Żuwaczkowce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Żuwaczkowce
Mandibulata
Okres istnienia: ediakar–dziś
Ilustracja
Przedstawiciele 4 gromad wijów. Lewy górny róg: parecznik, prawy górny: dwuparzec, lewy dolny: skąponóg, prawy dolny: drobnonóg.
Ilustracja
Przedstawiciele różnych rzędów owadów, od lewego górnego rogu zgodnie z ruchem wskazówek zegara: wujek żółtaczek (muchówka), Rhinotia hemistictus (chrząszcz), turkuć podjadek (prostoskrzydły), osa dachowa (błonkówka), Opodiphthera eucalypti (motyl), pluskwiak z podrodziny Harpactorinae
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Podkrólestwo

tkankowce właściwe

Nadtyp

pierwouste

Typ

stawonogi

(bez rangi) żuwaczkowce

Żuwaczkowce[1] (Mandibulata) – klad stawonogów, obejmujący wije, skorupiaki i sześcionogi (dwie ostatnie grupy składają się na Pancrustacea).

Apomorfią od której klad ten bierze swą nazwę jest obecność żuwaczek. O homologiczności żuwaczek u wijów, skorupiaków i sześcionogów świadczą ich powstawanie przez modyfikację odnóży drugiego segmentu zaczułkowego (segment żuwaczkowy), formowanie ich krawędzi gnatalnych przez wyrostki dosiebnych części tych odnóży (świadczą o tym badania nad ekspresją genu Distal-less w zawiązkach przydatków gębowych) oraz podział tychże krawędzi na część tnącą (łac. pars incisivum) oraz część molarną (łac. pars molaris). Inne cechy charakterystyczne obejmują obecność szczęk I pary oraz gruczołów wylinkowych[2].

Jako apomorfię żuwaczkowców często podaje się także fasetki oczu mające aparat dioptryczny zbudowany z kutykularnej soczewki i stożka krystalicznego[2][3] lub jego prekursora[2], przy czym stożek krystaliczny złożony z czterech komórek stożkowych (komórek Sempera) jest cechą apomorficzną przynajmniej dla obejmujących większość współczesnych gatunków Pancrustacea (stąd ich synonimiczna nazwa Tetraconata)[2][3]. Oczy złożone o fasetkach zbudowanych z soczewki i stożka krystalicznego występowały jednak również u trylobitów, co podważa uznawanie tej cechy za apomorfię żuwaczkowców i wskazywać może na siostrzaną ich relację z trylobitami lub wywodzenie się od nich[3]. Strausfeld i współpracownicy w pracy z 2016 sugerowali nawet obecność takich oczu u zajmujących bazalną pozycję wśród stawonogów Radiodonta, co oznaczać by musiało ich wtórną utratę w linii rozwojowej szczękoczułkowców[4][3].

Monofiletyzm żuwaczkowców potwierdzają wyniki licznych molekularnych analiz filogenetycznych, w tym: Regiera i innych w 2010[5], Oakley’a i innych z 2013[6], Schwentnera i innych z 2017[7] oraz Lozano-Fernandeza i innych z 2019[8]. Badania metodą zegara molekularnego przeprowadzone przez Schwentnera i innych w 2017 wskazują, że pojawiły się one w ediakarze[7].

W przypadku wyróżniania żuwaczkowców jako taksonu, pozostałe stawonogi bywają grupowane w takson bezżuwaczkowców[1].

Alternatywą dla żuwaczkowców jest hipoteza Myriachelata – kladu obejmującego wije i szczękoczułkowce[9].

Kladogramy[edytuj | edytuj kod]

Wg Lozano-Fernandeza z 2019[8]


szczękoczułkowce (Chelicerata)


żuwaczkowce (Mandibulata)

wije (Myriapoda)


Pancrustacea

Oligostraca


Altocrustacea
Multicrustacea
Hexanauplia

Thecostraca



widłonogi (Copepoda)




pancerzowce (Malacostraca)



Allotriocarida

podkowiastogłowe (Cephalocarida)


Athalassocarida

skrzelonogi (Branchiopoda)


Labiocarida

łopatonogi (Remipedia)



sześcionogi (Hexapoda)








Wg Schwentnera z 2017[7]


szczękoczułkowce (Chelicerata)


żuwaczkowce (Mandibulata)

wije (Myriapoda)


Pancrustacea

Oligostraca


Altocrustacea
Multicrustacea

Thecostraca




widłonogi (Copepoda)



pancerzowce (Malacostraca)




Allotriocarida

podkowiastogłowe (Cephalocarida)


