Żbik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy zwierzęcia. Zobacz też: inne znaczenie tego słowa.
Żbik
Felis silvestris[1]
Schreber, 1775
Żbik
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Rodzina kotowate
Rodzaj Felis
Gatunek żbik
Podgatunki

zobacz opis w tekście

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Podgatunki żbika na podstawie badań DNA z 2007[3]:

     Obecny zasięg F. s. silvestris

     Dawny zasięg F. s. silvestris

     F. s. lybica

     F. s. cafra

     F. s. ornata

     F. s. bieti

Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło żbik w Wikisłowniku

Żbik (Felis silvestris) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, po raz pierwszy opisany przez Karola Linneusza w 1758 roku (pod nazwą Felis catus), na podstawie wyglądu kota domowego. Obecną nazwę nadał żbikowi w 1775 roku niemiecki przyrodnik Schreber, który w Niemczech obserwował zwierzę w naturze. Zgodnie z oficjalnie przyjętą klasyfikacją żbiki (sensu largo) dzieli się na trzy podstawowe grupy:

Felis silvestris silvestris (żbik europejski)
Felis silvestris lybica (kot nubijski)
Felis silvestris ornata (kot stepowy)

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkuje gęste lasy obszarów górskich. Najlepiej czują się na skraju kompleksów leśnych. Znajdując schronienie wśród drzew, a polując na terenach otwartych: łąkach, śródleśnych polanach, na polach. Szacuje się, że w Polsce we wschodniej części Karpat żyje nie więcej niż 200 żbików.

Pokarm[edytuj | edytuj kod]

Żbiki żywią się małymi ssakami, gryzoniami, ptakami, rybami, żabami, małymi sarnami, jelonkami i jagniętami, a czasem nawet polują na owady.

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Sierść gęsta i długa jest barwy żółtawoszarej w ciemne pręgi. Powyżej opuszek, na tylnych kończynach czarne plamy.

Długość ciała: 45–90 cm
Długość ogona: 25–40 cm
Wysokość w kłębie: 25–35 cm
Waga: 4–10 kg

Rozwścieczony żbik kładzie uszy płasko po głowie, otwiera szeroko czerwoną paszczę, przeraźliwie parska, jeży sierść i wygina grzbiet w łuk, co sprawia, że olbrzymieje.

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Ciąża trwa 65–69 dni. Samica rodzi od jednego do czterech młodych. Samice dojrzewają w wieku 10 miesięcy, a samce rok później.

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się ponad 20 podgatunków żbika[4]:

  • Felis silvestris cafra Desmarest, 1822
  • Felis silvestris caucasica Satunin, 1905
  • Felis silvestris caudata Gray, 1874
  • Felis silvestris chutuchta Birula, 1916
  • Felis silvestris cretensis Haltenorth, 1953
  • Felis silvestris foxi Pocock, 1944
  • Felis silvestris gordoni Harrison, 1968
  • Felis silvestris grampia Miller, 1907
  • Felis silvestris griselda Thomas, 1926
  • Felis silvestris haussa Thomas & Hinton, 1921
  • Felis silvestris iraki Cheesmann, 1921
  • Felis silvestris jordansi Schwarz, 1930
  • Felis silvestris lybica Forster, 1780
  • Felis silvestris mellandi Schwann, 1904
  • Felis silvestris nesterovi Birula, 1916
  • Felis silvestris ocreata Gmelin, 1791
  • Felis silvestris ornata Gray, 1832
  • Felis silvestris reyi Lavauden, 1929
  • Felis silvestris rubida Schwann, 1904
  • Felis silvestris silvestris Schreber, 1777
  • Felis silvestris tristrami Pocock, 1944
  • Felis silvestris ugandae Schwann, 1904

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

W 1980 roku żbik został wpisany do aneksu II konwencji berneńskiej i w wielu krajach wprowadzono ograniczenia mające służyć ochronie tych kotów.

Staropolskie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Step, zdeb, zdbik, żdbik. Słowo "step", później (w tym wypadku) udźwięcznione, oznacza dzikusa, coś dzikiego. Wyraz "zdbik" jest zdrobnieniem tego udźwięcznienia, "żdbik" jest mylnym odmazurzeniem tego zdrobnienia, natomiast współczesna nazwa zwierzęcia jest łatwiejszą do wymówienia formą tego ostatniego słowa.

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • w niewoli żbiki żyją 12–18 lat
  • polują tylko na ziemi nad ranem i o zmierzchu
  • wrogami naturalnymi młodych są łasice i gronostaje
  • w porównaniu z europejskim żbik afrykański ma krótsze owłosienie i cieńszy ogon
  • z powodu kojarzenia się żbików z kotami domowymi naukowcy uważają, że duża część europejskich drapieżników to mieszańce, tzw. kotożbiki; według części naukowców, nie istnieją już (przynajmniej w Polsce) żbiki czystej krwi, ponieważ zostały wymieszane z dachowcami[5]
  • kocięta mimo niewielkich rozmiarów i miłego wyglądu potrafią używać swoich zębów i pazurów

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

W języku angielskim istnieje związek frazeologiczny "wildcat strike" (dosłownie: uderzenie żbika), który oznacza "dziki strajk" robotników. Na tej podstawie ruch anarchosyndykalistyczny (a konkretnie związek zawodowy Industrial Workers of the World) stworzył symbol czarnego żbika (a nie, jak sądzi się powszechnie, kota) wpisanego w okrąg, jako charakterystykę dzikich wystąpień robotniczych mających rzekomo w sobie coś z natury żbika.

Przypisy

  1. Felis silvestris w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Felis silvestris. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. CA Driscoll, M Menotti-Raymond, AL Roca, K Hupe i inni. The Near Eastern origin of cat domestication.. „Science”. 317 (5837), s. 519-23, Jul 2007. doi:10.1126/science.1139518. PMID 17600185. 
  4. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Felis silvestris. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 29 sierpnia 209]
  5. Psy, Koty, Konie, Fretki - Porady, pielęgnacja i informacje - Dziś polskich żbików już nie ma