Żołna modrosterna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Żołna modrosterna
Merops philippinus[1]
Linnaeus, 1766
Żołna modrosterna
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd kraskowe
Nadrodzina Meropoidea
Rodzina żołny
Rodzaj Merops
Gatunek żołna modrosterna
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Żołna modrosterna (Merops philippinus) – gatunek ptaka z rodziny żołn. Częściowo wędrowny. Występuje w Azji Południowo-Wschodniej Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Karol Linneusz w 1766. Nowemu gatunkowi nadał nazwę Merops philippinus. Holotyp pochodził z Filipin[3]. Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) utrzymuje tę nazwę (2019)[4]. Zarówno IOC[4], jak i autorzy HBW[5] uznają żołnę modrosterną za gatunek monotypowy. Niektórzy autorzy łączą żołnę modrosterną w jeden gatunek z żołną zieloną (M. superciliosus)[6][5]. Taką klasyfikację zastosowano przykładowo w Check-list of birds of the world w 1955[7] i Kingfishers, Bee-eaters and Rollers (2010)[8]. Przedstawiciele tych dwóch taksonów znacząco jednak różnią się upierzeniem[5].

W kariotypie 2n=78[9].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała bez wydłużonych sterówek wynosi 28–30 cm (z nimi do 7 cm więcej)[5]; masa ciała 29–42 g u samców, 31–45 g u samic[8]. W upierzeniu pozornie nie występuje dymorfizm płciowy. Różnice są trudne do zauważenia dla obserwatora, jednak u samców występuje większe nasycenie barwy niebieskiej, zielonej, żółtej i kasztanowej, ponadto mają również dłuższe ozdobne sterówki[10]. Czoło po płaszcz zielonobrązowe z brązowym nalotem. Barkówki, grzbiet i pokrywy skrzydłowe wyróżnia bardziej jednolita zielona barwa. Lotki III rzędu niebieskawe, kuper i ogon niebieskie. Ozdobne wydłużone sterówki czarne. Lotki I rzędu ciemnooliwkowe, końcówki lotek II rzędu czarniawe. Na głowie czarna maska, zwykle z wierzchu i od spodu obwiedziona jasnoniebieską linią. Broda jasnożółta, gardło rdzawe, pierś i boki szyi oliwkowozielone. Pokrywy podogonowe niebieskie, bardzo jasne. Pokrywy podskrzydłowe płowocynamonowe, ogon od spodu szary. Dziób czarny, jego wnętrze niebieskie. Tęczówka bordowa. Nogi i stopy różowobrązowe z czarnymi pazurami[8].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Zasięg występowania żołny modrosternej w części kontynentalnej obejmuje północny Pakistan, centralne i północne Indie, Nepal na wschód po Mjanmę i południowo-wschodnie Chiny (Junnan po Guangdong oraz wyspę Hajnan). Występuje również na Sri Lance i Filipinach na południe po Celebes i Flores (Małe Wyspy Sundajskie); prócz tego wschodnia Nowa Gwinea i Nowa Brytania. Zimują w południowych Indiach, na Sri Lance, Półwyspie Malajskim i Wielkich Wyspach Sundajskich[5]. W lipcu 2013 po raz pierwszy odnotowano żołnę modrosterną w Japonii, na Wyspach Izu[11].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Żołna modrosterna ze zdobyczą

