Życie i niezwykłe przygody żołnierza Iwana Czonkina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Życie i niezwykłe przygody żołnierza Iwana Czonkina ( ros. Жизнь и необычайные приключения солдата Ивана Чонкина) — satyryczna powieść Władimira Wojnowicza. Jest to pierwsza i najbardziej znana książka należąca do trylogii o Czonkienie. Została ona napisana w latach 1963-1969. Później zamysł autora rozwinął się w drugą (1979) i trzecią (2007) książkę o Czonkinie. Akcja pierwszej części powieści rozgrywa się w 1941 r. w ZSSR przed wybuchem i w pierwszych miesiącach trwania Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. W niewielkiej wiosce Krasnoje awaryjnie ląduje samolot wojskowy U-2, a dowództwo nie mając chwilowo możliwości odholowania maszyny, decyduje się postawić przy niej wartownika. W jednostce wojskowej niedaleko od Krasnego przechodzi służbę wojenną szeregowy Iwan Czonkin. Prostoduszny żołnierz o wyglądzie dalekim od wyglądu wzorowego wojskowego wypełnia obowiązek wojskowy w wydziale gospodarczym pułku, zajmując się że sprzątaniem nawozu. Właśnie jego dowództwo wysyła na posterunek obok samolotu we wsi Krasnoje. Czonkin trafia do wsi i po pewnym czasie zamieszkuje z kołchoźnicą- listonoszką Niurą. Wkrótce przenosi swój posterunek do izby Niury. Wybucha wojna i o Czonkinie i samolocie dowództwo szczęśliwie zapomina. Nie przypomnieliby sobie o nim, jeśli nie zdarzyłby się nieprzyjemny wypadek- krowa Niury zjadła eksperymentalne sadzonki krzyżówki pomidora i ziemniaka, posadzone przez miejscowego hodowcy-amatora Gładyszewa. Mściwy kołchoźnik napisał donos na Czonkina do rejonowego oddziału NKWD. Miejscowi czekiści reagują na sygnał społeczeństwa, ale aresztowanie dezertera okazuje się nie taką prostą sprawą: Czonkin i Niura z powodzeniem bronią swego gospodarstwa. Do zatrzymania ,,bandy Czonkina" zostaje zmobilizowany cały pułk Armii Czerwonej. Czonkin zostaje lekko ranny w wyniku uderzenia pocisku w osobno stojący ustęp Niury. Generał, zdumiony tym, że walczył z jednym szeregowcem i dziewczyną, nagradza Czonkina medalem, ale dostrzegłszy czekistów odbiera mu odznaczenie, a czekiści zabierają Czonkina ze wsi.

W tym samym czasie w pełnej zgodzie z tezą Fryderyka Engelsa o tym, że tak samo jak człowiek stworzył pracę, praca stworzyła człowieka, przedstawioną w książce Dialektyka przyrody, koń o imieniu Osoawiachim staje się człowiekiem, po czym odmawia dalszej pracy w kołchozie. Niedługo potem Osoawiachim ginie od przypadkowej kuli, a pod jego kopytem znaleziono zapiskę: ,,Proszę uważać mnie za komunistę".

Główny bohater powieści stanowi połączenie Iwanuszki- duraczka- bajkowej postaci, charakteryzującej się zdrowym rozsądkiem i dzielnego wojaka Szwejka z książki Jarosława Haszka. Konflikt, który rozgorzał wokół publikacji powieści w głównej mierze wynikał z paradoksalnej natury utworu- zwykły szeregowiec okazuje się w centrum wydarzeń, nieodpowiadających znaczeniu jego osoby.

Oficjalne wydanie krytykującego system radziecki Życia i niezwykłych przygód żołnierza Iwana Czonkina był w ZSSR niemożliwy. Powieść została wydana w wydawnictwie podziemnym w 1970 r. Wydanie przygód Czonkina na Zachodzie w 1975 r. oznaczała koniec kariery Wojnowicza jako członka radzieckiego związku pisarzy. W 1980 r. autor musiał opuścić ZSRR.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Переяслов Н. «Чонкин и другие»: Эссе о нормах отпуска счастья в стране победившей диктатуры : Советский тоталитарный строй в русской литературе XX в.: Замятин, Платонов, Войнович // Донбасс. 1990. № 6. С. 150—159