10 Pułk Strzelców Konnych (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
10 Pułk Strzelców Konnych
Ilustracja
Odznaka pułkowa 10 psk
Historia
Państwo

 II Rzeczpospolita

Sformowanie

1918

Tradycje
Święto

29 kwietnia[a]

Nadanie sztandaru

1923

Kontynuacja

10 rozpoznawczy batalion Strzelców Konnych

Dowódcy
Pierwszy

ppłk Mikołaj Minkusz

Ostatni

mjr Emil Słatyński

Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja

Łańcut

Rodzaj sił zbrojnych

wojsko

Rodzaj wojsk

kawaleria

Podległość

10 Brygada Kawalerii

Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
Szlak 10psk.png
Wręczenie prezydentowi RP Ignacemu Mościckiemu odznaki pułkowej przez delegację 10 psk 18 kwietnia 1934
Święto 10 psk w Łańcucie - poczet sztandarowy; kwiecień 1934
Święto 10 psk - kawalerzyści
Święto 10 psk - jeźdźcy w historycznych strojach husarskich

10 Pułk Strzelców Konnych (10 psk) – oddział kawalerii Wojska Polskiego.

Miejsce stacjonowania do sierpnia 1939: Łańcut.

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

Początek dziejów 10 psk sięga 1918 roku. Zalążkiem jego był I szwadron, zgrupowania kawalerii, powstały w La Mandria di Chivasso, niedaleko Turynu, we Włoszech. Dowódcą zgrupowania był por. Jan Rudnicki, zaś jego zastępcą por. Kazimierz Dworak. Po sformowaniu, I szwadron został wysłany do Polski, gdzie osiągnął pierwszą polską stację kolejową 29 kwietnia 1919 w Lesznie. Dla upamiętnienia tej daty corocznie obchodzono w tym dniu święto pułkowe. Po przybyciu do Polski, szwadron wszedł do akcji bojowej jako jednostka kawalerii 11 DP. w walkach w okolicach Lwowa. Następnie jako II dywizjon pułku szwoleżerów, a później 4 pułku ułanów, przeniesiony został na granicę Śląska i Zagłębia.

W czasie wojny polsko-bolszewickiej brał udział w walkach pod Radzyminem, kończąc swoje działania bojowe pod Słuckiem. Rozkazem MSW z dnia 27 października 1921, dywizjon przekształcony został w pułk i otrzymał nazwę 10 pułk strzelców konnych. Na miasto garnizonowe wyznaczony został Łańcut oraz pobliski Hruszów jako miejsce stacjonowania 4 szwadronu.

Struktura i obsada personalna pułku w 1921[2]:
dowódca pułku ppłk Mikołaj Minkusz
zastępca dowódcy ppłk Zbigniew Walter
dowódca szwadronu zapasowego mjr Leon Zejgert
dowódca 1 szwadronu rtm. Paweł Gałecki
dowódca 2 szwadronu rtm. Karol May
dowódca 3 szwadronu rtm. Tadeusz Dackiewicz
dowódca oddziału szkolnego km ppor. Antoni Łączyński
dowódca szkoły podoficerskiej rtm. Wilhelm Horsetzky

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

W 1923 pułk spełniał rolę jazdy dywizyjnej, a jego dowódca podlegał bezpośredni dowódcy Okręgu Korpusu Nr X. W zakresie szkolenia pułk podlegał inspektorowi jazdy nr II[3]. W tym okresie w jego skład wchodziły trzy szwadrony strzelców konnych, oddział szkolny karabinów maszynowych, pułkowa szkoła podoficerska i kadra szwadronu zapasowego[3].

Po reorganizacji w 1924 w skład pułku wchodziły: dowództwo, pluton łączności, pluton pionierów, pluton gospodarczy, cztery szwadrony liniowe, szwadron ckm oraz szwadron zapasowy. Wraz z 20 pułkiem ułanów oraz 10 dywizjonem artylerii konnej, wchodził w skład 10 Brygady Kawalerii.

W maju 1937 roku został zmotoryzowany. W 1938 roku wziął udział w zajęciu Zaolzia.

