Świstunka północna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Świstunka północna
Seicercus borealis[1]
(J. H. Blasius, 1858)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina świstunki
Rodzaj Seicercus
Gatunek świstunka północna
Synonimy
  • Phyllopneuste borealis J. H. Blasius, 1858[2]
  • Phylloscopus borealis (J. H. Blasius, 1858)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     lęgowiska

     zimowiska

Świstunka północna[4] (Seicercus borealis) – gatunek małego wędrownego ptaka z rodziny świstunek (Phylloscopidae), wcześniej zaliczany do pokrzewkowatych (Sylviidae).

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Świstunka północna zamieszkuje północną Eurazję (od północnej części Półwyspu Fennoskandzkiego po Półwysep Czukocki, a na południu po Mongolię i północno-wschodnie Chiny) oraz zachodnią Alaskę. Zimuje w południowo-wschodniej Azji, w tym na wyspach Indonezji, Filipin oraz na Tajwanie. Do Polski zalatuje wyjątkowo – odnotowano dotąd zaledwie dwa wrześniowe stwierdzenia – w 1986 i 2013[5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Gatunek jest obecnie uznawany za monotypowy[2][6]. Wcześniej wyróżniano podgatunki: Seicercus borealis borealis i Seicercus borealis kennicotti[1]. Kolejne dwa taksony zaliczane dawniej do S. borealis klasyfikowane są obecnie jako oddzielne gatunki: świstunka kamczacka (Seicercus examinandus) i świstunka japońska (Seicercus xanthodryas)[2][4][6].

Część badaczy zalicza świstunkę północną do rodzaju Phylloscopus[2][6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Ptak ten wielkością i wyglądem przypomina wójcika. Najważniejszym podobieństwem do innych świstunek jest rysunek na skrzydle: jasne paski (jeden lub dwa) na końcach dużych i średnich pokryw, na końcach lotek drugiego rzędu i trzeciego rzędu nie występują jasne elementy. Sylwetka ptaka wydłużona, większa i masywniejsza od piecuszka, wysmukła z ogonem wystającym poza koniec skrzydła i mocnymi nogami. Dziób dość duży, silny, gruby u nasady; wierzch głowy oliwkowozielonkawoszary, nieco ciemniejszy niż grzbiet. Najjaśniejszą częścią tułowia jest kuper, jednak nie jest on kontrastowy w stosunku do grzbietu i pokryw nadogonowych.

Długość ciała 12–13 cm, masa ciała 7,5–15 g[2][7].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Ptak ten zamieszkuje strefę tajgi i obrzeża tundry. Zwykle przebywa w dość otwartych lasach iglastych[7] (ale też liściastych z brzozą, topolą i wierzbą[3]), w gęstym podszycie oraz w skupiskach wierzb karłowatych w wilgotnych dolinach. Może wyprowadzać lęgi nawet do wysokości 2500 m n.p.m. w zaroślach powyżej górnej granicy lasu. Często gniazduje w pobliżu wody. Ptaki migrujące przebywają powyżej 1800 m n.p.m. zarówno na obszarach zalesionych, jak i krzewiastych. Na zimowiskach świstunka północna występuje głównie poniżej 1800 m n.p.m., na polanach lasów mieszanych, obrzeżach lasów deszczowych, w zadrzewieniach wtórnych i lasach nadrzecznych. Często przebywa również na obrzeżach obszarów uprawnych, w ogrodach i namorzynach[7].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Żywi się głównie owadami, takimi jak chrząszcze, komary, muchy, pluskwiaki czy jętki, oraz ich larwami. Zjada również pająki, małe ślimaki i skorupiaki[7].

Zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Ptaki tego gatunku są bardzo ruchliwe, żerują wewnątrz koron drzew i górnej części krzewów. Zganiając pokarm z liści i gałązek podlatuje za owadami, chwyta je w locie i siada z powrotem na miejscu, skąd wystartowała. Niekiedy zawisa na chwilę w locie przy liściach, by prędko schwytać zdobycz.

Śpiew[edytuj | edytuj kod]

Świstunka północna wydaje dwa różne głosy, które są odmienne od głosów pozostałych świstunek. Pierwszy głos to bardzo krótkie ćwierknięcie nieprzekraczające 0,1 sekundy, wysokie i szorstkie, twardo brzmiące: „dzrt”, „tzjt”, może kojarzyć się z krótkimi sygnałami trznadla. Drugi głos to suchy i delikatny terkot składający się z dźwięków „tr” zwalniający ku końcowi, trwa od 0,3 do 1,5 sekundy i zawiera od 6 do 30 pojedynczych stuknięć. Wędrujące jesienią świstunki północne mogą się wcale nie odzywać, z tego powodu opisane dźwięki należą do rzadkości.

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Sezon lęgowy trwa od końca czerwca do sierpnia. Świstunka północna wyprowadza jeden lęg w sezonie. Gniazduje na ziemi, często pod gęstymi krzewami na omszałej ziemi lub w naturalnej szczelinie, wśród korzeni drzew lub w kępach traw. Budową gniazda zajmuje się samica. Ma ono kształt kopuły z bocznym wejściem, wykonane jest z trawy, chwastów, mchu, liści, a wyściółkę stanowi drobniejsza trawa[7].

Samica składa 5–7 białych jaj z drobnymi brązowymi kropkami. Wysiaduje przez 11–13 dni. Pisklęta są karmione przez oboje rodziców. Młode są w pełni opierzone 12–14 dni po wykluciu, ale jeszcze przez dwa tygodnie są zależne od pożywienia dostarczanego przez rodziców[7].

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje świstunkę północną za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). Organizacja BirdLife International w 2015 roku szacowała liczebność populacji europejskiej na 3,7–7 milionów par lęgowych. Liczebność światowej populacji prawdopodobnie mieści się w przedziale 10–500 milionów dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za wzrostowy[3].

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[8].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Phylloscopus borealis, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] [dostęp 2016-03-14] (ang.).
  2. a b c d e Clement, P., Christie, D.A. & Kirwan, G.M.: Arctic Warbler (Phylloscopus borealis). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2020. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-10)].
  3. a b c BirdLife International, Phylloscopus borealis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2021-1 [dostęp 2021-06-13] (ang.).
  4. a b P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Phylloscopidae Jerdon, 1863 (1854) - świstunki - Old world leaf warblers (wersja: 2020-01-24). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-06-13].
  5. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raporty. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2013. „Ornis Polonica”. 55, s. 181–218, 2014. 
  6. a b c F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Bushtits, leaf warblers, reed warblers (ang.). IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-06-13].
  7. a b c d e f N. Bouglouan: Arctic Warbler (ang.). W: oiseaux-birds.com [on-line]. [dostęp 2021-06-13].
  8. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tomasz Cofta, Rozpoznawanie świstunek – część druga, „Ptaki Polski” 1/2008(9).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]