XII w. W 1170 i 1173 na obu brzegach Świny założono gródki strażnicze zniszczone najazdem duńskim w 1177 i odbudowane w latach 1181–1182. W latach 1185–1227 Świnoujście z całym Pomorzem Zachodnim stało się lennem Danii.

W 1628 wojska cesarskie opanowały Bramę Świny i wybudowały umocnienia broniące dostępu na Świnę od strony morza.

24 czerwca 1630 na wyspie Uznam wylądowały wojska szwedzkie. Król Szwecji Gustaw II Adolf pięć dni spędził w Karsiborze. Kończący wojnę trzydziestoletnią (1618-48) pokój westfalski pozostawił miasto wraz z całym Pomorzem Zachodnim Szwecji do 1720, kiedy to Prusy odkupiły wyspy Wolin i Uznam za sumę 10 mln talarów w złocie.

W latach 1738–1740 wobec konieczności wnoszenia wysokich opłat za przepływanie cieśniną Peenestrom (ten akwen razem z Wolgast należał do Szwecji do 1815) rząd pruski postanowił umożliwić żeglugę Świną do Szczecina i rozpoczął pogłębianie jej głównego koryta. W 1743 na północ od wioski Swine powstało osiedle o nazwie Swinemünde, oficjalnie ogłoszone portem morskim w 1747 roku. Świnoujście uzyskało prawa miejskie od Fryderyka Wielkiego w 1765.

XIX wiek przyniósł[styl do poprawy] znaczną rozbudowę portu, wybudowane zostało drewniane molo, pogłębiono tor wodny i miało miejsce wzniesienie latarni morskiej, wówczas znacznie poprawiły się warunki bezpieczeństwa żeglugi. Uruchomiona została regularna żegluga pasażerska, a pod koniec tegoż wieku, miasto uzyskało połączenie kolejowe z Berlinem. Wszystko to wpłynęło korzystnie na rozwój miasta.

Bramę Świny ujęto w latach 1818–1823 w dwa kamienne falochrony, a w latach 1875–1890 w celu usprawnienia żeglugi pomiędzy Szczecinem a Bałtykiem w południowo-wschodniej części wyspy Uznam przekopano Kanał Piastowski. W 1854 roku rozpoczęto budowę najwyższej wówczas w świecie latarni morskiej, którą uruchomiono już w grudniu 1857 roku[31].

Miasto około 1900 roku

W 1824 miasto stało się kurortem, a w 1895, po odkryciu źródeł solanki i borowinyuzdrowiskiem. W końcu XIX wieku w szybkim tempie powstała dzielnica uzdrowiskowa, oddzielona od centrum miasta parkiem. W drugiej połowie XIX wieku uzyskało połączenie kolejowe z Berlinem (zniszczone w 1945 stacje Świnoujście Główne, Świnoujście Nieradków i Świnoujście Port).

Tablica Pamiątkowa „50 lat Polskiego Świnoujścia”

W czasie II wojny światowej funkcjonowała mała stocznia, port przeładunkowy oraz baza zaopatrzenia floty wojennej (okręty podwodne, kutry). Miasto i port zostały zniszczone głównie podczas nalotów alianckich 12 marca i 16 kwietnia 1945. Liczba ofiar przekroczyła 23 tysiące. Miasto poddało się Armii Czerwonej 5 maja 1945. Po zakończeniu II wojny światowej, na mocy układu poczdamskiego Świnoujście zostało najbardziej na zachód położonym polskim portem. Na przełomie lat 40. i 50. powstało PPDiUR „Odra”. Zimą 1945/1946 na skutek spiętrzenia kry na Świnie zerwane zostało jedyne drogowe połączenie lądowe z resztą Polski. Wówczas też w mieście doszło do mordów pozostałej na miejscu niemieckiej ludności cywilnej. IPN ocenia liczbę ofiar na ponad 40. Zdarzyły się też gwałty, pobicia i kaleczenia. Sprawcami tych zajść byli młodzi funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa i MO[32].

W 1948 r. rozpoczęto odbudowę i przebudowę portu Świnoujście z wojennego na handlowo – rybacki. Rozpoczęto też budowę wielkiego kombinatu rybnego, zbudowano olbrzymi basen i budynki przemysłowe, a 3 lata później przekazano do eksploatacji Bazę Rybacką[33]. W ciągu trzech lat powstał wielki kombinat rybny, zarządzany przez samodzielne Przedsiębiorstwo Usług Rybackich Odra w Świnoujściu[34].

Dopiero 27 listopada 1950 r. rząd NRD wyraził zgodę na przekazanie Polsce ujęcia wody dla miasta Świnoujścia, położonego przy jeziorze Wolgastsee i wytyczeniu tam na nowo granicy[35]. W czerwcu 1951 roku włączono do Polski obszar o powierzchni 76,5 ha wraz ze stacją uzdatniania wody, tworząc wysunięty w obszar niemiecki charakterystyczny cypel (tzw. Worek[36] 53°54′49,11″N 14°11′11,18″E/53,913642 14,186439). W zamian Niemcom przyznano podobny obszar między ujęciem wody a Zatoką Pomorską[37].

Część uzdrowiskowa miasta zajmowana była przez wojska radzieckie do 1957, a do przełomu lat 80. i 90. w Świnoujściu istniała baza radzieckich okrętów wojennych wraz z zapleczem. Do 1972 r. miasto należało do powiatu wolińskiego. W 1959 roku powstało Państwowe Przedsiębiorstwo „Uzdrowisko Świnoujście”. Obecnie Uzdrowisko Świnoujście S.A. należy do największych i najnowocześniejszych w Polsce, a jej największym atutem są w dalszym ciągu odkryte sto lat temu solanki bromkowo-jodkowo-sodkowe[38].

W latach 60. i 70. XX wieku powstał port morski, który wraz ze szczecińskim utworzył zespół portów Szczecin–Świnoujście. W 1964 roku wznowiono żeglugę promową do Skandynawii.

W grudniu 2006 podjęto decyzję o budowie w Świnoujściu na wyspie Wolin portowego terminalu LNG mającego podnieść bezpieczeństwo energetyczne Polski.

W wyniku ratyfikacji przez Polskę konwencji o poszukiwaniu i ratownictwie morskim oraz konwencji o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego, a także w obliczu świadomości coraz większego zagrożenia zanieczyszczeniem rozlewami olejów lub chemikaliów spowodowanego wzrastającym natężeniem ruchu statków w Kanale Kilońskim i Cieśninach Duńskich, postanowiono wybudować w Świnoujściu Bazę Zwalczania Zanieczyszczeń. Inwestycję tę wykonało w latach 2007–2008 przedsiębiorstwo NAVIMOR-INVEST z Gdańska. Obiekt został wybudowany na zakończeniu mola przy wejściu do Basenu Północnego i spełnia trzy główne funkcje:

  • bazy specjalistycznych statków zwalczania zanieczyszczeń oraz statków ratowniczych,
  • miejsca lokalizacji Pomocniczego Centrum Koordynacyjnego oraz
  • centrum szkoleniowo-treningowego ratownictwa morskiego.

Powstała Baza Ratownictwa Morskiego, Baza Zwalczania Rozlewów oraz punkt kontroli granicznej, uruchamiany w razie konieczności przyjęcia rozbitków[39].

Legendy związane ze Świnoujściem[40][edytuj]

  • Stawa Młyny
Symbol Świnoujścia – wiatrak „Stawa Młyny” z włączonym oświetleniem

Jedna z legend wiąże się z popularnym znakiem nawigacyjnym i zarazem symbolem miasta Stawą Młyny. Gdy Świnoujście stało się miastem portowym, wraz z rozbudową i rozwojem portu morskiego, jego mieszkańcy zaczęli pracować na statkach wypływając na długie rejsy. Żona jednego z marynarzy, zrozpaczona wyglądem swojego ukochanego, poszła w nocy nad brzeg morza i płakała. Tajemniczy głos kazał jej szukać ratunku w stojącym za nią wiatraku. Z wiatraku wyszedł stary młynarz, który kazał kobiecie przyjść następnego dnia wraz z mężem. Polecił okładać ciało mężczyzny błotem, zażywać kąpieli w morzu i spacerować. Po pewnym czasie mąż kobiety wyszedł z wnętrza odmłodniały. Wiatrak szybko zaczęli odwiedzać także inni marynarze. Po dziś dzień do Świnoujścia przybywa wielu turystów, by okładać się błotem, pływać i spacerować.

  • Wineta

Kolejną ze znanych legend związanych ze Świnoujściem, jest także legenda zatopionego, wspaniałego miasta Winety. Odbicie zarysu tej legendy pozostaje do dzisiaj w nazwach wielu hoteli, pensjonatów, restauracji czy klubów sportowych, jej imię noszą również apartamenty nad morzem. Legenda opowiada o tym, iż bardzo dawno temu, przed więcej niż tysiącem lat u północnych wybrzeży wyspy Uznam znajdowało się wielkie, portowe miasto Wineta słynące z nieprzebranego bogactwa i luksusu oraz rozpusty mieszkańców. Życie mieszczan, pełne zbytku i rozkoszy, nie spodobało się bogom, którzy zesłali na rozpustne miasto ogromne fale morskie topiąc je. Miejsce, gdzie niegdyś znajdowało się zatopione miasto, można podobno dzisiaj jeszcze oglądać. U brzegów wyspy Uznam w odległości około 1 mili od brzegu rozciąga się wielka kamienista płycizna nazywana Vinete Riff. Według okolicznych mieszkańców, gdy morze jest spokojne, w głębinach widzi się ruiny – marmurowe kolumny i fundamenty, szczątki zabudowań.

Architektura[edytuj]

Villa „Concha”
Deptak
Odrestaurowana wieża dawnego kościoła z 1905 z punktem widokowym na szczycie
Latarnia morska na prawobrzeżu Świny
Kościół Chrystusa Króla (dawniej ewangelicki) parafii pw. Chrystusa Króla
Kapitanat Portu

Miasto posiada specyficzną zabudowę wynikająca z morskiego charakteru miasta. Znajdują się tu zabytkowe budowle portowe, ale także i kamienice, liczne pensjonaty, hotele. Ukształtował się tutaj także drugi układ urbanistyczny dzielnicy nadmorskiej położonej pomiędzy świnoujską promenadą a oddzielającym ją od śródmieścia pasem zieleni, przede wszystkim zabytkowym Parkiem Zdrojowym.

Zabytki[edytuj]

Zabytki chronione prawnie w Świnoujściu:

  • układy urbanistyczne z XVIII-XIX w.[41], układ urbanistyczny śródmieścia wybudowany w latach 20. XVIII w. oraz układ urbanistyczny dzielnicy nadmorskiej z lat 40. XIX w.,
  • wieża garnizonowego kościoła luterańskiego pw. Marcina Lutra z 1904 r., zniszczonego pod koniec II wojny światowej, obecnie pełni funkcję wieży widokowej i kawiarni (ul. Paderewskiego 7),
  • zespół fortów twierdzy Świnoujście nad rzeką Świną, wybudowanych w latach 1848–1863 i 1877-1900:
  • Park Zdrojowy, z XIX wieku,
  • kamienica przy ul. Armii Krajowej 13, z ok. 1904,
  • kamienica przy ul. Bolesława Chrobrego 21 z 1908 r.,
  • zabytkowe kamienice przy ul. Hołdu Pruskiego[42]
  • pensjonat „Posejdon” przy ul. Kasprowicza 15, z końca XIX,
  • willa ryglowa przy ul. Konopnickiej 2, z 1920 r.,
  • gimnazjum przy ul. Narutowicza 10, z lat 1922–1927, obecnie Szkoła Podstawowa nr 1,
  • gmach poczty przy ul. Piłsudskiego 1, budynek z czerwonej cegły, z 1878, przebudowany w 1900,
  • dawny ratusz, z 1805, obecnie Muzeum Rybołówstwa Morskiego na Placu Rybaka, ze zbiorami z historii rybołówstwa, dziejów miasta i regionu, zabytkowymi przyrządami nawigacyjnymi, okazami fauny morskiej, miejsce wielu wystaw.
  • wille przy ul. Sienkiewicza 3, 4,
  • kamienica z dwiema oficynami na Placu Słowiańskim, z 1906,
  • dawny szpital miejski przy ul. Wyspiańskiego 34a, z lat 1914–1919 i 1927-29, zespół z budynkami głównym, oddziału zakaźnego oraz park leśny
  • pensjonat, ul. Żeromskiego 14, z 1905,
  • willa drewniana przy ul. Żeromskiego 28, wybudowana po 1920,
  • zespół rzeźni przy ul. Kościuszki 15 z 1911, obejmujący kotłownię z maszynownią, halę uboju zwierząt, wieżę ciśnień, budynek administracyjny (obecnie mieszkalny) przy ul. Kościuszki 13,
  • dawna stocznia z lat 1897–1903 przy Wybrzeżu Władysława IV (Basen Północny), obejmujące 2 budynki administracyjne, halę warsztatową (później magazyn), 3 magazyny, wieżyczkę wodowskazową, nabrzeża Basenu Północnego z urządzeniem dźwigowym oraz kolejową wieżę ciśnień, zbudowaną w 1898 z czerwonej cegły i czerwonego granitu, znacznie uszkodzona podczas bombardowań portu w 1945.

