Żararaka urutu

Żararaka urutu
	Bothrops alternatus
	A.M.C. Duméril, Bibron & A.H.A. Duméril, 1854
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	zauropsydy
Podgromada	diapsydy
Nadrząd	lepidozaury
Rząd	łuskonośne
Podrząd	węże
Rodzina	żmijowate
Podrodzina	grzechotnikowate
Rodzaj	Bothrops
Gatunek	żararaka urutu
Synonimy
	Lachesis alternatus Boulenger, 1896; Lachesis inaequalis Magalhaes, 1925; Bothrops alternata — Hoge, 1952; Rhinocerophis alternatus — Fenwick et al., 2009;
	Lachesis alternatus Boulenger, 1896; Lachesis inaequalis Magalhaes, 1925; Bothrops alternata — Hoge, 1952; Rhinocerophis alternatus — Fenwick et al., 2009;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Żararaka urutu (Bothrops alternatus) – gatunek jadowitego węża z rodziny żmijowatych (Viperidae) i podrodziny grzechotnikowatych (Crotalinae). Jest jednym z najbardziej niebezpiecznych węży Ameryki Południowej.

Opis

Żararaka urutu jest wężem stosunkowo krótkim, lecz grubym. Najdłuższy zmierzony osobnik miał 169 cm długości, jednak przeciętnie urutu dorastają do 80–120 cm^[5] przy grubości około 7 cm^[6]. Samice są znacznie większe od samców^[5]. Grzbiet ubarwiony jest czerwonobrunatnie, z ciemniejszymi plamami po bokach w kształcie litery C z ramionami skierowanymi ku dołowi, otoczonymi złocistożółtą obwódką^[7]. Podobnie jak wszystkie grzechotniki, żararaka urutu ma jamki policzkowe wyposażone w receptory podczerwieni, umożliwiające jej wyczuwanie ofiary i polowanie w całkowitej ciemności. W przeciwieństwie jednak do innych członków Crotalinae, nie ma grzechotki na końcu ogona. Zęby jadowe osiągają długość ponad 2 cm^[6].

Występowanie

Zasięg występowania obejmuje centralną i południową Brazylię, Urugwaj, Paragwaj oraz północną i środkową Argentynę^[2]^[4]. W Brazylii bywa nazywana „Cruzeiro”, a w Argentynie „Vibora de la cruz” – z powodu przypominającego krzyż ciemnego znaku na głowie^[7].

Etologia

Jak większość węży z rodzaju Bothrops, żararaka urutu prowadzi naziemny tryb życia^[7]. Ze względu na występowanie u niej receptorów podczerwieni, umożliwiających polowanie w mroku, jest wężem nocnym. Żywi się głównie małymi ssakami i młodymi ptakami. Żararaka urutu napiera na ofiarę całym ciężarem ciała i atakuje szeroko rozwartą paszczą. Zęby jadowe wbijają się pod kątem około 90° głęboko w ciało ofiary. Urutu jest uznawana za węża agresywnego^[6]^[7].

Rozmnażanie

Żararaki urutu są wężami jajożyworodnymi – samica rodzi 1–24 młodych^[8], których liczba jest zależna od wielkości matki^[9]. Małe urutu są od urodzenia samodzielne i równie jadowite jak osobniki dorosłe, jednak ich gruczoły jadowe produkują znacznie mniej jadu^[6].

Jad

Składniki

Jad żararaki urutu składa się głównie z koagulantów, hemoragin i cytotoksyn. Podskórna dawka śmiertelna LD₅₀ dla myszy wynosi 15,8 mg/kg, podczas gdy przeciętna zawartość jadu w gruczołach jadowych węża wynosi 60–100 mg. Ukąszenia powodują rozległe krwotoki wewnętrzne i martwicę tkanek wokół miejsca ukąszenia^[10].

Zagrożenie dla człowieka

Ze względu na wysoką agresywność żararaka urutu jest uznawana za jednego z najniebezpieczniejszych węży Ameryki Południowej. W Argentynie urutu powodują największą liczbę notowanych ukąszeń spośród wszystkich występujących tam węży jadowitych. Według statystyki szpitala im. Vitala Brazila w Butantan w Brazylii – prowadzonej w latach 1954–1960 i opracowanej na podstawie 730 leczonych tam przypadków – węże te spowodowały zaledwie 0,3% ogólnej liczby ukąszeń (żararaka (Bothrops jararaca/Bothropoides jararaca) – 87,4%)^[7].