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[4][b]
dowódca pułku płk dypl. Witold Cieśliński
I zastępca dowódcy ppłk Stanisław VII Lewicki
I zastępca dowódcy (dubler) mjr dypl. Feliks Stanisław Guzowski
dowódca dywizjonu mjr Emil Słatyński
adiutant por. Bolesław Józef Cwakliński[c]
oficer techniczny kpt. br. panc. Adam Mackus
naczelny lekarz medycyny por. lek. Antoni Edmund Kominek
komendant rejonu PW Konnego mjr adm. (kaw.) Stanisław Ciecierski[d]
w dyspozycji dowódcy rtm. dypl. Stanisław Maleszewski
II zastępca dowódcy (kwatermistrz) mjr Edward Pisula
oficer mobilizacyjny rtm. Józef Adam Karcz
zastępca oficera mobilizacyjnego rtm. Julian Musielak
oficer administracyjno-materiałowy rtm. Fryderyk Karol Filipowski
dowódca szwadronu gospodarczego por. Bolesław Jozef Cwakliński
oficer gospodarczy por. int. Józef Domanus
oficer żywnościowy por. Zbigniew Marian Kuliczkowski
dowódca szwadronu specjalnego por. Marian Norbert Czarnecki
dowódca plutonu łączności por. Ludwik Jan Antoni Malinowski
dowódca plutonu motocyklistów por. Jerzy Wasilewski
dowódca plutonu ppanc. vacat
dowódca 1 szwadronu rtm. Antoni Tomkowicz
dowódca 2 szwadronu rtm. adm. (kaw.) Stefan Ignacy Cichocki[e]
dowódca plutonu por. Henryk Kulesza[f]
dowódca plutonu por. Jerzy Wiktor Michałowski
dowódca 3 szwadronu por. Jerzy Chełmiński
dowódca plutonu por. Jerzy Henryk Ostrzycki
dowódca 4 szwadronu por. Herman Wacław Cieśliński
dowódca szwadronu km rtm. Jan II Sikorski
dowódca plutonu por. Czesław Grudziński
dowódca szwadronu zapasowego mjr adm. (kaw.) Stanisław Ciecierski
zastępca dowódcy vacat
na kursie rtm. Mikołaj Maciejowicz
na kursie rtm. Wincenty Polit
na kursie por. Aleksander Leo Stańko

10 psk w kampanii wrześniowej 1939[edytuj | edytuj kod]

Pułk walczył w składzie 10 Brygady Kawalerii
Tablice pamiątkowe w Łańcucie
Tablica pamiątkowa na cmentarzu w Łańcucie, poświęcona żołnierzom 10 psk
Tablica upamiętniająca żołnierzy 10 psk i 1p KOP, poległych w obronie Łańcuta
Tablica upamiętniająca żołnierzy 10 psk, znajdująca się w kościele parafialnym w Łańcucie
Tablica w Szkole Podstawowej nr 3 im. 10 Pułku Strzelców Konnych

23 marca 1939 10 Brygada Kawalerii została zmobilizowana. 10 psk stacjonował w swym macierzystym garnizonie do 14 sierpnia 1939, kiedy to 10 Brygada otrzymała rozkaz wymarszu w kierunku Krakowa i oddania się do dyspozycji dowódcy Armii „Kraków”, gen. bryg. Antoniego Szyllinga. W I rzucie mobilizacji powszechnej do 5 września mobilizował Ośrodek Zapasowy Kawalerii Zmotoryzowanej w Łańcucie[6].

