Żegiestów
49°22′38″N 20°47′50″E/49,377222 20,797222| wieś | |
.jpg) Widok na centrum Żegiestowa | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Wysokość |
486 m n.p.m. |
| Liczba ludności (2011) |
1031[2] |
| Strefa numeracyjna |
18 |
| Kod pocztowy |
33-370[3] |
| Tablice rejestracyjne |
KNS |
| SIMC |
0454913 |
Położenie na mapie gminy Muszyna  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa małopolskiego  | |
Położenie na mapie powiatu nowosądeckiego  | |
| 49°22′38″N 20°47′50″E/49,377222 20,797222[1]
| |
| Strona internetowa | |
Żegiestów (łem. Жеґестів, Żegestiw[4]) – wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Muszyna. Żegiestów jest wsią sołecką[5] położoną nad Popradem i Żegiestowskim Potokiem. Przez Żegiestów przebiega droga wojewódzka nr 971 oraz linia kolejowa nr 96. W latach 1975–1998 miejscowość znajdowała się w województwie nowosądeckim.
Części wsi
edytuj| SIMC | Nazwa | Rodzaj |
|---|---|---|
| 0454758 | Łopata Polska | przysiółek |
| 0454936 | Palenica | przysiółek |
| 0454920 | Żegiestów-Stacja | część wsi |
| 0454942 | Żegiestów-Zdrój | osada |
Historia
edytujW końcu XVI wieku wieś należała do biskupstwa krakowskiego, w powiecie sądeckim, w województwie krakowskim[9]. Bp Franciszek Krasiński około 1574 wydał zgodę na założenie Żegiestowa, wsi wołoskiej[10].
W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Żegiestów”[11].
Po wojnie ludność łemkowska, która stanowiła 95% ludności, została przymusowo wysiedlona najpierw do Związku Radzieckiego, a potem w czasie akcji „Wisła”. Obecnie Żegiestów posiada stację kolejową Żegiestów oraz przystanek Żegiestów-Zdrój, szkołę podstawową, przedszkole[12], karczmę i remizę ochotniczej straży pożarnej, pełnowymiarowe boisko sportowe przy szkole.
W Żegiestowie mieści się dom Sióstr Loretanek, które pomagają w pracach kościelnych i duszpasterskich.
Zabytki
edytujObiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[13].
- Cerkiew pw. św. Michała Archanioła, obecnie kościół parafialny pw. św. Anny;
- Pensjonat „Warszawianka”
- budynek d. pensjonatu „Światowid”;
- sanatorium „Wiktor”;
- budynek „Domu Zdrojowego”.
-
-
Szkoła podstawowa -
Żegiestowski Potok w Żegiestowie -
Krajobraz polski, obraz olejny z lat 1921–1922 malowany przez Henryka Grombeckiego w Warszawie na podstawie studiów z Żegiestowa
.jpg)
.jpg)
,_Landscape_of_Poland,_painting_of_ca_1921-1922.jpg)
Uzdrowisko Żegiestów
edytuj
W 1924 roku część Żegiestowa uznano za uzdrowisko posiadające charakter użyteczności publicznej[14]. Rozwijało się jednak powoli w cieniu niedalekich Krynicy i Piwnicznej. Pod koniec lat 60. FWP dysponował tu dwoma obiektami. Dom wczasowy „Wanda” posiadał w dwóch budynkach 64 miejsca noclegowe w których prowadzono wczasy rodzinne 14-dniowe. Latem dodatkowe miejsca organizowano w stojących obok domkach campingowych. W przedwojennym domu wypoczynkowym „Wiktor” dysponującym 138 miejscami funkcjonowało sanatorium, w którym prowadzono 24-dniowe pobyty lecznicze, w oparciu m.in. o własne źródło szczaw alkalicznych „Zofia”[15].
W uzdrowisku Żegiestów prowadzone jest obecnie leczenie w kierunkach: choroby układu trawienia, choroby reumatologiczne, choroby nerek i dróg moczowych[16]. Na terenie uzdrowiska znajdują się udokumentowane naturalne surowce lecznicze, tj. szczawy o mineralizacji w granicach 1,0–2,3 g/dm³. Są to szczawy typu wodorowęglanowo-wapniowo-magnezowego lub wodorowęglanowo-magnezowo-sodowego. Uzdrowisko posiada 4 ujęcia wód leczniczych: źródło Anna oraz 3 odwierty: Żegiestów II, Zofia II, Andrzej II[17].
Z uwagi na strukturę topograficzną Żegiestowa utworzono 2 strefy ochrony uzdrowiskowej. Pierwsza (A1-Ż) obejmuje tereny osady Żegiestów-Zdrój, a druga (A2-Ż) przysiółek Łopata Polska, gdzie znajduje się sanatorium „Wiktor”[18].
Obiekty uzdrowiska
edytujSanatorium Wiktor w Żegiestowie Zdroju – autorstwa lwowskich architektów prof. Jana Bagieńskiego i Zbigniewa Wardzała jest przykładem wybitnej architektury modernizmu II RP. Wpisane do rejestru zabytków i wiernie wyremontowane w 2010 roku w tym z przywróceniem charakterystycznego dla modenizmu białego koloru elewacji.
Budynek jest wyposażony w taras wypoczynkowy na dachu, nowoczesne sanatoryjne gabinety zabiegowe, salę balową. Wnętrza pokryte przedwojennym marmurem i granitem.
Zakupem działki, na której stanął Wiktor, zainteresowany był Jan Kiepura, lecz nie mógł rywalizować z koncernem naftowym, któremu ostatecznie przypadła[19].
