Żelazna Gwardia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Garda de Fier
Guardiadehierro.svg
Lider Corneliu Zelea Codreanu,
Horia Sima
Data założenia 24 lipca 1927 (jako Legion Michała Archanioła)
Data rozwiązania 1941
Deklarowana
ideologia polityczna
nacjonalizm, faszyzm klerykalny
Barwy      zieleń

Żelazna Gwardia (rum. Garda de Fier) - faszystowska organizacja polityczna działająca w Rumunii w latach 1930-1941. Założona przez C.Z. Codreanu, początkowo jako formacja paramilitarna Legionu Michała Archanioła (rum. Legiunea Arhanghelul Mihail), działającego od 1927.

Nazwy ugrupowania[edytuj | edytuj kod]

  • 1927-1930: Legion Michała Archanioła (rum. Legiunea Arhanghelul Mihail)
  • 1930-1935: Żelazna Gwardia (rum. Garda de Fier)
  • 1935-1940: Wszystko dla ojczyzny (rum. Totul pentru Țară)[1]
  • 19401941: Ruch Legionowy (rum. Mișcarea Legionară)

Historia[edytuj | edytuj kod]

Corneliu Zelea Codreanu

Na program Żelaznej Gwardii składały się elementy nacjonalistyczne, antysemickie i religijny fanatyzm. Organizacja utrzymywała żywe kontakty z NSDAP i faszystami włoskimi. Wyróżnikiem jej były zielone koszule (rum. Cămăşile verzi). Symbolem była początkowo swastyka, potem czarny potrójny krzyż na zielonym tle w kształcie krzyża tzw. "Krzyż Michała Archanioła" (rum. Crucea Arhanghelului Mihail). Żelazna Gwardia prowadziła działalność terrorystyczną m.in. mordując dwóch premierów Rumunii: Iona Dukę (29 grudnia 1933 roku) i Armanda Călinescu (21 września 1939 roku), a także byłego premiera, znanego historyka i działacza Partii Narodowo-Demokratycznej Nicolae Iorgę (27 listopada 1940 roku). Ponadto organizowała pogromy Żydów (największy w Bukareszcie w 1941). W 1938 roku zdelegalizowana przez króla Karola II (Codreanu i inni przywódcy zostali aresztowani, skazani na kary więzienia i ciężkich robót, a następnie zamordowani w więzieniu). Po abdykacji Karola II, 1940-1941 członkowie Żelaznej Gwardii weszli w skład rządu I. Antonescu, a jej przywódca Horia Sima został wicepremierem. Żelazna Gwardia proklamowała powstanie tzw. "Narodowego Państwa Legionowego" (rum. Statul Naţional Legionar) i "narodową rewolucję legionową".

Od września 1940 do 23 stycznia 1941 była jedyną legalną organizacją polityczną w Rumunii, ustanawiając reżim o charakterze faszystowskim. Represje i czystki objęły wiele dziedzin życia i instytucji. Rozpętano brutalną kampanię antysemicką, której apogeum przypada na pogrom w Bukareszcie w styczniu 1941, podczas którego bojówki Żelaznej Gwardii zamordowały 127 Żydów. Jednocześnie rozpoczęto kampanię terroru wymierzoną w polityków będących przeciwnikami ich ideologii - w dniach od 26 do 28 września 1940 w specjalnej akcji wymordowano 65 osób. W dniach 21-23 stycznia 1941 po nieudanym puczu wymierzonym w rząd Iona Antonescu organizacja została rozwiązana, a jej członkowie zbiegli do III Rzeszy Niemieckiej, gdzie zostali internowani i oddani do dyspozycji SS.

W sierpniu 1944 po obaleniu w Rumunii proniemieckiego rządu Antonescu Niemcy utworzyli w Wiedniu z działaczy Żelaznej Gwardii marionetkowy tzw. "Rumuński Rząd Narodowy", którego premierem został Horia Sima. W tym samym czasie wielu członków Żelaznej Gwardii wstąpiło do Rumuńskiego Pułku Grenadierów SS[2] . Komunistyczne władze Rumunii całkowicie rozbiły resztki zakonspirowanych struktur Żelaznej Gwardii.

