10 Pułk Strzelców Granicznych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
10 Pułk Strzelców Granicznych
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1920
Rozformowanie 1920
Tradycje
Rodowód 3 dywizjon WSG
Organizacja
Dyslokacja Suwałki
Mława
Formacja Strzelcy Graniczni
Podległość Dowództwo Strzelców Granicznych

10 Pułk Strzelców Granicznych – jednostka organizacyjna Strzelców Granicznych w II Rzeczypospolitej.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

W 1918 roku powstał 1 pułk Straży Granicznej, a w lutym 1919 roku 2 pułk SG ze sztabem w Częstochowie. I/2 p SG formował podpułkownik Witold Sieciński z byłej armii rosyjskiej. 21 lutego 1919 roku ppłk Sieciński wraz ze swoim adiutantem ppor. Stefanem Hebdą i oficerem do zleceń por. Marianem Neretyńskim oraz pierwszymi żołnierzami I dyonu wyruszyli z Warszawy do Częstochowy[1].

Dalsze formowanie I dywizjonu z ochotników z w okolic Częstochowy nastręczało wiele trudności. 26 marca 1919 roku sztab dywizjonu przeniesiono do Oświęcimia. W marcu dowódca dywizjonu przyjął w podporządkowanie od II/ 2 pułku Wojsk Straży Granicznej 4 szwadron pod dowództwem porucznika Majewskiego. Szwadron miał dostarczyć niezbędną do szkolenia nowo wstępujących kadrę instruktorską. Okazał się jednak pododdziałem zdemoralizowanym i skorumpowanym. 8 czerwca 1919 roku szwadron został rozformowany,a żołnierze wysłani na front. „Nowy” szwadron otrzymał żołnierzy z pułków piechoty DOG „Kraków” i 17 czerwca został przeniesiony do II dyonu 2 pułku Wojsk Straży Granicznej i poddany rygorystycznemu szkoleniu[2]. W okresie pobytu w Oświęcimiu zostały sformowane 1., 2. i 3. szwadron, komenda sztabowa i telefonistów, tabor, ambulatorium i składy żywnościowe. W czerwcu dywizjon został przemianowany na 3 samodzielny dywizjon Wojskowej Straży Granicznej. Rozkazem DOG „Kraków” w jego skład wszedł czasowo oddział Żandarmerii Polowej pod dowództwem por. Wicherka. W tym też czasie oddana została pod rozkazy dowództwa dyonu kompania graniczna „Chrzanów”. Kompanię tę później przemianowano na 2 szwadron. W końcu czerwca szwadron odszedł do 2 pułku WSG[2].

5 grudnia 1919 roku dywizjon przeniesiony został do Suwałk i otrzymał zadanie obsadzenia odcinka granicy państwowej od Rajgrodu do wsi Kraśnik. W pierwszej połowie stycznia 1920 roku szwadrony dywizjonu rozpoczęły służbę na granicy. Z początkiem marca dywizjon otrzymał kolejnych rekrutów. Ich szkolenie odbywało się w szwadronie szkolnym dowodzonym przez mjr. Norejkę. Po zakończeniu okresu unitarnego i wcieleniu rekrutów do szwadronów „bojowych”, 3 samodzielny dywizjon został zreorganizowany i przeformowany na 10 pułk Strzelców Granicznych[3].

Powołanie i zmiany organizacyjno-dyslokacyjne[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych z 21 maja 1920 roku, pełniący dotychczas służbę graniczną na Mazurach, 3 samodzielny dywizjon Strzelców Granicznych został przeformowany w 10 pułk Strzelców Granicznych[4].

Dowództwo 3 samodzielnego dywizjonu zostało przemianowane na dowództwo 10 pułku Strzelców Granicznych, a dowódca dywizjonu objął czasowo dowództwo pułku. 3 samodzielny dywizjon StG stał się I/10 pStG, a dowództwo dywizjonu utworzono z obsady dowództw szwadronów[5].

W wyniku wydzielenia ze szwadronu szkolnego czterech szwadronów liniowych, powstał II dywizjon pułku. Jego dowództwo zorganizowano z personelu szwadronów, w tym szwadronu szkolnego[5]. Szwadron szkolny 3 samodzielnego dywizjonu StG przemianowany został na szwadron szkolny 10 pułku[5].

Ponadto kadrę uzupełniono z innych szwadronów szkolnych i w drodze przydziału oficerów przez Ministerstwo Spraw Wojskowych[4][a].

Po sformowaniu dowództwo pułku miało pozostać w Suwałkach, a I dywizjon pełnić służbę na swoich dotychczasowych stanowiskach. II dywizjon, w myśl rozkazu organizacyjnego, miał być przetransportowany do Oświęcimia i zluzować 4 i 8 szwadron 2 pułku Strzelców Granicznych[5]. Jednak zaraz po sformowaniu, II dywizjon pod czasowym dowództwem por. Mieczyńskiego został przeniesiony do DOG „Pomorze” na odcinek graniczny Wolnego Miasta Gdańska i obsadził granicę od Tczewa do Pucka[3]. Zluzował pododdziały 65 pułku piechoty, który wysłany został na front polsko-bolszewicki[6]. Do miejsca przeznaczenia w Skarszewach przybył 8 czerwca[7]. 19 czerwca sztab dywizjonu przeszedł do Tczewa[8].

Szwadrony I dywizjonu uzupełniono rekrutami szwadronu szkolnego i obsadzały nadal odcinek graniczny od Rajgrodu do wsi Kraśnik[3].

Z rozkazu Dowództwa Strzelców Granicznych przybył do pułku major Manżett i z żołnierzy szwadronu szkolnego sformował nowy 1 samodzielny dywizjon Strzelców Granicznych[3].

Walki pułku[edytuj | edytuj kod]

W końcu czerwca 1920 sytuacja na froncie bolszewickim wymusiła by wszystkie pułki liniowe były użyte w walce. Z litewskiej linii demarkacyjnej ściągnięty został Kowieński pułk piechoty. Jego zadania miał przejąć I dywizjon 10 pułku Strzelców Granicznych. Jednak tempo rosyjskiego natarcia uniemożliwiło realizację tego zamierzenia. I/10 pStG wszedł w skład Augustowsko–Suwalskiej Grupy Operacyjnej dowodzonej przez płk. Obuch-Woszczatyńskiego i wyruszył na front pod Grodno. Po dwutygodniowych walkach grupa operacyjna, a z nią I dywizjon, zmuszona była do odwrotu w rejon Rajgród-Grajewo. Po okrążeniu przez bolszewików i po kilkakrotnych próbach przerwania się, cała Grupa Operacyjna zmuszona została do przekroczenia granicy niemieckiej pod Boguszami i tam została internowana[b]. Dowódca grupy, płk. Obuch-Woszczatyński wraz z adiutantem, por. Tucholskim zdołali wyjechać samochodem i przedostać się za linię wroga[10].

4 szwadron otrzymał odrębne zadanie. Maszerował on lasami Augustowskimi wzdłuż granicy litewskiej i zmiatał przechodzące na polską stronę oddziały litewskie i drobne patrole bolszewickie. W potyczce pod m. Rudawka-Wólka wziął do niewoli 5 Kozaków. Nie mając żadnej łączności z innymi oddziałami, 4 szwadron wycofał się przez Augustów w kierunku na Grajewo. Dalej maszerując wzdłuż granicy pruskiej, uderzył na pozycje bolszewickie i wyszedł z okrążenia. Pod Łysą szwadron dołączył do 1 samodzielnego dywizjonu Strzelców Granicznych i wszedł w skład „Grupy operacyjnej płk. Obuch-Woszczatyńskiego”[11]. Następnie szwadron brał udział w walkach od Myszyńca do Lidzbarka[10]. W kolejnych akcjach szwadron mój cofnął się pod Działdowo, gdzie został rozformowany i wcielony do Grupy Operacyjnej płk. Habicha[12].

Odtworzenie pułku i rozwiązanie[edytuj | edytuj kod]

Z 10 pułku Strzelców Granicznych pozostał na granicy II dywizjon. We wrześniu 1920 do dywizjonu dołączył 4 szwadron I dyonu. Pełniącym obowiązki dowódcy pułku wyznaczony został mjr Norejko. Na reorganizację pułk otrzymał 1400 rekrutów. Ponowne formowanie I dywizjonu rozpoczęto w Chełmnie. W październiku 10 pułk Strzelców Granicznych przeniesiony został do Mławy. Tu 13 listopada przybyli również internowani w Prusach oficerowie i żołnierze byłego I dywizjonu[10].

W grudniu 1920 roku 10 pułk Strzelców Granicznych został rozformowany[10].

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
  • płk Władysław Obuch-Woszczatyński[c]. (VI 1920–)[10]
  • p.o. mjr Norejko

Dowództwo pułku[14]