Obok Wiktora wznosi się budynek, zamieszkały obecnie przez pracowników sanatorium. Z tyłu budynku można zauważyć półokrągłą wieżyczkę, zwieńczoną kopułą. Jest to pozostałość po kaplicy – w tej willi bowiem w latach międzywojennych mieścił się pensjonat dla księży greckokatolickich; stąd też jego nazwa – Księżówka[20][21].
„Dom Zdrojowy” – zabytkowy modernistyczny budynek sanatoryjny w Żegiestowie Zdroju, wybudowany w latach 1925–1929 według projektu prof. Adolfa Szyszko-Bohusza[22].
-
-
-
Sanatorium Dom Zdrojowy w 2025 -
Willa Księżówka z wieżyczką (po prawej)
.jpg)
.jpg)
Ochotnicza straż pożarna
edytujW 1931 roku została założona przez ludność pochodzenia łemkowskiego Jednostka OSP, po wojnie reaktywowana przez ludność polską. Jednostka od 2013 roku działa w KSRG. Posiada na wyposażeniu Volvo FL 280 GBARt 3/16[23][24].
Demografia
edytujLudność według spisów powszechnych, w 2009 roku według PESEL[25][26][27][28].
|
|
Szlaki turystyczne
edytuj
Muszynka – Rezerwat przyrody Okopy Konfederackie – Wojkowa – Muszyna – Szczawnik – Pusta Wielka (1061 m) – Żegiestów
Żegiestów – Pusta Wielka (1061 m) – Runek (1082 m) – Przełęcz Krzyżowa – Krynica-Zdrój – Góra Parkowa (Krynica-Zdrój) (741 m) – Powroźnik – Leluchów
Żegiestów – Pusta Wielka (1061 m)
Zobacz też
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 9 stycznia 2024, identyfikator PRNG: 163483.
- ↑ Wieś Żegiestów w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-10-03], liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1620 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
- ↑ Żegiestów – Archiwum Łemkowskie.
- ↑ Statut Sołectwa Żegiestów (Załącznik Nr 10 do Uchwały Nr XIII.162.2011 Rady Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna z dnia 22 września 2011 r.).
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200).
- ↑ GUS. Rejestr TERYT.
- ↑ KSNG: Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części. opublikowany, [w:] Dz. U. z 2013 r. poz. 200 ze zmianami w Dz. U. z 2015 r. poz. 1636. [dostęp 2018-01-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-05-22)]. (pol.).
- ↑ Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 100.
- ↑ Katolicy i „cerkiewni” w państwie muszyńskim w XVII wieku, „E. Tutalak, Katolicy i „cerkiewni” w państwie muszyńskim w XVII wieku, „Prace Naukowe PWSW”, 1/2014, Nauki Humanistyczne 1, s. 21–36.”, s. 25 [dostęp 2025-08-09].
- ↑ Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 28. ISBN 83-87424-77-3.
- ↑ Przeszkole w Żegiestowie.
- ↑ Wykaz obiektów wpisanych do Rejestru Zabytków Nieruchomych Województwa Małopolskiego z uwzględnieniem podziału na powiaty i gminy [online], wuoz.malopolska.pl [dostęp 2023-12-15].
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 1923 r. (Dz. U. z 1924 r. Nr 14, poz. 131).
- ↑ Krystyna Chylińska, Informator FWP, Warszawa: Wydawnictwo Związkowe CRZZ, 1968, s. 73–74.
- ↑ (§ 6. Statut Uzdrowiska Żegiestów) Uchwała Nr XLV/669/2010 Rady Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna z dnia 29 czerwca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego z 2010 r. Nr 383, poz. 2649).
- ↑ (§ 5. Statut Uzdrowiska Żegiestów) Uchwała Nr XLII/618/2010 Rady Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna z dnia 31 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego z 2010 r. Nr 193, poz. 1276).
- ↑ (§ 2. Statut Uzdrowiska Żegiestów) Uchwała Nr XLII/618/2010 Rady Miasta i Gminy Uzdrowiskowej Muszyna z dnia 31 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego z 2010 r. Nr 193, poz. 1276).
- ↑ Barbra Rucka, Dwa wieki uzdrowiska Żegiestów Zdrój [online], s. 135 [dostęp 2025-07-23].
- ↑ Barbara Rucka, Dwa wieki uzdrowiska Żegiestów, 2016, s. 74 [dostęp 2025-07-28].
- ↑ Piotr Osóbka, Rozwój Żegiestowa w XX wieku [online], s. 136 [dostęp 2025-07-28].
- ↑ Barbara Rucka, Dwa wieki uzdrowiska Żegiestów Zdrój [online], s. 67 [dostęp 2025-07-25].
- ↑ OSP Żegiestów na stronie OSP Gminy Muszyna.
- ↑ OSP Żegieswtów na stronie czerwonesamochody.pl.
- ↑ a b Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder. Bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, tom XII, „Galizien”, Wien 1907.
- ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom XII – Województwo Krakowskie i Śląsk Cieszyński, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1925.
- ↑ Statystyka Polski, t. XXVI, Warszawa 1926, Główny Urząd Statystyczny.
- ↑ Statystyka Polski seria C, z. 88 Warszawa 1938 Główny Urząd Statystyczny.
Linki zewnętrzne
edytuj- Żegiestów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIV: Worowo – Żyżyn, Warszawa 1895, s. 757.
- Atrakcje Żegiestowa
- Archiwalne widoki i publikacje związane z miejscowością w bibliotece Polona
| Miasto | |
|---|---|
| Części miasta | |
| Wsie | |
| Części wsi | |
| Osada wsi | |
| Przysiółki wsi |