Zabytki w dzielnicach Świnoujścia:

Obiekty historyczne[edytuj]

  • basen U-bootów – położony jest na wyspie Karsibór. Powstał w 1944 roku, jako stała baza promów wojskowych i miejsce postoju U-Bootów 4 szkolnej flotylli Kriegsmarine ze Szczecina. Obok basenu stoi jeszcze ruina hali warsztatowej, w której obsługiwano zawijające tu okręty. Dziś z basenu korzystają głównie wędkarze.
  • Brama Zachodniego Kompleksu Fortecznego, wybudowana około roku 1877 stanowiła jedyne lądowe połączenie miasta z terenem Zespołu Fortecznego i Basenem Jachtowym. Bramę umieszczono w wale fortecznym i połączono z wysokim ceglanym murem poprowadzonym w fosie zachodniej, zaś po obu stronach Bramy znajduje się 6 strzelnic skierowanych na przyległe odcinki zasypanej fosy.
  • falochrony:
    • Falochron Zachodni ze Stawą Młyny – o długości ok. 350 m, wybudowany w latach 1818–1923, na końcu plaży na wyspie Uznam przy ujściu Świny do Bałtyku. Stawa Młyny jest symbolem Świnoujścia.
    • Falochron Centralny – budowany w latach 1818–1923, na prawobrzeżnej części miasta na wyspie Wolin przy ujściu Świny o długości przeszło 1400 metrów w głąb morza (najdłuższy falochron kamienny w Europie). W latach 2010–2013 do falochronu dobudowano żelbetową ostrogę o długości ok. 250 m, zamykającą od północy basen nowego portu zewnętrznego. Po wybudowaniu nowego Falochronu Wschodniego (patrz niżej) zmieniono jego nazwę z Falochronu Wschodniego na Centralny.
    • Falochron Wschodni – wybudowany w latach 2010–2013 na potrzeby nowego portu zewnętrznego, mieszczącego stanowisko wyładunkowe Terminalu LNG. Falochron o nadbudowie żelbetowej posadowionej na palowej konstrukcji stalowej i na narzucie kamiennym ma długość prawie 3000 m.
  • kościoły:
    • kościół Chrystusa Króla zbudowany w latach 1788–1792, wzniesiony na miejscu gotyckiej świątyni w centrum miasta przy Placu Kościelnym (Słowiańskim). W nawie głównej zwisa ze stropu drewniany model korwety żaglowej. Znajdują się tu także zabytkowe organy. Od połowy maja do połowy września w sobotnie wieczory odbywają się tutaj Świnoujskie Wieczory Organowe.
    • neogotycki kościół NMP „Stella Maris” z końca XIX wieku.
  • Kapitanat Portu z 1870, wybudowany w czasie szybkiego rozwoju i rozbudowy portu. W okolicy ulokowana jest zabytkowa kotwica.
  • dawny ratusz, obecnie muzeum.

Pomniki i miejsca pamięci narodowej[edytuj]

Pomnik wystawiony „Tym, którzy nie powrócili z Morza”
  • Tablica Pamiątkowa „50 lat Polskiego Świnoujścia”,
  • Pomnik wystawiony „Tym, którzy nie powrócili z Morza”,
  • Tablica ku czci prześladowanych, zmarłych, pomordowanych ofiar komunizmu w Polsce w latach 1939–1989
  • pomnik poświęcony lotnikom RAF-u zestrzelonym w kwietniu 1945 podczas bombardowania niemieckiego ciężkiego krążownika „Lützow” cumującego na Kanale Piastowskim.
  • schron – „Miasto wczoraj i dziś”. Historia miasta na zdjęciach i wiele innych eksponatów związanych z miastem – ul. Wyspiańskiego 51.
  • Tablica pamiątkowa w kościele „Stella Maris”, która upamiętnia śmierć świnoujścian w Grenoble w tragicznym wypadku autokaru.

Zieleń miejska[edytuj]

Kanał w Parku Zdrojowym

Zieleń miejska obejmuje 3 parki i zieleń przy promenadzie nadmorskiej.

Gospodarka[edytuj]

Biurowiec Klif należący do spółki Euroafrica Linie Żeglugowe
Prom cumujący przy Terminalu Promowym Świnoujście – widok z Wybrzeża Władysława IV

Rozwój gospodarczy Świnoujścia uwarunkowany jest z jego położeniem geograficznym. Gospodarka morska i turystyka wraz z funkcją uzdrowiskową oraz handel to dziedziny, na których opiera się rozwój miasta. Prawobrzeżna część miasta to obszar silnie zindustrializowany, zaś na lewobrzeżu dominują podmioty gospodarcze związane z turystyką i działalnością uzdrowiskową.

Według danych z 2007 roku w mieście działało 6540 prywatnych podmiotów gospodarczych, z czego 5478 stanowiły osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. W 2007 r. spośród 283 spółek handlowych, 119 z nich miało udział kapitału zagranicznego[43].

W 2013 r. wydatki budżetu samorządu Świnoujścia wynosiły 226,7 mln zł, a dochody budżetu 215,5 mln zł. Zadłużenie (dług publiczny) samorządu według danych na IV kwartał 2013 r. wynosiło 123,5 mln zł, co stanowiło 57,3% dochodów[44].

Świnoujście należy także do grona miast w Polsce o największych dochodach samorządu w stosunku do liczby mieszkańców – 4817,54 zł na 1 mieszkańca, co stawia miasto na 2. miejscu wśród miast na prawach powiatu pod względem dochodów w kraju[45]. W 2015 r. dochody na jednego mieszkańca wynosiły 5929,00 zł., Świnoujście zajęło siódme miejsce w rankingu miast o najwyższych dochodach w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Wzrost dochodów w ostatnich latach związany jest m.in.: dzięki coraz większej ilości firm, które chętniej inwestują w mieście, w najbliższym czasie wpływy do budżetu zapewni także Terminal LNG[46].

Na początku 2016 roku liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Świnoujściu obejmowała ok. 967 osób, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 6,8% do aktywnych zawodowo[47]. W związku z czym w Świnoujściu jest najniższe w regionie bezrobocie i jedno z najniższych w całym kraju. Na tak niską stopę bezrobocia mają wpływ inwestycje czy strategiczne dla kraju położenie[48][49].

Dochody w budżecie Urzędu Miasta Świnoujście w złotych na 1 mieszkańca:

Struktura demograficzna mieszkańców Świnoujścia według danych z 31 grudnia 2007[43]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 40 871 100 21 055 51,52 19 816 48,48
Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) 6746 16,51 3324 8,13 3422 8,37
Wiek produkcyjny (18–65 lat) 27 484 67,25 13 208 32,32 14 276 34,93
Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 6641 16,25 4523 11,07 2118 5,18

Gospodarka morska[edytuj]

Nabrzeża przeładunkowe portu Świnoujście
MF Wawel i MF Pomerania przed Terminalem Promowym Świnoujście to jedne z promów pływających do Skandynawii

Główny ciężar działalności gospodarczej w Świnoujściu, skupia się w prawobrzeżnej, silnie zindustrializowanej części miasta w dzielnicy Warszów, gdzie zlokalizowane są główne świnoujskie przedsiębiorstwa, nie tylko związane z branżą morską.