Śmiertelność dorosłych w przypadkach nieleczonych surowicą dochodzi do 14–15%^[6]^[7]. W 14% przypadków nawet szybkie podanie surowicy nie jest w stanie zneutralizować miejscowego działania jadu. W miejscu tym dochodzi do rozkładu skóry, tkanek i mięśni, a czasem również kości. Głębokie, trudno gojące się rany wymagają operacji chirurgicznych i plastycznych, a w skrajnych przypadkach także ratujących życie amputacji kończyn^[6].

Przypisy

↑ Bothrops alternatus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2011-05-10] (ang.).
1 2 3 4 P. Uetz & J. Hallermann, Bothrops alternatus, [w:] The Reptile Database [online] [dostęp 2025-06-11] (ang.).
↑ Allyson M. Fenwick, Ronald L. Gutberlet, Jennafer A. Evans, Christopher L. Parkinson. Morphological and molecular evidence for phylogeny and classification of South American pitvipers, genera Bothrops, Bothriopsis, and Bothrocophias (Serpentes: Viperidae). „Zoological Journal of the Linnean Society”. 156 (3), s. 617–640, 2009. DOI: 10.1111/j.1096-3642.2008.00495.x. (ang.).
1 2 Bothrops alternatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
1 2 JA Campbell, WW Lamar: The Venomous Reptiles of the Western Hemisphere. Ithaca i Londyn: Comstock Publishing Associates, 2004, s. 870. ISBN 0-8014-4141-2.
1 2 3 4 5 6 Andrzej Jabłoński: Jadowite płazy i gady. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1994, s. 34-35. ISBN 83-7023-149-7.
1 2 3 4 5 6 Wacław Jaroniewski: Gady jadowite. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1973, s. 69-71.
↑ Érica Haller, Marcio Martins. História natural de urutu, Bothrops alternatus (Serpentes: Viperidae: Crotalinae). „Museo Nacional de Historia Natural Montevideo”. 5, s. 69, 1999. (hiszp.).
↑ JM Mehrtens: Living Snakes of the World in Color. New York: Sterling Publishers, 1987, s. 480. ISBN 0-8069-6460-X.
↑ Bothrops alternatus [żararaka urutu]. jadowite.org. [dostęp 2008-11-28].

[itis-1] Bothrops alternatus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2011-05-10] (ang.).

[rd-2] 1 2 3 4 P. Uetz & J. Hallermann, Bothrops alternatus, [w:] The Reptile Database [online] [dostęp 2025-06-11] (ang.).

[3] Allyson M. Fenwick, Ronald L. Gutberlet, Jennafer A. Evans, Christopher L. Parkinson. Morphological and molecular evidence for phylogeny and classification of South American pitvipers, genera Bothrops, Bothriopsis, and Bothrocophias (Serpentes: Viperidae). „Zoological Journal of the Linnean Society”. 156 (3), s. 617–640, 2009. DOI: 10.1111/j.1096-3642.2008.00495.x. (ang.).

[iucn-4] 1 2 Bothrops alternatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).

[CampbellLamar-5] 1 2 JA Campbell, WW Lamar: The Venomous Reptiles of the Western Hemisphere. Ithaca i Londyn: Comstock Publishing Associates, 2004, s. 870. ISBN 0-8014-4141-2.

[Jabłoński-6] 1 2 3 4 5 6 Andrzej Jabłoński: Jadowite płazy i gady. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1994, s. 34-35. ISBN 83-7023-149-7.

[Gady_jadowite-7] 1 2 3 4 5 6 Wacław Jaroniewski: Gady jadowite. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1973, s. 69-71.

[HalleretMartins-8] Érica Haller, Marcio Martins. História natural de urutu, Bothrops alternatus (Serpentes: Viperidae: Crotalinae). „Museo Nacional de Historia Natural Montevideo”. 5, s. 69, 1999. (hiszp.).

[Mehrtens-9] JM Mehrtens: Living Snakes of the World in Color. New York: Sterling Publishers, 1987, s. 480. ISBN 0-8069-6460-X.

[jadowite.org-10] Bothrops alternatus [żararaka urutu]. jadowite.org. [dostęp 2008-11-28].

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]