  • zastępca dowódcy pułku – ppłk Sieciński Witold - do 14 X 1920[15]
  • zastępca dowódcy pułku - mjr piech Marian Norejko (14 X 1920 - )[15]
  • adiutant pułku – por. Tucholski Józef
Pododdziały[16]
  • dowódca I dywizjonu – rtm. Jałowicki
  • adiutant dywizjonu – ppor. Kozielski Czesław
  • oficer kasowy – ppor. Adam Władysław
  • oficer prowiantowy – u.w. XI Łopuszański Emeryk
  • lekarz weterynarii – kpt. dr Konigsberg
  • lekarz sanitarny – – kpt. dr Szczęsnowicz
  • kapelan – kpt. Harraburda
  • oficer broni – pchor. Węgier
  • oficer sądowy – ppor. Hebda Stefan
  • dowódca 1 szwadronu – por. Gundelach Władysław
    • oficer młodszy – por. Szylkarski
    • oficer młodszy – por. Burhardt
  • dowódca 2 szwadronu – por. Weretyński Marian
    • oficer młodszy – por. Żeliński
    • oficer młodszy – ppor. Wojciechowski
  • dowódca 3 szwadronu – rtm. Krzyżanowski Jerzy
    • oficer młodszy – ppor. Majchrzak
  • dowódca 4 szwadronu – por. Łada-Bardowski Edmund
    • oficer młodszy – por. Putjatycki
    • oficer młodszy – ppor. Lachowicz
  • dowódca II dywizjonu – mjr Trzciński
  • oficer kasowy – ppor. Podhakicz
  • oficer prowiantowy – st. wachm. Łatas
  • lekarz weterynarii – por. Janczyński Bohdan
  • lekarz sanitarny – ppor. dr Lejko
  • oficer broni – ppor. Grąbczewski
  • oficer sądowy – ppor. Leszczyński.
  • adiutant dywizjonu – ppor. Guzowski
  • dowódca 5 szwadronu – por. Twardowski Napoleon Zygmunt
    • oficer młodszy – por. Romer
  • dowódca 6 szwadronu – por. Łuniewski Stanisław
    • oficer młodszy – vacat
  • dowódca 7 szwadronu – ppor. Chwaliński Mieczysław
    • oficer młodszy – vacat
  • dowódca 8 szwadronu – ppor. Skorupski Janusz
    • oficer młodszy – vacat
  • dowódca szwadronu szkolnego – por. Mieczyński Mieczysław
    • oficer młodszy – por. Nieciengiewicz Wacław

Przekształcenia[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Według Henryka Dominiczaka pułk przeznaczony był do obsadzenia granicy państwowej na obszarze Śląska od Dziedzic do Białej Przemszy. Pełniące tam służbę 7 i 8 szwadrony 2 pułku SG miały być przesunięte na północ w celu wzmocnienia służby granicznej na odcinku DOG „Kielce”[4]
  2. Internowani żołnierze przewiezieni zostali do Westfalii, skąd powrócili do Polski pod koniec listopada 1920[9].
  3. Władysław Obuch-Woszczatyński ukończył Akademię w Carskim Siole i prawdopodobnie brał udział w wojnie rosyjsko-japońskiej. Potem wykładał artylerię i kawalerię w Szkole Junkrów w Moskwie. W czasie I wojny światowej dowodził pułkiem. W 1917 wstąpił do I Korpusu Polskiego. Uczestnik Powstania Wielkopolskiego. W 1920, w czasie pościgu za cofającymi się bolszewikami, pułk dowodzony przez Obucha poszedł 20 km poza linię demarkacyjną dochodząc do Dniepru. za powyższe płk Obuch został zamknięty w X pawilonie na Pawiaku. Po wkroczeniu wojsk sowieckich 17 IX 1939 został aresztowany i wywieziony w głąb Rosji i ślad po nim zaginął[13].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Polak 1999 ↓, s. 283.
  2. a b Polak 1999 ↓, s. 284.
  3. a b c d Polak 1999 ↓, s. 285.
  4. a b c Dominiczak 1975 ↓, s. 93.
  5. a b c d Przeformowanie oddziałów StG ↓, s. 23.
  6. Dyslokacja StG ↓, s. 16.
  7. Dyslokacja StG ↓, s. 20.
  8. Dyslokacja StG ↓, s. 24.
  9. Polak 1999 ↓, s. 263.
  10. a b c d e Polak 1999 ↓, s. 286.
  11. Polak 1999 ↓, s. 261-262.
  12. Polak 1999 ↓, s. 262.
  13. Żurawiejki
  14. Polak 1999 ↓, s. 260.
  15. a b „Dziennik Personalny” (R.1, Nr 41), MSWojsk, 27 października 1920, s. 1100.
  16. Polak 1999 ↓, s. 260-261.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Henryk Dominiczak: Granica polsko–niemiecka 1919–1939. Z dziejów formacji granicznych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
  • Henryk Dominiczak: Granice państwa i ich ochrona na przestrzeni dziejów 966–1996. Warszawa: Wydawnictwo „Bellona”, 1997. ISBN 83-11-08618-4.
  • Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne. Dokumenty organizacyjne. Wybór źródeł. T. 1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999. ISBN 83-87424-84-6.
  • Karolina Piekarz. Polskie formacje graniczne 1918 – 1924. „Mówią Wieki”. 2s, 2017. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Mówią Wieki”. ISSN 1897-8088. 
  • Grzegorz Łukomski, Bogusław Polak, Mieczysław Wrzosek, Wojna polsko-bolszewicka 1919-1920, Koszalin 1990.
  • Materiały dotyczące przeformowania i rozformowania oddziałów Strzelców Granicznych 1920–1921 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
  • Dyslokacja oddziałów Strzelców Granicznych 1920–1921 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.