Głównymi przedsiębiorstwami gospodarki morskiej w mieście są[50]:

Handel i usługi[edytuj]

Centrum handlowe CORSO

Miasto ma rozwiniętą bazę handlową. W mieście znajdują się 3 duże centra handlowe[51] oraz 2 pasaże handlowe[52] oraz wiele dyskontów spożywczych i sklepów. W 2012 r. oddana została do użytku galeria handlowo-usługowa Platan. Ten sam inwestor planuje również budowę 14-to kondygnacyjnego biurowca handlowo-usługowego w ramach inwestycji Platan Complex[53]. W 2014 r. w centrum miasta do użytku została oddana galeria handlowa CORSO o powierzchni użytkowej 13 207 m²[54][55], której generalnym wykonawcą była firma Calbud[56]. Ponadto w budowie jest park handlowy STOP SHOP, mający mieć łączną powierzchnię 3600 m², którego generalnym wykonawcą jest firma Budimex[57]. Z kolei w Dzielnicy Nadmorskiej pomiędzy plażą a promenadą znajduje się Galeria Promenada – obiekt handlowo-usługowy o łącznej powierzchni 2200 m²[58].

Transport[edytuj]

Drogi wjazdowe na Terminal Promowy
Prom Karsibór III na przeprawie przez Świnę w ciągu DK93
Nowy Most Piastowski nad Starą Świną w tle Ognickie Łęgi
Solaris Urbino 12 w Świnoujściu, przystanek Dworzec PKP
Przystań miejskiej przeprawy promowej w centrum Świnoujścia
Perony na stacji Świnoujście

Świnoujście od Berlina dzieli 160 km, od Danii 150 km, a od wybrzeży Szwecji 175 km[59]. Do Świnoujścia dotrzeć można między innymi samochodem, drogą krajową nr 3, która prowadzi z Jakuszyc z południa Polski oraz koleją. Promy łączą miasto ze Szwecją.

Transport wodny[edytuj]

Droga wodna prowadzi przez Kanał Piastowski, Odrę, Kanał Haweli i łączy Świnoujście z południem Polski. Dostęp do Morza Bałtyckiego i na cały świat zapewnia port handlowy[styl do poprawy], jak również terminal promów morskich i pasażersko-towarowych z rejsami do Skandynawii.

Transport morski[edytuj]

W Świnoujściu znajduje się Terminal Promowy Świnoujście skąd regularnie kursują stąd promy morskie do Szwecji (Trelleborg i Ystad). Połączenia te realizowane są przez Polferries oraz Unity Line.

Do Świnoujścia zawijają również statki białej floty umożliwiające rejsy do okolicznych miejscowości w Polsce i w Niemczech. Rejsy te organizuje głównie niemiecki armator Adler-Schiffe.

Transport drogowy[edytuj]

Świnoujście leży na początku drogi krajowej nr 3 (planowanej drogi ekspresowej S3), która jest częścią trasy europejskiej E65, wiodącej z północy na południe Europy – od Malmö do miejscowości Chaniá na Krecie.

Łunowo z byłym przejściem granicznym Świnoujście-Garz łączy droga krajowa nr 93 w ciągu której od wielu lat planowane jest wybudowanie tunelu drogowego pod Świną. Istniało także drugie przejście graniczne, do Seebad Ahlbeck, oba dnia 21 grudnia 2007 zostały zlikwidowane na mocy Układu z Schengen.

Dworzec autobusów regionalnych, jak i dalekobieżnych znajduje się w naprzeciw dworca kolejowego Świnoujście.

Drogi przechodzące przez Świnoujście
Droga Trasa Ulica
Droga krajowa nr 3E65 Świnoujście – Szklarska Poręba-Jakuszyce / granica PL/CZ ul. Fińska, ul. Wolińska
Droga krajowa nr 93 Świnoujście – Garz ul. Grunwaldzka, ul. Nowokarsiborska, ul. Karsiborska, ul. Pomorska

Transport kolejowy[edytuj]

Na wyspie Wolin znajduje się dworzec kolejowy Świnoujście oraz przystanki: Świnoujście Warszów, Świnoujście Przytór i Świnoujście Port. Stacja kolejowa Świnoujście obsługiwana jest przez przewoźników: Przewozy Regionalne oraz PKP Intercity. Z miasta kursują pociągi Regio, spółki Przewozy Regionalne, obsługiwane nowoczesnym taborem ED78 Newag Impuls do Szczecina i Poznania, jak również pociągi dalekobieżne spółki PKP Intercity (TLK), IC oraz Express InterCity (EIC) do różnych miast w kraju m.in. do Katowic, Krakowa, Warszawy, Poznania, Wrocławia, Lublina czy Przemyśla.

Na wyspie Uznam znajduje się tylko jedna stacja Świnoujście Centrum, z której od 20 września 2008 kursują pociągi Usedomer Bäderbahn (Uznamskiej Kolei Nadmorskiej) do Heringsdorf, Wolgast, Züssow oraz Stralsund, a w sezonie także do Berlina.

W sprawie powrotu kolei do miasta na wyspie Uznam, w listopadzie 2005 został podpisany list intencyjny między prezydentem miasta a Uznamską Koleją Nadmorską, a 24 lipca 2006 przekazano w 30-letnią dzierżawę grunt pod inwestycję, dzięki czemu na początku 2008 Niemcy przedłużyli o ok. 1,5 km linię UBB do centrum Świnoujścia i została wybudowana stacja Świnoujście Centrum (ok. 300 m od miejsca gdzie znajdowała się nieistniejąca stacja Świnoujście Nieradków, niem. Swinemünde Bad).

Dalsza rozbudowa planowana jest etapami. Pierwszy ma obejmować budowę linii do portu lotniczego Heringsdorf i ma być wykonany do 2012[60], a drugi budowę linii do Ducherow, gdzie linia połączy się z siecią kolei niemieckich Deutsche Bahn, etap ten ma być zrealizowany do 2015[60]. Po zakończeniu inwestycji podróż do Berlina ma zajmować ok. 2 godzin[60].

Komunikacja miejska[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Komunikacja miejska w Świnoujściu.

Obsługiwana jest poprzez Komunikację Autobusową w Świnoujściu Sp. z o.o. Komunikacja miejska realizuje przewozy na terenie miasta Świnoujścia, zarówno na wyspie Uznam, Wolin, jak i Karsibór, oraz na terenie Międzyzdrojów. Od 2004 w mieście uruchomiono autobusową Linię Europejską (obsługiwaną wraz z Ostseebus) łączącą Świnoujście z niemieckimi kurortami Ahlbeck, Heringsdorf i Seebad Bansin.

