Żółtlica chropowata

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Żółtlica chropowata
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ workowce
Klasa miseczniaki
Rząd misecznicowce
Rodzina tarczownicowate
Rodzaj żółtlica
Gatunek żółtlica chropowata
Nazwa systematyczna
Flavoparmelia caperata (L.) Hale
Mycotaxon 25(2): 604 (1986)
Żółtlica chropowata: drugie zdjęcie
Flavoparmelia caperata PR8 (3).JPG
Flavoparmelia caperata PR8 (5).JPG

Żółtlica chropowata (Flavoparmelia caperata (L.) Hale) – gatunek grzybów należący do rodziny tarczownicowatych (Parmeliaceae)[1]. Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do porostów[2].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Flavoparmelia, Parmeliaceae, Lecanorales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1753 Karol Linneusz nadając mu nazwę Lichen caperatus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w roku 1986 Mason Ellsworth Hale, zaliczając go do rodzaju Flavoparmelia[1].

Niektóre synonimy naukowe[3]:

  • Imbricaria caperata (L.) DC. 1805
  • Lichen caperatus L. 1753
  • Lobaria caperata (L.) Hoffm. 1796
  • Parmelia caperata (L.) Ach. 1803
  • Parmotrema caperata (L.) M. Choisy 1952
  • Platisma caperatum (L.) Hoffm. 1794
  • Pseudoparmelia caperata (L.) Hale 1974

Nazwa polska według Krytycznej listy porostów i grzybów naporostowych Polski[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Listkowata, rozetkowata plecha osiąga średnicę do 20 cm. Do podłoża przylega ściśle, lub jest słabo odstająca. Płaskie, pofałdowane odcinki osiągają szerokość do 1 cm, mają zaokrąglone brzegi, są pomarszczone i wielokrotnie pierzasto wcinane, a ich brzegi stykają się lub zachodzą na siebie. Powierzchnia górna ma barwę żółtawą, żółtozielonkawą, szarozieloną lub popielatą, a na obwodzie czasami jest brunatna[4][5]. Występują na niej brodawkowate lub wałeczkowate, pojedyncze, widełkowato lub koralikowato rozgałęzione izydia, szczególnie w środkowej części plechy. Plecha w miejscach występowania izydiów wygląda jak chropowata. Dolna powierzchnia plechy na obwodzie jest jasnobrunatna, ku środkowi coraz ciemniejsza, brunatna, na środku czarna i występują na niej liczne, czarne chwytniki[4]. Rdzeń plechy jest biały i znajduje się w nim ciągła warstwa glonów protokokkoidalnych[5].

Reakcje barwne: górna kora K-, C, KC + żółty, P-; rdzeń K, C, KC-, P + czerwony. Kwasy porostowe: w górnej korze kwas usninowy i niewielkie ilości atranorinu, w rdzeniu głównie kwas protocetrariowy[5].

Lekanorowe apotecja mają średnicę do 8 mm, brunatne tarczki i gładki lub karbowany brzeżek. W jednym worku powstaje po 8 bezbarwnych, jednokomórkowych elipsoidalnych zarodników o rozmiarach 8-12 × 5-6 μm[4]. Pyknidia zanurzone w plesze. Powstają w nich konidiospory o rozmiarach 6 × 1 μm[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Gatunek rozprzestrzeniony na całym świecie, poza Antarktydą występujący na wszystkich kontynentach oraz na wielu wyspach[6]. W Polsce występuje na obszarze całego kraju, jest jednak rzadki[4]. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status EN – gatunek wymierający[7]. W latach 2004–2014 był gatunkiem ściśle chronionym[8], od 9 października 2014 r. podlega ochronie częściowej[9].

Rośnie głównie na korze drzew liściastych, rzadziej na drewnie, mchach i skałach[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2015-03-09].
  2. a b c Wiesław Fałtynowicz: The Lichenes, Lichenicolous and allied Fungi of Poland.Krytyczna lista porostów i grzybów naporostowych Polski. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2003. ISBN 83-89648-06-7.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2014-04-27].
  4. a b c d Hanna Wójciak: Porosty, mszaki, paprotniki. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-552-4.
  5. a b c d Consortium of North American Lichen Herbaria. [dostęp 2015-03-10].
  6. Discover of Life. [dostęp 2015-03-10].
  7. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  8. Załączniki nr 1 i 2 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną (Dz.U. z 2004 r. Nr 168, poz. 1765).
  9. Dz.U. z 2014 r. Nr 0, poz. 1408 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów.