Żołna szkarłatna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Żołna szkarłatna
Merops nubicus[1]
J. F. Gmelin, 1788
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd kraskowe
Rodzina żołny
Rodzaj Merops
Gatunek żołna szkarłatna
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Żołna szkarłatna (Merops nubicus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny żołn (Meropidae) występującego w Afryce Subsaharyjskiej.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Jest to gatunek monotypowy[3]. Za podgatunek żołny szkarłatnej uznawano bardzo do niej podobną żołnę karminową (M. nubicoides)[4], klasyfikowaną obecnie jako odrębny gatunek[3][5].

Występowanie i środowisko[edytuj | edytuj kod]

Występuje w pasie od południowej Mauretanii, Senegalu i Gambii po Erytreę, Etiopię i Somalię[3]. Zimą (na półkuli południowej) przemieszcza się na niewielkie odległości na południe, na wschodzie aż po wschodnią Tanzanię[4].

Żołna szkarłatna przez większość dnia szybuje w powietrzu nad Afryką. Jej typową sylwetkę ze spiczastymi skrzydłami i dwoma długimi piórami pośrodku ogona widuje się nad różnymi obszarami. Kiedy odkryje tereny bogate w owady, gdzie nie brak też miejsc na gniazda, nie interesują jej już inne cechy tego środowiska. Potrafi dostosować się do bagien namorzynowych, rzadkich lasów i krzewiastych sawann, rozległych trawiastych obszarów, brzegów rzek i obszarów rolnych. Unika tylko tropikalnych lasów deszczowych, wysokich gór i pustyń.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Średnie wymiary
  • Długość ciała – 24–27 cm, dodatkowe 9,5 cm mierzą wydłużone środkowe sterówki ogona[6].
  • Masa ciała – 44–60 g[6].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Stada żołn szkarłatnych potrafią schwytać wielką ilość owadów. Obok pszczół i os oraz rojących się mrówek ich łupem padają też stada szarańczy wędrownej. Żołny wznoszą się w powietrze na ciepłych prądach, a potem szybują na wysokości 50–100 m. Stąd ześlizgują się niżej i atakują owady latające. Do polowania w powietrzu żołny używają swego długiego, szeroko otwartego dzioba. Po pomyślnych łowach powracają do punktu obserwacyjnego. Żołny szkarłatne mają zwyczaj siadania na grzbietach antylop, pasącego się bydła, strusi i dropiów. Stąd chwytają przelatujące owady. Czasem żołny siadają nawet na traktorach i latają przy samochodach, łowiąc owady, które spadają na ziemię. Żołny lecą często w stronę dymu na sawannie. Wiedzą, że w okolicach pożaru znajdą wiele uciekających owadów.

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Żołny szkarłatne są bardzo towarzyskimi ptakami, ich stada liczą 50 i więcej osobników. W porze lęgowej tworzą kolonie złożone z 10 tysięcy ptaków. Żołny szkarłatne wygrzebują nory w stromych, glinianych, nadrzecznych zboczach. Często rozpoczynają budowę trzech tuneli, zanim zdecydują się na ukończenie któregoś z nich. Zdarza się, że w ulubionych gniazdowiskach żołn znajduje się ich tak wiele, że zbocze zapada się. Przed rozpoczęciem pory godowej samce stają się bardzo agresywne i ganiają w powietrzu swych konkurentów. Zwycięzca pojedynku oferuje samicy pożywienie. Jeżeli samiczka przyjmuje dar, tworzy się para i następuje parzenie. Żołny szkarłatne z północnych terenów znoszą pierwsze jaja przed rozpoczęciem pory deszczowej, w południowych regionach trochę później. Żołna znosi jajeczka w dwudniowych odstępach czasu, ale zaczyna je wysiadywać już po zniesieniu pierwszego. Dlatego też pisklęta wykluwają się stopniowo. Szybko rosną, ale różnice między najstarszym i najmłodszym pisklęciem są wyraźnie widoczne. Gdy jest za mało pożywienia, pisklęta walczą między sobą i zdarza się, że najmłodsze pisklę ginie z głodu. Pisklęta potrafią latać po około miesiącu i wtedy kolonia rozpada się.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Merops nubicus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Merops nubicus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Todies, motmots, bee-eaters (ang.). IOC World Bird List (v10.1). [dostęp 2020-06-06].
  4. a b Carmine Bee-eater (Merops nubicus) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-15)].
  5. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Meropidae Rafinesque, 1815 - żołny - Bee-eaters (wersja: 2019-10-10). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-06-06].
  6. a b N. Bouglouan: Northern Carmine Bee-eater – Merops nubicus, Southern Carmine Bee-eater – Merops nubicoides (ang.). W: oiseaux-birds.com [on-line]. [dostęp 2020-06-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia zwierząt od A do Z, Warszawa 1999

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]