Komunikację pomiędzy wyspami Uznam i Wolin zapewniają promy Bielik kursujące pomiędzy centrum i Warszowem przez całą dobę, które zabierają pieszych, pojazdy jednośladowe oraz samochody osobowe mieszkańców miasta oraz prowadzących na jego terenie działalność gospodarczą. Drugą przeprawę promową stanowią promy Karsibór pływające pomiędzy Ognicą i południową częścią wyspy Uznam, promy te zabierają pieszych oraz wszystkie pojazdy.

Transport lotniczy[edytuj]

W odległości 13 km od centrum miasta po niemieckiej stronie granicy znajduje się port lotniczy Heringsdorf, który obsługuje sezonowe letnie połączenia z 6 miastami w Niemczech (Brema, Dortmund, Düsseldorf, Kolonia/Bonn, Monachium, Frankfurt nad Menem) oraz od 2009 r. także do Zürichu w Szwajcarii oraz Warszawy.

W granicach Polski, port lotniczy Szczecin-Goleniów znajduje się ok. 70 km od Świnoujścia i obecnie obsługuje całoroczne rejsowe połączenia z Dublinem, Londynem, Rygge k. Oslo i Warszawą.

Uzdrowisko Świnoujście[edytuj]

Zakład Przyrodoleczniczy „Rusałka”

W uzdrowisku prowadzone jest leczenie w następujących kierunkach: choroby ortopedyczno-urazowe, choroby układu nerwowego, choroby reumatologiczne, choroby kardiologiczne i nadciśnienie, choroby górnych i dolnych dróg oddechowych, otyłość, choroby endokrynologiczne, osteoporoza, choroby skóry[61].

Na terenie Świnoujścia znajduje się 15 zakładów lecznictwa uzdrowiskowego: 2 szpitale uzdrowiskowe, 11 sanatoria uzdrowiskowe, 1 zakład przyrodoleczniczy, 1 przychodnia uzdrowiskowa[62].

Na terenie uzdrowiska znajdują się udokumentowane następujące naturalne surowce lecznicze[63]:

  • złoża wód leczniczych (woda chlorkowo-sodowa, jodkowa, żelazista) z ujęć „Jantar” (ul. Powstańców Śląskich 2/4, XXX-lecia PRL, ul. Sienkiewicza 26) oraz „Teresa” (ul. Żeromskiego 45B)
  • złoże borowinowePłachcin

W 1824 Świnoujście zostało ogłoszone kąpieliskiem morskim. W 1897 zostały odkryte na terenie miasta źródła leczniczej solanki, wówczas zbudowane tutaj zostały odpowiednie urządzenia przyrodolecznicze.

Wykorzystywane są określone właściwości lecznicze surowców naturalnych, borowiny nizinnej oraz solanki bromkowo-jodkowo-sodkowej. Uzdrowisko specjalizuję się w leczeniu schorzeń: kardiologicznych, narządów ruchu, endokrynologicznych, pulmonologicznych, reumatologicznych, laryngologicznych, dermatologicznych jak i: rehabilitacją po mastektomii, wczesną rehabilitacją kardiologiczną, leczeniem otyłości[64]. Wykonywane są również zabiegi z zakresu balneoterapii, hydroterapii, kinezyterapii, elektroterapii, fototerapii[65].

Turystyka[edytuj]

Stateczek białej floty wpływający do portu

W Świnoujściu funkcjonują całoroczne punkty informacji turystycznej, jeden z nich znajduje się na Wybrzeżu Władysława IV (przy miejskiej przeprawie promowej), drugi zaś przy byłym przejściu granicznym Świnoujście-Ahlbeck. Sezonowy punkt informacji turystycznej działa przy marinie żeglarskiej. Planowana jest organizacja szlaku wodnego Berlin – Szczecin – Bałtyk.

Plaża[edytuj]

Wejście do portu w Świnoujściu (ujście Świny – na lewo plaża na wyspie Uznam na prawo plaża na wyspie Wolin)

Jedną z atrakcji Świnoujścia jest plaża, która ciągnie się na przestrzeni 10 kilometrów (3,7 km z wyspie Uznam oraz 6 km na wyspie Wolin). Co roku plaża poszerza się wskutek cofania się morza i dzięki temu zjawisku świnoujskie kąpielisko jest płytkie.

Nad Zatoką Pomorską wyznaczono letnie kąpielisko morskie Świnoujście-Uznam. W 2013 r. sezon kąpielowy określono na okres od 1 lipca do 31 sierpnia[66].

Latem wody Bałtyku w rejonie Świnoujścia są najcieplejsze na polskim wybrzeżu[67]. Oprócz zażywania kąpieli morskich i słonecznych można również korzystać z wodnych zjeżdżalni, trampolin, motorówek z pontonem, a także wypożyczyć skuter wodny.

Świnoujskie kąpielisko na wyspie Uznam corocznie (od 2006 roku) otrzymuje certyfikat „Błękitnej Flagi”. Jest ona przyznawana kąpieliskom, które spełniają wysokie wymogi jakości i bezpieczeństwa na plaży.

Promenada nadmorska
Fontanna na promenadzie, charakteryzująca się zmiennością barwy świateł
Park zdrojowy
Przystań jachtowa w Basenie Północnym

Promenada[edytuj]

Promenada nadmorska w Świnoujściu to przedwojenny bulwar graniczący z dzielnicą uzdrowiskową. Wzdłuż promenady znajdują się punkty gastronomiczne, kawiarnie, bary, ogródki piwne, muszla koncertowa, kasyno i oceanarium. Na świnoujskiej promenadzie udostępniony jest internet bezprzewodowy[68].

Rejsy[edytuj]

Jedną z możliwości spędzenia wolnego czasu jest rejs statkami białej floty. Latem można skorzystać z rejsów po porcie, Bałtyku i do pobliskich niemieckich miejscowości letniskowych: Ahlbecku, Heringsdorfu i Bansinu, a od 2004 roku także do Międzyzdrojów. Katamaranem można popłynąć na wyspę Rugia, a wodolotem do i ze Szczecina.

Szlaki turystyczne[edytuj]

Szlaki rowerowe[69][edytuj]

Świnoujskie szlaki rowerowe są wytyczone, oznakowane i przygotowane do ruchu według europejskich standardów turystycznych. Drogi przebiegu szlaków są wyrównane i utwardzone, przebiegi tras wskazuje 249 znaków na drzewach i tabliczkach. Przy szlakach znajdują się wiaty turystyczne, wyposażone m.in. w stojaki na rowery, a także tablice edukacyjne. Łącznie szlaki posiadają 109 km długości.

Szlaki piesze[70][edytuj]

Szlaki kajakowe[edytuj]

Kultura[edytuj]

Muszla koncertowa
Dawny ratusz obecnie Muzeum Rybołówstwa Morskiego

Głównym ośrodkiem kulturalnym jest Miejski Dom Kultury, w którym organizowane są także różnego typu wystawy i przedstawienia teatralne. Przy MDK-u istnieje Kino „Pegaz”. Działa tutaj również Uniwersytet III wieku, pod honorowym patronatem Prezydenta Świnoujścia. MDK posiada także salę teatralną oraz salę kameralną. Instytucja ma również swoją filię w Przytorze, na Warszowie oraz w Karsiborze.