Athalassocarida

skrzelonogi (Branchiopoda)


Labiocarida

łopatonogi (Remipedia)



sześcionogi (Hexapoda)








Wg Oakley’a i innych z 2013[6]


szczękoczułkowce (Chelicerata)


żuwaczkowce (Mandibulata)

wije (Myriapoda)


Pancrustacea

Oligostraca


Altocrustacea
Multicrustacea
Hexanauplia

Thecostraca oraz Tantulocarida



widłonogi (Copepoda)




pancerzowce (Malacostraca)



Allotriocarida


podkowiastogłowe (Cephalocarida)



skrzelonogi (Branchiopoda)



Labiocarida

łopatonogi (Remipedia)



sześcionogi (Hexapoda)







Wg Regiera i innych z 2010


szczękoczułkowce (Chelicerata)


żuwaczkowce (Mandibulata)

wije (Myriapoda)


Pancrustacea

Oligostraca


Altocrustacea
Vericrustacea

skrzelonogi (Branchiopoda)


Multicrustacea

widłonogi (Copepoda)


Communostraca

Thecostraca



pancerzowce (Malacostraca)





Miracrustacea
Xenocarida

podkowiastogłowe (Cephalocarida)



łopatonogi (Remipedia)




sześcionogi (Hexapoda)







Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Jiří Zahradník: Przewodnik: Owady. Warszawa: Multico, 2000, s. 3–58.
  2. a b c d S. Richter. The Tetraconata concept: hexapod-crustacean relationships and the phylogeny of Crustacea. „Organisms Diversity & Evolution”. 2 (3), s. 217–237, 2002. 
  3. a b c d Gerhard Scholtz, Andreas Staude, Jason A. Dunlop. Trilobite compound eyes with crystalline cones and rhabdoms show mandibulate affinities. „Nature Communications”. 10 (2503), 2019. 
  4. N. Strausfeld, X. Ma, G.D. Edgecombe G.D., R.A. Fortey, M.F. Land, Liu Y., Cong P., Hou X.. Arthropod eyes: the early Cambrian fossil record and divergent evolution of visual systems. „Arthropod Struct. Dev.”. 45 (2), s. 152–172, 2016. DOI: 10.1016/j.asd.2015.07.005. 
  5. Jerome C. Regier; Jeffrey W. Shultz; Andreas Zwick; April Hussey; Bernard Ball; Regina Wetzer; Joel W. Martin; Clifford W. Cunningham. Arthropod relationships revealed by phylogenomic analysis of nuclear protein-coding sequences. „Nature”. 463 (7284), s. 1079–1083, 2010. DOI: 10.1038/nature08742. 
  6. a b Todd H. Oakley; Joanna M. Wolfe; Annie R. Lindgren; Alexander K. Zaharoff. Phylotranscriptomics to bring the understudied into the fold: monophyletic ostracoda, fossil placement, and pancrustacean phylogeny. „Molecular Biology and Evolution”. 30 (1). s. 215–233. DOI: 10.1093/molbev/mss216. 
  7. a b c Martin Schwentner, David J. Combosch, Joey Pakes Nelson, Gonzalo Giribet. A Phylogenomic Solution to the Origin of Insects by Resolving Crustacean-Hexapod Relationships. „Current Biology”. 27, s. 1–7, 2017. Elsevier. DOI: 10.1016/j.cub.2017.05.040. 
  8. a b Jesus Lozano-Fernandez, Mattia Giacomelli, James F. Fleming, Albert Chen, Jakob Vinther, Philip Francis Thomsen, Henrik Glenner, Ferran Palero, David A. Legg, Thomas M. Iliffe, Davide Pisani, Jørgen Olesen. Pancrustacean Evolution Illuminated by Taxon-Rich Genomic-Scale Data Sets with an Expanded Remipede Sampling. „Genome Biol. Evol.”. 1 (8), s. 2055-2070, 2019. DOI: 10.1093/gbe/evz097. 
  9. Casey W. Dunn; Andreas Hejnol; David Q. Matus; Kevin Pang; William E. Browne; Stephen A. Smith; Elaine Seaver; Greg W. Rouse; Matthias Obst; Gregory D. Edgecombe; Martin V. Sørensen; Steven H. D. Haddock; Andreas Schmidt-Rhaesa; Akiko Okusu; Reinhardt Møbjerg Kristensen; Ward C. Wheeler; Mark Q. Martindale; Gonzalo Giribet. Broad phylogenomic sampling improves resolution of the animal tree of life. „Nature”. 452 (7188), s. 745–749, 2008. DOI: 10.1038/nature06614.