Źródła prawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Źródła prawa – akty stanowione przez organy państwowe, które w swej treści zawierają normy prawne. Mówiąc o źródłach prawa w tym znaczeniu, określamy je najczęściej mianem aktów normatywnych.

Typologia źródeł prawa. Terminologia[edytuj | edytuj kod]

W znaczeniu formalnym[edytuj | edytuj kod]

W naukach prawnych najczęściej rozważane jako formy, w jakich przejawia się obowiązujące prawo. Formami tymi są: konstytucja, ustawa, rozporządzenie i inne akty normatywne. Nauki o prawie, szczególnie nauka prawa konstytucyjnego, ujmują źródła prawa opisowo lub dogmatycznie. Zakładają one jakąś koncepcję (teorię) źródeł prawa i wskazują, jakie normy prawne albo fakty uważane są za prawotwórcze. Dlatego termin „źródła prawa” jest często zastępowany pojęciem „akty prawotwórcze” lub „akty normatywne”. Od źródeł prawa w znaczeniu formalnym (aktów prawotwórczych, aktów normatywnych) odróżnia się akty stosowania prawa, do których należą przede wszystkim decyzje administracyjne i orzeczenia sądowe.

Historycznie do tej kategorii należało także prawo zwyczajowe. Dziś znaczenie zwyczaju w poszczególnych dziedzinach prawa jest niewielkie, z wyjątkiem prawa międzynarodowego, w którym wciąż żywy i regularnie stosowany jest zwyczaj międzynarodowy.

Jeżeli w języku prawniczym jest mowa o źródłach prawa bez bliższego oznaczenia terminologicznego, chodzi o źródła prawa w znaczeniu formalnym. Tradycyjnie źródłami prawa w znaczeniu formalnym nazywa się źródła powstania lub pochodzenia prawa (fontes iuris oriundi).

W znaczeniu materialnym[edytuj | edytuj kod]

Źródłami prawa w znaczeniu materialnym zazwyczaj określa się czynniki wpływające na treść norm prawnych lub źródła określające pochodzenie norm. To zagadnienie bywa traktowane jako pozaprawne. W pewnym zakresie zajmują się nimi: socjologia prawa, filozofia prawa, teoria prawa.

W znaczeniu poznawczym[edytuj | edytuj kod]

To źródła poznania prawa (fontes iuris cognoscendi), czyli publikatory zawierające autentyczną treść norm prawnych. Należą do nich np. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej czy Dziennik Ustaw. W historii prawa źródła poznania prawa dzieli się na bezpośrednie (teksty prawne) i pośrednie (wzmianki o tych tekstach).

Źródła prawa międzynarodowego[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjnie do źródeł prawa międzynarodowego należą umowy międzynarodowe i zwyczaj międzynarodowy. Do tych dwu podstawowych źródeł dodaje się ogólne zasady prawa. Do źródeł prawa międzynarodowego od połowy XX wieku zalicza się także wiążące, prawotwórcze uchwały organizacji międzynarodowych. Niektórzy autorzy do źródeł prawa międzynarodowego zaliczają także akty jednostronne państw (notyfikacja, zastrzeżenie, uznanie).

Źródła prawa Unii Europejskiej[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz więcej w artykule Prawo Unii Europejskiej, w sekcji Źródła prawa Unii Europejskiej.

Źródła prawa Unii Europejskiej dzieli się na pierwotne i wtórne. Źródła pierwotne obejmują traktaty założycielskie Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej, umowy zmieniające owe traktaty, a także traktaty akcesyjne kolejnych państw członkowskich. Do źródeł prawa wtórnego zalicza się w pierwszej mierze rozporządzenia i dyrektywy i decyzje. Często zalicza się także opinie i zalecenia, choć nie zawierają one norm generalno-abstrakcyjnych, ponieważ nie są prawnie wiążące.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.