Po II wojnie światowej członkowie ruchu legionowego pozostali w Niemczech Zachodnich lub wyemigrowali do USA[3]. Po upadku komunizmu w 1989 roku niektóre rumuńskie partie i organizacje skrajnie prawicowe nawiązują do programu Żelaznej Gwardii m.in Partia "Na rzecz Ojczyzny" (rum. Partidul Pentru Patrie) i Nowa Prawica (rum. Noua Dreaptă).

Ideologia[edytuj | edytuj kod]

Ideologia Żelaznej Gwardii była jednym z wariantów nazistowskiej idei "krwi i ziemi", z uwzględnieniem motywu "kości przodków"[4]. Partyjne rytuały związane były z kultem śmierci. Zebrania partyjne zaczynały się od odczytywania list zmarłych działaczy. Na odczytanie nazwiska zmarłego działacza, tłum odpowiadał okrzykiem obecny!. Członkowie Gwardii dokonywali ekshumacji i ponownych pogrzebów poległych towarzyszy[4]. Ziemia "przesiąknięta krwią" zmarłych towarzyszy mieszana była z ziemią z grobów świętych. Doktryna Gwardii nazywana jest faszyzmem rumuńskim, będącym jednym z najbardziej radykalnych gałęzi tej ideologii, wykazującym szczególne zainteresowanie kultem śmierci i antysemityzmem[4].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Onet Wiem Encyklopedia - Codreanu Corneliu Zelea
  2. Kevin COOGAN: Dreamer of the Day: Francis Parker Yockey and the Postwar Fascist International Autonomedia, 1999, ISBN 1-57027-039-2; Radu IOANID: The Sword of the Archangel, Columbia University Press, 1990, ISBN 0-88033-189-5; Radu IOANID: "The Sacralised Politics of the Romanian Iron Guard," en Totalitarian Movements & Political Religions, Volume 5, Number 3 (Winter 2004), págs. 419-453. Nicholas M. NAGY-TALAVERA: The Green Shirts and the Others: A History of Fascism in Hungary and Rumania. Hoover Institution Press, 1970. Hans ROGGER y Eugen WEBER, University of California Press; del mismo: "The Men of the Archangel" Eugen WEBER (ed.), en International Fascism: New Thoughts and Approaches, SAGE Publications, 1979, ISBN 0-8039-9842-2 y ISBN 0-8039-9843-0 [Pbk]); Stanley G. PAYNE Fascism: Comparison and Definition s. 115-118, University of Wisconsin Press, 1980, ISBN 0-299-08060-9; Fascism (Oxford Readers) editado por Roger Griffin, Part III, A., xi. "Romania", pg 219-222 Oxford University Press, 1995, ISBN 0-19-289249-5; Alexander E. RONNETT: The Legionary Movement, Loyola University Press, 1974 (la segunda edición se publicó como Romanian Nationalism: The Legionary Movement, Romanian-American National Congress, 1995, ISBN 0-8294-0232-2); Horia SIMA: The History of the Legionary Movement, Legionary Press, 1995, ISBN 1-899627-01-4; Michel STURDZA: The Suicide of Europe: Memoirs of Prince Michael Sturdza, American Opinion Books, 1968, ISBN 0-88279-214-8; Leon VOLOVICI: Nationalist Ideology and Antisemitism: The Case of Romanian Intellectuals in the 1930s, Pergamon Press, Oxford, 1991; Eugen WEBER (1965): «Romania»; en The European Right: A Historical Profile.
  3. Onet Wiem Encyklopedia - Żelazna Gwardia
  4. 4,0 4,1 4,2 Norman Davies: Europa. Rozprawa historyka z historią, Kraków, Znak, s. 1027

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Przeperski Michał: Faszystowskie ruchy w Rumunii i Polsce. Garda de Fier i Ruch Narodowo-Radykalny, w: „Mówią Wieki”, wydanie specjalne nr 01/2010, s. 62-67, ISSN 1897-8088.
  • William Totok, „Rechtsradikalismus und Revisionismus in Rumänien“ (I-VII), in: Halbjahresschrift für südosteuropäische Geschichte Literatur und Politik, 13-16(2001-2004).
  • William Totok, Pentru legionari (Rumänien, 1936), in: Handbuch des Antisemitismus. Judenfeindschaft in Geschichte und Gegenwart, Publikationen, Bd. 6, herausgegeben von Wolfgang Benz, De Gruyter Saur, Berlin/Boston 2013, s. 530-531.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]