Żmiąca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Żmiąca
Kościół w Żmiącej
Kościół w Żmiącej
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat limanowski
Gmina Laskowa
Sołectwo Żmiąca
Liczba ludności (2013) 718[1]
Strefa numeracyjna 18
Kod pocztowy 34-603
Tablice rejestracyjne KLI
SIMC 0438251
Położenie na mapie gminy Laskowa
Mapa lokalizacyjna gminy Laskowa
Żmiąca
Żmiąca
Położenie na mapie powiatu limanowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu limanowskiego
Żmiąca
Żmiąca
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Żmiąca
Żmiąca
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Żmiąca
Żmiąca
Ziemia49°45′14″N 20°31′30″E/49,753889 20,525000
Szkoła w Żmiącej

Żmiącawieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Laskowa. Wieś liczy ok. 700 mieszkańców. W latach 1975–1998 miejscowość należała do byłego województwa nowosądeckiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wieś położona jest w Beskidzie Wyspowym. Pola uprawne i zabudowania miejscowości znajdują się w dolinie potoku Żmiączka oraz na północnych stokach gór Pasma Łososińskiego: Jaworzy (912 m) oraz Sałasza Wschodniego (904 m)[2], co powoduje, że posiada duże walory krajobrazowe. W wyższych rejonach wsi można spotkać rzadkie okazy roślin.

Dojazd z Krakowa (przez Wieliczkę, Gdów, Łapanów, Trzcianę, Żegocinę) samochodem zajmuje ok. 1,2–2 godz., a komunikacją publiczną ok. 2–3 godz. z przesiadką w Laskowej (w kierunku Ujanowic należy wysiąść w Krosnej i podejść ok. 0,5 km). Z Limanowej ok. 20 min.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o istnieniu wsi Żmiąca (wówczas jeszcze pod nazwą Swnocza[3]) pochodzi z dnia 13 stycznia 1370 roku. Tego dnia przełożona zakonu klarysek ze Starego Sącza nadała wieś celnikowi klasztornemu Klemensowi, jednocześnie dając wyraz swemu pragnieniu dotyczącemu powstania we wsi kościoła[3]. Kolejna wzmianka pochodzi z roku 1470 – Jan Długosz w swoim dziele Liber Beneficiorum wymienia Żmiącą jako własność zakonu starosądeckiego, należącą do parafii w Ujanowicach[4]}.

Po konfiskacie dóbr zakonnych w roku 1782, Żmiąca stała się własnością rządu austriackiego, wchodząc w skład tzw. klucza strzeszycko-żbikowskiego. Wszystkie te ziemie nabył w 1833 roku baron Maurycy Brunicki z Pisarzowej i pozostawały jego własnością aż do uwłaszczenia[4].

Dla rozwoju wsi duże znaczenie miały młyny wodne na Żmiąckim Potoku. W latach 1785-1956 wybudowano ich aż 25. Młyny te służyły nie tylko do mielenia zboża, ale często stanowiły połączenie klasycznego młyna z foluszem, tartakiem i stolarnią[4]. Kilka zachowało się do dziś.

W roku 1855 wzniesiono w Żmiącej pierwszą kaplicę, która została zastąpiona przez nowy, większy kościół, wzniesiony w 1958 roku. W 1970 roku powstała tu samodzielna parafia pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa[3].

Jednym z najbardziej znanych mieszkańców Żmiącej był rzeźbiarz, malarz i artysta Stanisław Augustyn. Jest on wykonawcą wielu elementów wyposażenia okolicznych kościołów, jak np. w Laskowej[5].

W czasach Drugiej Wojny światowej działały tu organizacje partyzanckie i organizowano tajne nauczanie m.in. na wzgórzu Cuprówka, gdzie wzniesiono kapliczkę upamiętnienie tych wydarzeń, miejsce to co roku w sierpniu gromadzi tłumnie uczestników (także znanych polityków) mszy świętej w intencjach patriotycznych.

