Żółkiewka (województwo lubelskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Żółkiewka-Osada)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Żółkiewka
Herb
Herb Żółkiewki
Kościół św. Wawrzyńca w Żółkiewce
Kościół św. Wawrzyńca w Żółkiewce
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat krasnostawski
Gmina Żółkiewka
Liczba ludności (2008) 790
Strefa numeracyjna (+48) 84
Kod pocztowy 22- 335
Tablice rejestracyjne LKS
SIMC 0907510
Położenie na mapie gminy Żółkiewka
Mapa lokalizacyjna gminy Żółkiewka
Żółkiewka
Żółkiewka
Położenie na mapie powiatu krasnostawskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu krasnostawskiego
Żółkiewka
Żółkiewka
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Żółkiewka
Żółkiewka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Żółkiewka
Żółkiewka
Ziemia50°54′40″N 22°50′03″E/50,911111 22,834167

Żółkiewkadawne miasto (1702-1870), obecnie osada w Polsce, położona w województwie lubelskim, w powiecie krasnostawskim, w gminie Żółkiewka nad rzeką Żółkiewką.

Miejscowość leży przy skrzyżowaniu drogi wojewódzkiej nr 842 z drogą wojewódzką nr 837.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zamojskiego.

Historia[edytuj]

Żółkiewka - centrum osady

Pierwsza wzmianka o wsi Żółkiew pochodzi z 1359. W XVI wieku powstał tutaj zbór kalwiński, który istniał do 1609. W 1702 Żółkiew otrzymała prawa miejskie. Potem nastąpiła zmiana nazwy miasta na Żółkiewka. W 1772 Żółkiewka znalazła się w zaborze austriackim. W 1809 weszła w skład Księstwa Warszawskiego, a w 1815 – Królestwa Polskiego. W 1863 rozegrała się tu bitwa między oddziałami powstańczymi a rosyjskimi.

13 stycznia 1870 r. pozbawiono Żółkiewkę praw miejskich[1].

W okresie międzywojennym, w 1936 zdewastowano miejscowy cmentarz żydowski, a w 1937 i 1938 doszło do wybuchu antyżydowskich zamieszek. 21 maja 1938 Żółkiewka została zniszczona przez wielki pożar, w którym spłonęła między innymi murowana synagoga. W owym czasie w Żółkiewce żyło około 1,5 tys. Żydów.

Podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 Żółkiewkę zajęły wojska niemieckie. Następnie w wyniku porozumień Niemcy wycofali się, i 28 września 1939 do Żółkiewki wkroczyli Rosjanie. W wyniku kolejnych porozumień, na początku października Rosjanie wycofali się, a Żółkiewka znalazła się chwilowo na ziemi niczyjej. W nocy z 7 na 8 października 1939 w Żółkiewce doszło do pogromu ludności żydowskiej, w którym zginęło 23 Żydów. Następnie wioskę zajęli Niemcy, którzy w maju i sierpniu 1942 deportowali 2 tys. Żydów z Żółkiewki do obozu zagłady w Bełżcu. Około 200 Żydów rozstrzelano na miejscu.

Właściciele[edytuj]

Po nadaniu Żółkwi «prawa magdeburskiego» w 1603, rody Żółkiewskich, a następnie ich spadkobiercy posiadali dwie posiadłości o tej samej nazwie. Żółkiew, jako gniazdo rodowe i szybko rozwijające się. W 1702 Aleksander Żółkiewski pierwszy użył nazwy zdrobniałej «Żółkiewka», a w 1714 Aleksander pobudował w Żółkiewce trzeci drewniany kościół. Po jego śmierci w 1720 Żółkiewkę dziedziczy jego córka Zofia żona Samuela Głogowskiego.

Od rodziny Głogowskich w 1738 Żółkiewkę z okolicznymi wsiami odkupuje Antoni Gruszecki (ojciec malarza Antoniego Gruszeckiego), z rodu Gruszeckich herbu Lubicz, a od niego w 1755 Żółkiewkę kupuje sędzia ziemski chełmski Tomasz Stamirowski, późniejszy starosta krasnostawski. Tomasz Stamirowski miał dobre stosunki z ostatnim królem Polski - Stanisławem Poniatowskim, który w 1787 gościł w Żółkiewce. W latach 1769–1770 Tomasz Stamirowski pobudował istniejący obecnie kościół dla wyznawców rzymskokatolickich. W 1796, po śmierci Tomasza, jego syn Antoni Stamirowski w 1800 sprzedaje Żółkiewkę bogatemu kupcowi pochodzenia niemieckiego Janowi Weberowi. W 1813 Żółkiewkę, jako wiano ślubne, otrzymuje jego trzynastoletnia córka Ludwika, wychodząca za mąż za również bogatego fabrykanta spod Lwowa Ludwika Preszla.

Nikły rozwój infrastruktury miejskiej oraz odwet zaborcy po klęsce powstania styczniowego doprowadziły ukazem cara Aleksandra II (z 1 czerwca 1869) do utraty przez Żółkiewkę prawa miejskiego i zaszeregowania jej do grupy tzw. osad.[2].

Wyznania[edytuj]

Kościoły i związki wyznaniowe na terenie Żółkiewki:

Zobacz też[edytuj]

Galeria[edytuj]

Przypisy

  1. Postanowienie z 19 (31) grudnia 1869, ogłoszone 1 (13 stycznia) 1870 (Dziennik Praw, rok 1869, tom 69, nr 239, str. 471)
  2. Bohdan Kiełbasa: Krótka historia Żółkiewki.. W: Żółkiewka. Oficjalna Strona Gminy [on-line]. 2011. [dostęp 2011-02-20].

Linki zewnętrzne[edytuj]