Istotnymi obiektami kulturalnymi są amfiteatr i muszla koncertowa przy promenadzie w dzielnicy nadmorskiej nieopodal plaży. Odbywają się tam koncerty, festyny i letni festiwal studencki FAMA.

Na placu Rybaka, w dawnym ratuszu, z lat 1805–1809, Muzeum Rybołówstwa Morskiego. W Forcie Gerharda funkcjonuje Muzeum Obrony Wybrzeża.

Miejskie galerie sztuki: Galeria „ART”, Galeria „Słowianin” oraz Galeria 99, będąca studiem sztuki współczesnej.

Muzea[edytuj]

Fort Gerharda w którym mieści się Muzeum Obrony Wybrzeża

Lokalne media[edytuj]

Telewizja Świnoujście

W Świnoujściu wydawane są dwie gazety lokalne: bezpłatny tygodnik „Kroniki Portowe” ukazujący się w każdy piątek oraz tygodnik „Wyspiarz Niebieski”, ukazujący się również w Międzyzdrojach i w Wolinie. W mieście działa także oddział Głosu Szczecińskiego, którym składany jest cotygodniowy dodatek ukazujący się w piątki „Głos nad Morzem”. Wśród serwisów internetowych funkcjonują takie portale informacyjne jak: swinoujskie.info, eswinoujscie.pl, scie24.pl oraz iswinoujscie.pl.

W mieście działają dwie lokalne telewizje: Telewizja Świnoujście[71] (największa lokalna telewizja) oraz Telewizja Słowianin[72].

Edukacja[edytuj]

 Osobny artykuł: Lista szkół w Świnoujściu.

W mieście znajduje się jeden żłobek miejski, sześć przedszkoli, osiem szkół podstawowych i cztery gimnazja publiczne, liczne szkoły średnie, a także szkoły artystyczne i policealne. W mieście działają również filie uczelni oraz samodzielny Wydział Przedsiębiorczości ZPSB.

Bezpieczeństwo[edytuj]

Okręt Transportowo-Minowy Toruń wchodzący w skład struktur 8 Flotylli Obrony Wybrzeża (8 FOW)

W 2009 r. wskaźnik wykrywalności sprawców przestępstw stwierdzonych w Świnoujściu wynosił 77,5%[73][74]. W 2009 r. stwierdzono w Świnoujściu m.in. 79 kradzieży z włamaniem, 2 kradzieże samochodów, 73 przestępstwa narkotykowych[75][76][77].

Świnoujście jest położone w strefie nadgranicznej i zasięgiem służbowym obejmuje je placówka Straży Granicznej w Świnoujściu z Morskiego Oddziału SG[78][79].

Miasto jest obszarem właściwości Prokuratury Rejonowej w Świnoujściu i Prokuratury Okręgowej w Szczecinie[80].

Na terenie Świnoujścia działa jednostka ratowniczo-gaśnicza przy Komendzie Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej i jej posterunek na Warszowie[81], a także jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej w Karsiborze i Przytorze[82].

Administracja[edytuj]

Granice administracyjne Świnoujścia
Granice Świnoujścia

Świnoujście ma status miasta na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miasta Świnoujścia 21 radnych[83], w trzech okręgach wyborczych[84]. Organem wykonawczym władz jest prezydent miasta. Siedzibą władz miasta jest urząd miasta przy ul. Wojska Polskiego.

Prezydenci Świnoujścia:

Skład Rady Miasta w latach 2002–2006[85][edytuj]

  • Sojusz Lewicy Demokratycznej-Unia Pracy – 9 mandatów
  • Towarzystwo Samorządowe „Nowa Fala” – 4 mandaty
  • Grupa Morska Cała Naprzód – 3 mandaty
  • świnoujście.pl – 3 mandaty
  • Świnoujście-Wspólnota Samorządowa – 2 mandaty

Skład Rady Miasta w latach 2006–2010[86][edytuj]

Budynek Urzędu Miasta Świnoujście
  • Lewica i Demokraci – 6 mandatów
  • Prawo i Sprawiedliwość – 3 mandaty
  • Platforma Obywatelska – 3 mandaty
  • Solidarni dla Rozwoju Miasta Świnoujścia – 3 mandaty
  • Wybierz Świnoujście – 2 mandaty
  • Porozumienie dla Świnoujścia – 2 mandaty
  • Na Wyspach – 1 mandat
  • Świnoujskie Forum Samorządowe Most – 1 mandat

Skład Rady Miasta w latach 2010–2014[87][edytuj]

  • Sojusz Lewicy Demokratycznej – 10 mandatów
  • Platforma Obywatelska – 5 mandatów
  • Prawo i Sprawiedliwość – 3 mandaty
  • Stowarzyszenie Grupa Morska – 2 mandaty
  • Czas Na Zmiany – 1 mandat

Skład Rady Miasta w latach 2014–2018[88][edytuj]

  • SLD Lewica Razem – 9 mandatów
  • Platforma Obywatelska – 5 mandatów
  • Grupa Morska-Cała Naprzód – 4 mandaty
  • Prawo i Sprawiedliwość – 3 mandaty

Świnoujście jest członkiem następujących związków i organizacji:

W obrębie Świnoujścia zostały utworzone 4 jednostki pomocnicze miasta:

  • Dzielnica Uzdrowiskowa – obejmuje całą wyspę Uznam bez obszaru przy Bramie Świny, bez Fortu Zachodniego, Fortu Anioła, Basenu Zimowego, Węglowego, Południowego oraz półwyspów Kosa i Zieliny[89][90].
  • Osiedle Warszów
  • Osiedle Przytór-Łunowo
  • Osiedle Karsibór – obejmuje wyspę Karsibór i wszystkie wyspy delty wstecznej Świny

Miasto jest obszarem właściwości miejscowej Sądu Rejonowego w Świnoujściu, Sądu Okręgowego w Szczecinie[91] oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie[92].

Mieszkańcy Świnoujścia wybierają radnych do Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego w okręgu nr 2. Posłów na Sejm wybierają z okręgu wyborczego nr 41, senatora z okręgu wyborczego nr 98, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.

W mieście znajdują się 1 biura poselskie: Ewa Żmuda-Trzebiatowska[93].

Współpraca zagraniczna[edytuj]

Miasto należy do euroregionu Pomerania. Dzięki położeniu miasta nad Bałtykiem, jego gospodarka i kultura są trwale związane z państwami nadbałtyckimi. Przykładem takiej współpracy jest program „Cztery Zakątki” promujący wzajemną turystykę, oraz dający możliwość wymiany kulturalnej i młodzieżowej pomiędzy Południową Skanią w Szwecji, duńską wyspą Bornholm, niemiecką Rugią i Świnoujściem[94].