Walki w Beskidzie Wyspowym

1 września brygada otrzymała zadanie powstrzymania marszu oddziałów pancernych wroga, wychodzących ze Słowacji i nacierających w kierunku Chabówki i Nowego Targu, zagrażającym tym tyłom Armii. Pod rozkazy 10 Brygady oddano 1 pułk KOP, zepchnięty znad granicy. Brygada otrzymała rozkaz opóźniania wroga na linii MyśleniceDobczyce, nie pozwalając mu na wyjście na północ od tej linii. Do wykonania zadania Brygada wymaszerowała po dwóch osiach: kolumna wschodnia, w której skład wchodziły: 10 psk, pluton czołgów TKS oraz pluton saperów w kierunku Wieliczka - Dobczyce - Kasina Wielka. Główne siły Brygady w kierunku Myślenice - Pcim. Kolumny marszowe poprzedzały elementy dywizjonu rozpoznawczego 10 BK. W skład XVIII Korpusu Armijnego, 14 armii gen. Lista, sił nieprzyjaciela, wchodziła w pierwszym rzucie: 2 Dywizja Pancerna oraz za nią 4 Dywizja Lekka i 3 Dywizja Górska. Zgrupowanie 10 psk osiągnęło odcinek Lubień-Tęczyn zajmując szwadronami punkty terenowe 2 szwadron wzgórza 612 i 610, 3 szwadron Tęczyn, pluton motocyklowy patrolował rejon Rabka-Chabówka. Przez noc 1/2 września pułk odpoczywał i odtwarzał gotowość bojową. Rano 2 września pułk zajął obronę dwoma zgrupowaniami: I - mjr. dypl. F. Guzowskiego w składzie 2 i 4 szwadronów, plutonów ckm, moździerzy i przeciwpancernego broniło Skomielnej i wzgórz na północ od drogi Skomielna-Jordanów. II - rtm. W. Korytkowskiego w składzie 3 szwadron z dwoma plutonami ckm, osłaniało od południa drogę Skomielna-Jordanów organizując obronę okrężną. W odwodzie pułku pozostał 1 szwadron z plutonem ppanc. Nocą 2/3 września dokonano korekty linii obronnej pułku i przydzielono jako wsparcie ogniowe 16 dywizjon artylerii motorowej. Wysłany na rozpoznanie pluton motocyklistów 10 psk stwierdził kolumnę pancerno-motorową na drodze Nowy Targ-Chabówka-Rabka[7].

3 września 10 Brygada została podporządkowana Grupie Operacyjnej gen. bryg. Mieczysława Boruty-Spiechowicza. Ok. godz. 11.00 na pozycje 10 psk artyleria niemiecka położyła huraganowy i dość celny ostrzał. Poprzez Skomielną zaatakowały oddziały niemieckie w kierunku na Luboń Mały. Natarcie niemieckiej piechoty zostało powstrzymane przez zgrupowanie mjr. Guzowskiego przy wsparciu 16 dam. Równocześnie silne natarcie piechota niemiecka wykonała w lukę między 10 psk i 24 pułk ułanów. Atak niemiecki powstrzymywany był początkowo ostrzałem przez 16 dam, a następnie przez 3 szwadron. O godz. 12.00 obronę w rejonie Skomielnej zaatakował niemiecki pododdział pancerny, wyparł z miejscowości 2 szwadron. Zgrupowanie mjr. Guzowskiego było atakowane od czoła i z boków, jednocześnie na skrzydło pułku wyszły oddziały niemieckie zajmując Luboń Mały. 3 szwadron został odcięty od sił głównych 10 psk. Po nadzorem płk. Stanisława Maczka został przeprowadzony kontratak odwodowego 1 szwadronu i 121 kompanii czołgów lekkich. Przeprowadzony kontratak powstrzymał nacierające oddziały niemieckie i pozwolił pozostałym siłom pułku wycofać się do Tęczyna. Pułk utracił na własnych minach dwa motocykle i armatę przeciwpancerną.