Środowiskiem życia żołn modrosternych są różnorodne otwarte i zamknięte obszary w pobliżu wody: namorzynów, estuariów[5], strumieni, zbiorników wodnych[12]. W Nepalu na wysokości 75–300 m n.p.m., sporadycznie do 1525 m n.p.m.[13] Pożywieniem tych ptaków są pszczoły (Apis[5], między innymi pszczoła karłowata, A. florea[12]), osowate (w tym szerszeń wschodni, Vespa orientalis) i różne inne błonkoskrzydłe, chrząszcze czy pluskwiaki[5]. W badaniu prowadzonym na plantacjach palm olejowych w Indonezji 21,13% zawartości żołądka stanowiły błonkoskrzydłe należące łącznie do 6 gatunków[14].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Na północ od równika okres lęgowy trwa od lutego do maja[5]/czerwca, głównie w kwietniu i maju[12], w okolicach równika od września do listopada. Na Nowej Gwinei podloty widziano w maju[5]. Obserwowano kopulacje na drutach, a przy jednej z obserwacji kopulacja odbyła się po zaoferowaniu samicy ważki przez samca[15]. Gniazdo umieszczone jest zazwyczaj w tunelu wyżłobionym w pionowej skarpie rzeki lub piaszczystym klifie, przeważnie długim na maksymalnie 2 m. Żołny modrosterne gniazdują kolonijnie, często w setkę par lub więcej[12]. Są monogamiczne, niekiedy występuje gniazdowanie kooperatywne[10]. Zniesienie liczy od 5 do 7 jaj (zwykle 6), o okrągławym owalnym kształcie i białej skorupce. Średnie wymiary 100 jaj: 23,2 na 20,1 mm[12].

Status i zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje żołnę modrosterną za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2019). BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako stabilny ze względu na brak widocznych zagrożeń[16].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Merops philippinus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Merops philippinus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Karol Linneusz: Systema naturae. Wyd. 12. T. 1. 1766, s. 183/errata. (errata)
  4. a b Frank Gill & David Donsker: Todies, motmots, bee-eaters, hoopoes, wood hoopoes, hornbills. IOC World Bird List (v9.1), 20 stycznia 2019. [dostęp 6 czerwca 2019].
  5. a b c d e f g h i j Fry, H. & Boesman, P.: Blue-tailed Bee-eater (Merops philippinus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 6 czerwca 2019].
  6. Bruce M. Beehler, Thane K. Pratt: Birds of New Guinea: Distribution, Taxonomy, and Systematics. Princeton University Press, 2016, s. 220. ISBN 978-1-4008-8071-3.
  7. James Lee Peters: Check-list of birds of the world. T. 5. Harvard University Press, 1955, s. 235.
  8. a b c C. Hilary Fry, Kathie Fry: Kingfishers, Bee-eaters and Rollers. Bloomsbury Publishing, 2010, s. 273–274.
  9. Sultana T. & Bhunya S.P.. Karyological study of 35 birds from Orissa. „Pranikee”. 8, s. 65-69, 1987. 
  10. a b Lynn Siefferman, Yuan-Jyun Wang, Yi-Ping Wang & Hsiao-Wei Yuan. Sexual Dichromatism, Dimorphism, and Condition-Dependent Coloration in Blue-Tailed Bee-Eaters. „The Condor”. 109 (3), s. 577-584, 2007. 
  11. Yutaka Yamamoto, Kyoko Kaneda & Ken Kikuchi. The first record of a Blue-tailed Bee-eater Merops philippinus in Japan. „Strix. Journal of Field Ornithology”. 31, s. 151, 2015. 
  12. a b c d e Salim Ali & Ripley S. Dillon: Handbook of the Birds of India and Pakistan. T. 4. Frogmouths to Pittas. 2003, s. 106–107. ISBN 978-0-19-565937-5.
  13. Richard Grimmett, Carol Inskipp, Tim Inskipp, Hem Sagar Baral: Birds of Nepal: Revised Edition. Bloomsbury Publishing, 2016, s. 164.
  14. R. Desmier de Chenon & Agus Susanto. Ecological observations on diurnalbirds in Indonesian oil palm plantations. „Journal of Oil Palm Research”, s. 133, 2006. 
  15. Raju Kasambe. Breeding behaviour of Blue-tailed Bee-eaters (Merops philippinus) in Central India. „Newsletter for Birdwatchers”. 45 (1), 2005. 
  16. Blue-tailed Bee-eater Merops philippinus. BirdLife International. [dostęp 6 czerwca 2019].