Początek XXI wieku przyniósł w Żmiącej proces zmian: założono kilka stawów rybnych (głównie z pstrągami)[6], kilka rodzin prowadzi gospodarstwa agroturystyczne, wybudowano stadninę koni.

Fundacja Ruperta Mayera[edytuj | edytuj kod]

W Żmiącej działa założone przez Jezuitów Centrum Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych i filia Ośrodka Adopcyjnego Dzieło Pomocy Dzieciom Fundacji im. Ruperta Mayera, prowadzące działalność opiekuńczo-wychowawczą i rekreacyjną wśród dzieci z domów dziecka, pogotowi rodzinnych, rodzin zastępczych, rodzinnych domów dziecka, a także z rodzin patologicznych, ubogich i zaniedbanych. W okresie letnim w ośrodku pracują wolontariusze, głównie studenci krakowskich uczelni (m.in. AGH, UJ, Akademia Ignatianum w Krakowie).

Historyczne i socjologiczne prace badawcze w Żmiącej[edytuj | edytuj kod]

Według naukowców (patrz bibliografia) nowoczesna polska socjologia wsi rozpoczyna się w 1903 roku od pracy badawczej właśnie na temat Żmiącej.

Historia i socjologia miejscowości cieszy się zainteresowaniem polskich naukowców z racji dostępności dużej liczby profesjonalnie opracowanych, na przestrzeni ponad stu lat, materiałów i analiz dotyczących tejże miejscowości, co umożliwia wydawanie publikacji porównawczych. Do ważnych prac należy zaliczyć:

  • "pierwszą z prawdziwego zdarzenia monografię wsi w Polsce"[7], jak określa się publikację: Żmiąca, wieś powiatu limanowskiego. Stosunki gospodarcze i społeczne, wydana w roku 1903, autorstwa prof. Franciszka Bujaka.
  • Żmiąca w pół wieku później – analizę zmian społecznych, które zaszły od początku XX wieku w lokalnej społeczności, autor prof. dr. hab. Zbigniew Tadeusz Wierzbicki, Ossolineum Wydawnictwo PAN, Instytut Filozofii i Socjologii PAN, Zakład Socjologii Wsi, Wrocław-Warszawa-Kraków 1963
  • w latach 2004-2005 w ramach grantu KBN socjolog, Michał Łuczewski kierował kilkuosobową pracę badawczą Doświadczenie narodowe w życiu codziennym. Żmiąca sto lat później, zakończoną doktoratem

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Portret miejscowości statystycznych w gminie Laskowa (powiat limanowski, województwo małopolskie) w 2013 r. (pol.). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-10-07].
  2. Geoportal. Mapa topograficzna i satelitarna. [dostęp 2014-04-01].
  3. a b c P. Skoczek, "Parafie...", s. 121
  4. a b c Żmiąca (pol.). Urząd Gminy Laskowa, 2013-06-28. [dostęp 2015-10-07].
  5. Żmiąca (pol.). beskidwyspowy.eu, 2010-04-15. [dostęp 2011-03-14].
  6. Żmiąca - Stawy rybne (pol.). polskaniezwykła.pl. [dostęp 2011-03-14].
  7. Izabella Bukraba-Rylska Sto lat monografii wsi w Polsce. Studium jubileuszowe, 2004

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Żmiąca w pół wieku później, Zbigniew Tadeusz Wierzbicki, Ossolineum Wydawnictwo PAN, Instytut Filozofii i Socjologii PAN, Zakład Socjologii Wsi, Wrocław-Warszawa-Kraków 1963
  2. Sto lat monografii wsi w Polsce. Studium Jubileuszowe, 2004, prof. nadzw. dr hab. Izabella Anna Bukraba-Rylska.
  3. Piotr Skoczek: Parafie Ziemi Limanowskiej. Proszówki: Prowincjonalna Oficyna Wydawnicza, 2009, s. 120-125. ISBN 978-83-88383-43-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]