Nocą 3/4 września 10 psk utworzył zgrupowanie zastępcy dowódcy 10 BK płk. Leonarda Łodzi-Michalskiego, wraz: z plutonem przeciwpancernym dywizjonu przeciwpancernego 10 BK, plutonem saperów z 90 batalionu saperów i baterią haubic kal. 100 mm z 16 dam. Przegrupowany został z Tęczyna na północny skraj Lubnia. Od godz. 7.00 4 września zajął stanowiska obronne: dywizjonem mjr Guzowskiego (1 i 2 szwadron ze szwadronem ckm) na wzg. 726, 3 szwadronem wzg. 623 Kamionka i ogniem miał bronić doliny Raby, 4 szwadronem z plutonem ckm bronił wzgórza na rozwidleniu dróg Pcim-Tokarnia i Pcim-Lubień. Przydzielony pluton ppanc blokował dolinę Raby, pluton saperów zaminował drogę do Myślenic, a bateria haubic rozwinęła stanowiska ogniowe do wsparcia głównie dywizjonu mjr. Guzowskiego. Pułkowy pluton motocyklistów osłaniał Myślenice od zachodu[8]. W II rzucie zajął stanowiska bojowe batalion III/2 pułku górskich strzelców (batalion KOP "Wołożyn")[9]. Ok. godz. 8.00 na dywizjon mjr Guzowskiego uderzyła z kierunku Mszany Dolnej piechota i czołgi. Natarcie niemieckie zostało odrzucone na stanowiska wyjściowe z dużymi stratami wroga. Ponawiane do godz.13.00 natarcia były kolejno załamywane. Po godz.13.00 zgodnie z planem i rozkazem zgrupowanie płk. Michalskiego wycofało się do Pcimia. Zajmując następnie obronę w Myślenicach 2 i 4 szwadronem, Pcimiu 1 szwadron. Po godz. 15 wycofał się z przedpola batalion III/2 pgs częściowo rozproszony. 1 szwadron w Pcimiu do godz. 18.00 osłaniał wycofujących się piechurów górskich KOP za linię rzeki Stróży. Po czym natarciem piechoty niemieckiej i czołgów z 4 DLek. został wyparty z Pcimia i zmuszony wycofać się pieszo górami, a oddział niemiecki po przerwaniu obrony górskich strzelców KOP nad Stróżą zaatakował stanowisko dowództwa pułku i odwodowy 3 szwadron, które ze wsparciem armat ppanc. natarcie powstrzymały, a z uwagi na zapadające ciemności nieprzyjaciel wycofał się. Niemiecka czołówka pancerna usiłowała zaatakować park samochodowy 10 psk w Myślenicach pobierający paliwo, ale została odparta przez działon ppanc. Po wypoczynku części 10 psk w Myślenicach w nocy 4/5 września rozkazem płk. Maczka pułk przygotował się do natarcia przed świtem 5 września. 3 szwadron z plutonem ppanc jeszcze w nocy zajął podstawę wyjściowa do natarcia na linii wzgórz na północ od potoku Stróża. Wraz z 10 psk w walce wziął udział batalion II/2 pułku górskich strzelców (batalion KOP "Wilejka") mjr. Kuferskiego zajął on przed świtem dominujące wzgórza nad szosą Zakopane-Kraków. O świcie górscy strzelcy KOP otworzyli ogień na kolumnę niemiecką z samochodami piechoty i czołgami zapalając ją i niszcząc czołgi i samochody niemieckie. Czołowe szwadrony 1, 2 i 4, 10 psk uderzyły wzdłuż Raby i szosy ze wsparciem 16 dam. Dalsze natarcie całego pułku trwało do godz.12.00. Z uwagi na zajęcie przez niemiecką 7 Dywizję Piechoty Myślenic, 10 psk otrzymał rozkaz natychmiastowego przerwania natarcia i wycofania się drogami na wschód od Myślenic do wsi Borzęta i zająć obronę na północ od wsi[10].

Z uwagi na trudności z łącznością nie udało się powiadomić ppłk Bokszczaninowi całego pułku. W kolumnie znalazł się aktualnie będący w odwodzie 4 szwadron, szwadron ckm, dwa najbliższe plutony 3 szwadronu i pojedynczy żołnierze z 1 i 2 szwadronu, odwrót osłaniały plutony motocyklistów, pionierów, łączności i ppanc. oraz poczet dowódcy pułku. W momencie przerwania natarcia i wycofania części pułku, niemieckie jednostki przeszły do kontrataku, odcinając od pojazdów pozostałą część pułku. Po drodze dołączył do kolumny dowódca 3 szwadronu z pocztem, plutonem strzelców i rannymi. Nie mający łączności mjr Guzowski znalazł się wśród wysuniętych i nadal nacierających na Pcim 1 i 2 szwadronów, po zorientowaniu się w sytuacji będąc odcięty od szosy zebrał około dwóch plutonów strzelców i pomaszerował w kierunku północnym usiłując dołączyć do macierzystej jednostki. Po kilku dniach gdy dalszy marsz nie doprowadził do dogonienia pułku grupa mjr. Guzowskiego rozwiązała się. W trakcie walk podczas wycofywania się poległ rtm. W. Polit dowódca 2 szwadronu. Mjr Guzowski i rtm. Tomkowicz dotarli do Łańcuta i tam pod koniec września i w listopadzie 1939 r. dostali się do niewoli. Po wykonaniu marszu we wsi Borzęta, w tym rejonie dołączyły do pułku jeszcze grupki strzelców z zagubionych szwadronów. Odnaleziono pojazdy pułku w pobliżu drogi Myślenice-Dobczyce. Ze stanu 800 strzelców przystępujących do natarcia zebrano ok. 500 strzelców konnych. Wieczorem i nocą 5/6 września 10 psk odjechał przez Wieliczkę, do lasów w okolicach Bochni w pobliżu wsi Kopaliny[11]. Pułk wypoczywał, prowadził reorganizację, otrzymał decyzją płk. Maczka uzupełnienie 80 żołnierzy z KOP oraz 5 sztuk kb ppanc wz. 35.

Walki nad Dunajcem, Wisłokiem, Sanem i Szkłem

Z uwagi na zdobycie przez niemieckie oddziały pancerno-motorowe Bochni, 10 psk wieczorem 6 września rozpoczął odwrót polnymi drogami na pojazdach na wschód w kierunku Brzeska. 7 września osiągnięto Radłów, gdzie nawiązano kontakt w dowództwem Brygady. Pułk przeprawił się przez most na Dunaju w Biskupicach i został skierowany do miasteczka Dulcza Wielka. Po wymarszu z Radłowa przyszedł rozkaz wysłania podjazdu w celu rozpoznania działań nieprzyjaciela w rejonie Wojnicza i Tarnowa. Podjazdem tym dowodził por. Wasilewski. Bronił Radłowa ze spieszonym plutonem motocyklistów do wieczora 7 września, po czym przeprawił się przez Dunajec i dołączył w nocy do pułku. Od 8 września 10 psk w składzie macierzystej 10 BK został podporządkowany Armii "Małopolska"[12]. Rano 8 września 10 psk zajął stanowiska obronne na północno zachodnich przedmieściach Rzeszowa, grupą rtm Sikorskiego (1 i 4 szwadrony, szwadron ckm bez plutonu i pluton ppanc.) w Rudna Wielka, 3 szwadron plutonem ckm w Rudna Mała, 2 szwdron w odwodzie. Samochody pułku pobrały maksymalną ilość paliwa i zaopatrzenia ze składów w Rzeszowie. Przed godziną 15 niemiecki pododdział zmotoryzowany z samochodami pancernymi zaatakował obronę pułku, po walce został odparty zniszczono 2 samochody pancerne. W nocy z 8 na 9 września, 10 psk pod osłoną 24 puł. wycofał się w kierunku Łańcuta. Pułk otrzymał zadanie obrony Łańcuta z kierunku Rzeszowa do wieczora 9 września. Pułk zajął pozycje w terenie doskonale sobie znanym z wieloletnich ćwiczeń tu przeprowadzanych, na stanowiskach przygotowanych jeszcze przed wybuchem wojny. Dywizjon rozpoznawczy zabezpieczał skrzydło pułku. Wysłane przez wroga rozpoznanie pancerne zostało szybko i skutecznie zlikwidowane, po czym nastąpiła silna wymiana ognia artyleryjskiego, trwająca aż do godzin popołudniowych. Natarcie niemieckie na miasto załamało się całkowicie, a nieprzyjaciel poniósł straty zadane głównie przez 4 szwadron, który rozbił kilka pojazdów pancernych i motocykli oraz pojmał jeńców. Południowe skrzydło Brygady zabezpieczał dywizjon rozpoznawczy w Albigowej. 24 puł. powstrzymywał niemieckie natarcie w kierunku miasta i wycofał się poza pozycje 10 psk dopiero pod wpływem zagrożenia oskrzydleniem. Pułk bronił swojego garnizonu wsparty przez: szwadron armat ppanc. z dywizjonu ppanc. 10 BK, 16 dam, baterię 1/60 dywizjonu artylerii ciężkiej, baterię 1/40 pułku artylerii lekkiej. Mając rozwinięty: 2 szwadron z plut. ckm i armatami ppanc bronił zabudowań, wzg. 251 i drogi z Krzemienicy, 3 szwadron z plut. ckm i armatami ppanc. bronił wzg. 259 i tzw. "Wisielówki", 4 szwadron z plut. ppanc. i 1/40 pal bronił Woli Krzemienieckiej wzdłuż drogi Rzeszów-Łańcut. Odwód to 1 szwadron, drugą linię obrony na skraju miasta zajęły pozostałość szwadronu ckm i pozostałe armaty ppanc. Nieprzyjaciel posuwał się tuż za ułanami i nawiązał bezpośredni kontakt z obroną miasta ok. godz. 15-16. Wtedy nadszedł meldunek, że dywizjon rozpoznawczy poniósł dotkliwe straty i został wyrzucony z Albigowej, co w tej sytuacji zagrażało pułkowi oskrzydleniem. Dzięki kontratakowi 101 kompanii czołgów rozpoznawczych przywrócono stanowiska obronne dywizjonu rozpoznawczego. Silne natarcie pancerne wroga rozwinęło się od strony szosy KrakówLwów, na stanowiska 4 szwadronu. Atakująca 4 DLek. utraciła kilka motocykli, samochodów, w tym pancerne. Nie mogąc jednak przełamać pozycji obronnych pułku. Wkrótce jednak nadszedł meldunek o innej kolumnie pancerno-motorowej, podążającej od wschodu, dążącej do obejścia obrony i oskrzydlenia pułku od południa, celem obrony mostu na Wisłoku do obrony Dąbrówek wysunięto odwodowy 1 szwadron. 10 psk miał bronić Łańcuta do zmroku, po czym za 24 puł. przejść pod Przeworsk, aby razem nie dopuścić do uprzedzenia sił polskich na Sanie. Pod osłoną nocy, strzelcy udali się w kierunku swoich pojazdów, gdy niespodziewanie zostali zaatakowani w mieście przez piechotę i czołgi wroga, który okrążył miasto i wdarł się do jego centrum. Wywiązała się walka na bagnety. Kierując się w stronę swych pojazdów, strzelcy obrzucili nieprzyjaciela granatami, biorąc także kilku jeńców. Następnie po dotarciu do pojazdów 10 psk odjechał w kierunku Jarosławia.