Jednostka administracyjna Kraj Data podpisania umowy
 Heringsdorf Niemcy 3 września 2007
 Nordenham Niemcy 13 sierpnia 1992
 powiat Vorpommern-Greifswald Niemcy 29 października 1998
 Swietłyj (Светлый) Rosja 14 maja 1993
 Ystad Szwecja 25 stycznia 1990

Europejskie wyróżnienia dla miasta[edytuj]

27 czerwca 2002 w Pałacu Europy w Strasburgu miasto otrzymało Dyplom Europejskiego Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy, za promocję idei europejskich, wkład w rozwój Euroregionu Pomerania oraz za współpracę z miastami partnerskimi[potrzebny przypis]. Kolejnym wyróżnieniem dla miasta jest Flaga Honorowa Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy, przyznana w kwietniu 2005. Flagę wręczył podczas uroczystej sesji miasta Wilfried Böhm, członek honorowy Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy.

Religia[edytuj]

W mieście działalność religijną prowadzą następujące wspólnoty wyznaniowe:

W mieście znajdują się także domy zakonne Zgromadzenia sióstr zakonnych: Uczennice Krzyża w Świnoujściu-Przytorze oraz Siostry Maryi Niepokalanej[98]. Przy Parafii Chrystusa Króla działa również Duszpasterstwo Młodzieży. Ponadto w mieście znajduje się

Sport[edytuj]

 Osobny artykuł: Sport w Świnoujściu.

W Świnoujściu znajduje się stadion należący do OSiRu, na którym swoje mecze rozgrywa MKS Flota Świnoujście. Świnoujście ma także 3 hale sportowe[99] do koszykówki, siatkówki oraz do tenisa, lodowisko, 4 korty tenisowe, 5 siłowni, fitness club, kryty basen oraz skatepark dla fanów deskorolki i łyżworolek. W Basenie Północnym znajduje się marina jachtowa. Dużą rolę odgrywa Ośrodek Sportu i Rekreacji „Wyspiarz”, do którego należą obiekty sportowe i rekreacyjne.

Honorowi obywatele Świnoujścia[edytuj]

Lista honorowych obywateli Świnoujścia[100]:

  • August von Mackensen – tytuł nadano w 1923 r. przez niemiecką radę miejską Świnoujścia
  • Adolf Hitler – tytuł nadano w 1934 r. przez niemiecką radę miejską Świnoujścia
  • Bolesław Bierut – tytuł nadano w 1947 r., dyplom wręczono w 1948 r. przez Miejską Radę Narodową w Świnoujściu
  • Władysław Gomułka – tytuł nadano w 1947 r., dyplom wręczono w 1948 r. przez Miejską Radę Narodową w Świnoujściu
  • Stanisław Sroka – tytuł nadano 27 sierpnia 1964 r. przez Miejską Radę Narodową w Świnoujściu

Urodzeni w Świnoujściu[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w Świnoujściu.

Osoby związane ze Świnoujściem[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani ze Świnoujściem.

