Żmiąca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Żmiąca
Kościół w Żmiącej
Kościół w Żmiącej
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat limanowski
Gmina Laskowa
Sołectwo Żmiąca
Liczba ludności (2013) 718[1]
Strefa numeracyjna 18
Kod pocztowy 34-603
Tablice rejestracyjne KLI
SIMC 0438251
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Żmiąca
Żmiąca
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Żmiąca
Żmiąca
Ziemia49°45′14″N 20°31′30″E/49,753889 20,525000
Szkoła w Żmiącej

Żmiącawieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Laskowa. Wieś liczy ok. 700 mieszkańców. W latach 1975–1998 miejscowość należała do byłego województwa nowosądeckiego.

Położenie[edytuj]

Wieś położona jest w Beskidzie Wyspowym. Pola uprawne i zabudowania miejscowości znajdują się w dolinie potoku Żmiączka oraz na północnych stokach gór Pasma Łososińskiego: Jaworzy (912 m) oraz Sałasza Wschodniego (904 m)[2], co powoduje, że posiada duże walory krajobrazowe. W wyższych rejonach wsi można spotkać rzadkie okazy roślin.

Dojazd z Krakowa (przez Wieliczkę, Gdów, Łapanów, Trzcianę, Żegocinę) samochodem zajmuje ok. 1,2–2 godz., a komunikacją publiczną ok. 2–3 godz. z przesiadką w Laskowej (w kierunku Ujanowic należy wysiąść w Krosnej i podejść ok. 0,5 km). Z Limanowej ok. 20 min.

Historia[edytuj]

Pierwsza wzmianka o istnieniu wsi Żmiąca (wówczas jeszcze pod nazwą Swnocza[3]) pochodzi z dnia 13 stycznia 1370 roku. Tego dnia przełożona zakonu klarysek ze Starego Sącza nadała wieś celnikowi klasztornemu Klemensowi, jednocześnie dając wyraz swemu pragnieniu dotyczącemu powstania we wsi kościoła[3]. Kolejna wzmianka pochodzi z roku 1470 – Jan Długosz w swoim dziele Liber Beneficiorum wymienia Żmiącą jako własność zakonu starosądeckiego, należącą do parafii w Ujanowicach[4]}.

Po konfiskacie dóbr zakonnych w roku 1782, Żmiąca stała się własnością rządu austriackiego, wchodząc w skład tzw. klucza strzeszycko-żbikowskiego. Wszystkie te ziemie nabył w 1833 roku baron Maurycy Brunicki z Pisarzowej i pozostawały jego własnością aż do uwłaszczenia[4].

Dla rozwoju wsi duże znaczenie miały młyny wodne na Żmiąckim Potoku. W latach 1785-1956 wybudowano ich aż 25. Młyny te służyły nie tylko do mielenia zboża, ale często stanowiły połączenie klasycznego młyna z foluszem, tartakiem i stolarnią[4]. Kilka zachowało się do dziś.

W roku 1855 wzniesiono w Żmiącej pierwszą kaplicę, która została zastąpiona przez nowy, większy kościół, wzniesiony w 1958 roku. W 1970 roku powstała tu samodzielna parafia pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa[3].

Jednym z najbardziej znanych mieszkańców Żmiącej był rzeźbiarz, malarz i artysta Stanisław Augustyn. Jest on wykonawcą wielu elementów wyposażenia okolicznych kościołów, jak np. w Laskowej[5].

W czasach Drugiej Wojny światowej działały tu organizacje partyzanckie i organizowano tajne nauczanie m.in. na wzgórzu Cuprówka, gdzie wzniesiono kapliczkę upamiętnienie tych wydarzeń, miejsce to co roku w sierpniu gromadzi tłumnie uczestników (także znanych polityków) mszy świętej w intencjach patrtiotycznych.