Pod Wierzbnem z uwagi na blokowanie drogi przez niemieckie oddziały z czołgami pułk zawrócił do Przeworska i odjechał do Sieniawy i okolicznych lasów. W nocy 9/10 września ciemnościach nocnych odłączyły się od pułku 2 szwadron, część 1 szwadronu i szwadron ckm. Nad odłączoną grupą dowództwo objął rtm. J. Sikorski. Grupa ta została chwilowo włączona do GO "Boruta" z zadaniem obrony linii Sanu. Po zatankowaniu pojazdów rtm. Sikorski poprowadził grupę poprzez Biłgoraj, Zamość, Tomaszów Lub., Krystynopol, Wielkie Mosty do okolic Żółkwi, które osiągnął 13 września[13]. Reszta pułku dotarła 10 września do lasu koło Olchowa. 11 września osłabiony 10 psk dojechał do Jaworowa, a następnie do Krakowca, gdzie zorganizowano obronę pod dowództwem mjr. Emila Słatyńskiego, któremu podporządkowano 3 szwadron i część 4 szwadronu z 2 armatami ppanc. Wieczorem 3 szwadron odparł podjazd z 4 D Lek. 12 września od rana 3 szwadron stoczył walkę o Krakowiec z niemiecką piechotą wspartą czołgami, doszło do walki wręcz, wyrzucono wroga z miasta. Z uwagi na koncentrację dużych sił niemieckich zajęto główną pozycję obronną za rzeką Szkło, tam szwadrony 3 i 4 odparły silne natarcie niemieckie przy wsparciu artylerii. W godzinach popołudniowych przeprowadzona przez przewodników; niemieckich kolonistów i Ukraińców piechota niemiecka przeprawiła się przez bród i wyszła na południowe skrzydło pułku. 10 psk wycofał się w kierunku Jaworowa, gdzie wzmocniony pododdziałami brygadowymi 3 szwadron utworzył grupę bojową mjr. Słatyńskiego, broniącego wzgórz w rejonie Jeżowa Nowego[14].