Przypisy

  1. Wyniki spisu ludności i mieszkań (XII.2011 r.).
  2. Stanisław Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. Wrocław: Ossolineum, 1984, s. 392. ISBN 83-04-01090-9.
  3. swinoujscie.uznam.net.pl Świnoujście – położenie geograficzne miasta.
  4. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2011 r.). , 2010-11-02. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1734-6118. 
  5. Miasta w Polsce (statystyki).
  6. a b c Świnoujście w liczbach – dane statystyczne za 2010 rok.
  7. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. , 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  8. Urząd Miasta Świnoujście: O mieście. Strona miasta Świnoujście. [dostęp 2013-06-10].
  9. Urząd Miasta Świnoujście: O mieście. BIP miasta Świnoujście. [dostęp 2009-08-27].
  10. Plaża w Świnoujściu ma już 200 metrów – radioszczecin.pl.
  11. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. ws. wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. Nr 0, poz. 200).
  12. Kondracki J., Geografia regionalna Polski, wyd. PWN, 2002.
  13. Wyspa Wolin, Woliński Park Narodowy, mapa turystyczna w skali 1:50 000. Warszawa: ExpressMap, 2006. ISBN 83-60120-54-4.
  14. Przyroda Świnoujścia.
  15. Flora i fauna Świnoujścia na uznam.com.pl.
  16. Fauna i flora w Świnoujściu.
  17. Środowisko i krajobraz wydm nadmorskich Mierzei Bramy Świny.
  18. Gleby mierzei bramy Świny.
  19. Izba Gospodarcza Uzdrowiska Polskie – Świnoujście.
  20. Atrakcje turystyczne Świnoujścia.
  21. Wartości średnie temperatury (°C) i opadów (mm) w Świnoujściu (ang.). weatherbase.com. [dostęp 2009].
  22. Jerzy M. Kosacki. zbiór drzew pomnikowych i pomników przyrody z własnymi nazwami rosnących na terenie województwa zachodniopomorskiego. „Wędrowiec Zachodniopomorski”. 22/2007, 2007. Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Szczecinie. ISSN 1642-8455 (pol.). 
  23. http://www.polskawliczbach.pl/Swinoujscie, w oparciu o dane GUS.
  24. Cod. No. 90. W: Robert Klempin: Pommersches Urkundenbuch. T. 1. Abt. 1, 786-1253. Stettin: 1868, s. 69.
  25. ks. Stanisław Kozierowski: Atlas nazw geograficznych Słowiańszczyzny Zachodniej. T. Zeszyt I. Poznań: 1934.
  26. Mapa Polski 1:1000 000 Wojskowy Instytut Geograficzny Sztabu Generalnego W.P., Warszawa 1945.
  27. W labiryncie wód. „Kurier Szczeciński”. Nr 1 z dn. 7-8 października 1945, s. 2, 1945. 
  28. Ustalona granica w rejonie Swinoujście – Gryfin. „Kurier Szczeciński”. 1 (I), s. 1, 1945-10-07. 
  29. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85).
  30. Historia miasta na uznam.com.pl.
  31. Historia Świnoujścia.
  32. Adam Zadworny: Zabijali Niemców z zemsty (pol.). Gazeta Wyborcza, 2008-01-18. [dostęp 22 lipca 2008].
  33. Historia Świnoujścia na muzeum-swinoujscie.pl.
  34. Historia Świnoujścia.
  35. Historia Świnoujścia. Dostęp: 2010-03-21.
  36. Wyspa Wolin: 1:50 000. Warszawa: ExpressMap Polska, 2006, s. 1–2. ISBN 8360120544.
  37. Alina Hutnikiewicz. 1999: Pomorze Zachodnie po II wojnie światowej (do 1995 r.). Polskie Pomorze Zachodnie. W: Piskorski Cz. (red.) Pomorze Zachodnie poprzez wieki.Zamek Książąt Pomorskich, Szczecin.
  38. Historia-Coś dla miłośników historii.
  39. Budowa morskiej Bazy Zwalczania Zanieczyszczeń w Świnoujściu. www.navimorinvest.eu. [dostęp 13 maja 2014].
  40. Legendy związane ze Świnoujściem.
  41. Zachodniopomorski WKZ, nr rej. A-1177 z 8.03.1991.
  42. Ul. Hołdu Pruskiego 4-11,11a,12-14.
  43. a b Bank Danych Regionalnych – Strona główna. GUS. [dostęp 2010-09-14].
  44. Budżety JST » 2013 r. » Analizy budżetów JST » Wykonanie budżetów jst IV kwartał 2013 r. /Tab. 6 i Tab. 3. Regionalna Izba Obrachunkowa w Szczecinie. [dostęp 2014-10-02].
  45. Rzecznik Prezydenta Miasta: Najbogatsze polskie samorządy 2007. iswinoujscie.pl, 2008-07-24. [dostęp 14 września 2008].
  46. W dochodach na jednego mieszkańca Świnoujście w czołówce w kraju.
  47. Spada bezrobocie w Świnoujściu (stan na początku 2016 r.).
  48. Świnoujście: najniższe w regionie bezrobocie efektem m.in. inwestycji.
  49. Spada bezrobocie w Świnoujściu i wynosi 6,8%.
  50. Portalmorski.pl Katalog firm w Świnoujściu.
  51. Mahattan, Rondo, Uznam.
  52. Centrum, Żeglarska.
  53. Pomerania Development, Platan Complex, Apartamenty, Biura, Mieszkania.
  54. Savills będzie zarządzał galerią Corso w Świnoujściu.
  55. Galeria „CORSO”.
  56. Galeria CORSO otwarta.
  57. IMMOFINANZ Group rozpoczyna budowę STOP.SHOP. w Świnoujściu.
  58. Galeria Promenada Świnoujście.
  59. Świnoujście – województwo zachodniopomorskie. Vaan Chanum – Agencja Filmowo-Promocyjna; Film zrealizowany na zlecenie Urzędu Miasta Świnoujście.
  60. a b c http://www.berlinonline.de/berliner-zeitung/archiv/.bin/dump.fcgi/2007/0514/lokales/0024/index.html [język niemiecki] [dostęp 2009-03-11].
  61. (§ 7. Statutu Uzdrowiska Świnoujście) Uchwała nr LI/411/2009 Rady Miasta Świnoujście z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2009 r. Nr 15, poz. 627).
  62. Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr III/6/2010 Rady Miasta Świnoujście z dnia 14 grudnia 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2011 r. Nr 24, poz. 388).
  63. (§ 6. Statutu Uzdrowiska Świnoujście) Uchwała nr LI/411/2009 Rady Miasta Świnoujście z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2009 r. Nr 15, poz. 627).
  64. Oferta lecznicza. Uzdrowisko Świnoujście SA. [dostęp 2012-06-17].
  65. Zabiegi. Uzdrowisko Świnoujście SA. [dostęp 2012-06-17].
  66. Uchwała Nr XXXVIII/319/2013 Rady Miasta Świnoujście z dnia 23 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2013 r. poz. 2447).
  67. Pracownia Dynamiki Morza.
  68. promenada.swinoujscie.pl.
  69. Szlaki turystyczne w Świnoujściu.
  70. Informacje Świnoujskiej Organizacji Turystycznej (ŚOT).
  71. Telewizja Świnoujście – radość oglądania siebie – Aktualności.
  72. Telewizja „S³owianin” – www.tv.slowianin.pl.
  73. Przestępstwa ogółem (styczeń – grudzień). Komenda Wojewódzka Policji w Szczecinie. [dostęp 2012-06-17].
  74. Województwo zachodniopomorskie. W: Statystyczne Vademecum Samorządowca 2010 (SVS 2010) [on-line]. Urząd Statystyczny w Szczecinie. [dostęp 2011-08-13].
  75. Kradzieże samochodów (styczeń – grudzień). Komenda Wojewódzka Policji w Szczecinie. [dostęp 2012-06-17].
  76. Kradzieże z włamaniem (styczeń – grudzień). Komenda Wojewódzka Policji w Szczecinie. [dostęp 2012-06-17].
  77. Przestępstwa narkotykowe (styczeń – grudzień). Komenda Wojewódzka Policji w Szczecinie. [dostęp 2012-06-17].
  78. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 sierpnia 2005 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 188, poz. 1580).
  79. Placówka SG w Świnoujściu. Komenda Morskiego Oddziału Straży Granicznej. [dostęp 2016-09-01].
  80. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 marca 2010 r. (Dz. U. z 2010 r. Nr 49, poz. 297).
  81. Struktura Organizacyjna. Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Świnoujściu. [dostęp 2012-06-17].
  82. Piknikowo w Karsiborze. [dostęp 2012-06-17].
  83. Zarządzenie Nr 69/2014 Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 4 marca 2014 r. ws. ustalenia liczby radnych (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2014 r., poz. 1084).
  84. Uchwała Nr LXVII/440/2002 Rady Miasta Świnoujścia z dnia 5 lipca 2002 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2002 r. Nr 53, poz. 1189, →zmiana Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2010 r. Nr 84, poz. 1605).
  85. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe. wybory2002.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-09].
  86. Geografia wyborcza – Wybory samorządowe – Państwowa Komisja Wyborcza. wybory2006.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-09].
  87. Wybory Samorządowe 2010 – Geografia wyborcza – Województwo zachodniopomorskie – – m. Świnoujście. wybory2010.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-09].
  88. Państwowa Komisja Wyborcza | Świnoujście. wybory2014.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-09].
  89. Uchwała Nr XXXIV/299/2008 Rady Miasta Świnoujścia z dnia 31 marca 2008 r. ws. utworzenia jednostki pomocniczej Dzielnica Uzdrowiskowa (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2008, Nr 50, poz. 1124).
  90. swinoujscie.com – Zniesienie sołectwa Karsibór.
  91. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 2002 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 180, poz. 1508).
  92. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 198, poz. 1925).
  93. Ewa Żmuda-Trzebiatowska. Kancelaria Sejmu. [dostęp 2011-11-20].
  94. Miasta partnerskie. UM w Świnoujściu. [dostęp 2013-06-10].
  95. Świadkowie Jehowy. Sala Królestwa (ul. Wielkopolska 25).
  96. Sala Królestwa (ul. Łąkowa 2).
  97. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (jw.org), dostęp z 10 stycznia 2015.
  98. Informacje Dekanatu Świnoujście.
  99. Przy ul. Piłsudskiego.
  100. dr Józef Plucinski: Chichot historii (pol.). iswinoujscie.pl, 2010-02-14. [dostęp 14 lutego 2010].