Początek XXI wieku przyniósł w Żmiącej proces zmian: założono kilka stawów rybnych (głównie z pstrągami)[6], kilka rodzin prowadzi gospodarstwa agroturystyczne, wybudowano stadninę koni.

Fundacja Ruperta Mayera[edytuj]

W Żmiącej działa założone przez Jezuitów Centrum Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych i filia Ośrodka Adopcyjnego Dzieło Pomocy Dzieciom Fundacji im. Ruperta Mayera, prowadzące działalność opiekuńczo-wychowawczą i rekreacyjną wśród dzieci z domów dziecka, pogotowi rodzinnych, rodzin zastępczych, rodzinnych domów dziecka, a także z rodzin patologicznych, ubogich i zaniedbanych. W okresie letnim w ośrodku pracują wolontariusze, głównie studenci krakowskich uczelni (m.in. AGH, UJ, Akademia Ignatianum w Krakowie).

Historyczne i socjologiczne prace badawcze w Żmiącej[edytuj]

Według naukowców (patrz bibliografia) nowoczesna polska socjologia wsi rozpoczyna się w 1903 roku od pracy badawczej właśnie na temat Żmiącej.

Historia i socjologia miejscowości cieszy się zainteresowaniem polskich naukowców z racji dostępności dużej liczby profesjonalnie opracowanych, na przestrzeni ponad stu lat, materiałów i analiz dotyczących tejże miejscowości, co umożliwia wydawanie publikacji porównawczych. Do ważnych prac należy zaliczyć:

  • "pierwszą z prawdziwego zdarzenia monografię wsi w Polsce"[7], jak określa się publikację: Żmiąca, wieś powiatu limanowskiego. Stosunki gospodarcze i społeczne, wydana w roku 1903, autorstwa prof. Franciszka Bujaka.
  • Żmiąca w pół wieku później – analizę zmian społecznych, które zaszły od początku XX wieku w lokalnej społeczności, autor prof. dr. hab. Zbigniew Tadeusz Wierzbicki, Ossolineum Wydawnictwo PAN, Instytut Filozofii i Socjologii PAN, Zakład Socjologii Wsi, Wrocław-Warszawa-Kraków 1963
  • w latach 2004-2005 w ramach grantu KBN socjolog, Michał Łuczewski kierował kilkuosobową pracę badawczą Doświadczenie narodowe w życiu codziennym. Żmiąca sto lat później, zakończoną doktoratem

Przypisy

  1. Portret miejscowości statystycznych w gminie Laskowa (powiat limanowski, województwo małopolskie) w 2013 r. (pol.). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-10-07].
  2. Geoportal. Mapa topograficzna i satelitarna. [dostęp 2014-04-01].
  3. a b c P. Skoczek, "Parafie...", s. 121
  4. a b c Żmiąca (pol.). Urząd Gminy Laskowa, 2013-06-28. [dostęp 2015-10-07].
  5. Żmiąca (pol.). beskidwyspowy.eu, 2010-04-15. [dostęp 2011-03-14].
  6. Żmiąca - Stawy rybne (pol.). polskaniezwykła.pl. [dostęp 2011-03-14].
  7. Izabella Bukraba-Rylska Sto lat monografii wsi w Polsce. Studium jubileuszowe, 2004

Bibliografia[edytuj]

  1. Żmiąca w pół wieku później, Zbigniew Tadeusz Wierzbicki, Ossolineum Wydawnictwo PAN, Instytut Filozofii i Socjologii PAN, Zakład Socjologii Wsi, Wrocław-Warszawa-Kraków 1963
  2. Sto lat monografii wsi w Polsce. Studium Jubileuszowe, 2004, prof. nadzw. dr hab. Izabella Anna Bukraba-Rylska.
  3. Piotr Skoczek: Parafie Ziemi Limanowskiej. Proszówki: Prowincjonalna Oficyna Wydawnicza, 2009, s. 120-125. ISBN 978-83-88383-43-4.

Linki zewnętrzne[edytuj]