Walki w obronie Lwowa

10 Brygada Kawalerii została 13 września podporządkowana dowództwu obrony Lwowa, gen. bryg. Władysława Langnera. Z 10 psk wydzielono ponownie grupę mjr. Słatyńskiego w składzie 3 szwadronu wzmocnionego pododdziałami pułkowymi celem opóźniania nieprzyjaciela na pozycji pomiędzy stawami w rejonie Janowa. Grupa ta pozostała na stanowiskach do wieczora 14 września, była ostrzeliwana przez artylerię i stoczyła drobne potyczki z patrolami niemieckimi. Po czym dołączyła do pułku w nocy z 14 na 15 września pod Kulikowem. Pozostałość pułku odjechała do Czeremusznej w okolicach Żółkwi. Tam nastąpiło połączenie z grupą rtm. J. Sikorskiego. Rankiem 14 września do sztabu brygady dotarła wiadomość o zajęciu przez Niemców Zboisk, co równało się przecięciu przez nieprzyjaciela kierunku na Lwów. 10 psk stał pod Kulikowem, gdzie otrzymał uzupełnienie zaopatrzenia oraz pozostawał na odpoczynku. Ze strony Lwowa nastąpił kontratak sił polskich zakończony odzyskaniem Zbiosk. Oddziały te jednak zatrzymały się na linii wzgórz na zachód od miasta. Linii wzgórz, spośród których wzgórze 324 stanowiło kluczowy bastion obrony miasta oraz doskonałą pozycję wyjściową do ataku na miasto oraz kontroli szosy, prowadzącej z Żółkwi do Lwowa. Nocne natarcie wydzielonych pododdziałów z 10 BK i Grupy "Żółkiew" 15 września o godzinie 2.00, całkowicie zaskoczyło wroga i wyrzuciło go z miasta, osiągając jednak tylko połowiczny sukces. Nie zdołano opanować linii wzgórz wokół miasta. Próba ich opanowania miała być ponowiona w ciągu następnego dnia siłami wydzielonych pododdziałów 10 BK, wzmocnionymi siłami grupy „Żółkiew” w tym pułku rtm. Murasika. Natarcie rozpoczęto po południu 15 września. Również i ono nie przyniosło realizacji zakładanych celów. 15 września z Ośrodka Zapasowego Kawalerii Zmotoryzowanej otrzymano uzupełnienie ok. 20 podoficerów i strzelców[15]. Dowódca Brygady, płk Maczek, podjął decyzję ponowienia natarcia 16 września, siłami całej Brygady. 10 psk prowadił natarcie o świcie od strony Melechowa, na Zboiska, i dalej w kierunku wzgórz czołowym 4 szwadronem i utrzymującym łączność z 24 p uł. spieszonym plutonem motocyklistów. W czasie natarcia w punkcie obserwacyjnym, 4 szwadronu, w czasie bezpośredniego dowodzenia swymi siłami ciężko ranny został dowódca 10 psk – ppłk dypl. Janusz Bokszczanin oraz oficer informacyjny por. J. H. Ostrzycki. Rannego pułkownika przetransportowano do szpitala w Dublanach. Dowodzenie pułkiem objął mjr Emil Słatyński. Czołowe pododdziały opanowały wieś Zboiska. Przed wieczorem do natarcia wprowadzono cały 10 psk. Wspólnie z 24 puł i szwadronami rtm. Murasika zdobyto wzg. 357 i przystąpiono do szturmu wzg. 324, którego szczyt przechodził z rąk do rąk. Przeciwnikiem były pododdziały niemieckiej 1 Dywizji Górskiej. Poległ por. A. Stańko, ppor. S. Ronikier został śmiertelnie ranny. Pułk przyjął część pomyłkowego zrzutu niemieckiego amunicji i żywności z samolotów Ju-52. W trakcie zaciętych walk u podnóża wzg. 324 dostał się w okrążenie pluton motocyklistów, z którego przebił się dołączył do 10 psk w nocy 17 września. W nocy 16/17 września jeden ze szwadronów pułku dokonał bez powodzenia wypadu w kierunku trzymanego przez niemieckich strzelców górskich wzg. 324.

17 września 10 psk ruszył do natarcia ok. godz. 10.00, zalegając pod silnym ogniem wroga w odległości 50 m od pozycji wroga. Artyleria niemiecka prowadziła silny ostrzał kawalerzystów. Gdy ostrzał artylerii niemieckiej osłabł plutony 10 psk i 24 puł. oraz pułku kawalerii rtm. Murasika wdarły się na szczyt wzgórza 324 i dalej pozostałe szwadrony pułków w walce wręcz opanowały wzgórze. Znaleziono 50 poległych żołnierzy niemieckich i zdobyto 3 sprawne karabiny maszynowe. Pluton motocyklistów 10 psk wykonał zasadzki na podejściach do wzg. 324 rozbijając ogniem z zasadzki szwadron kawalerii niemieckiej. Wzgórze ostatecznie ze szczytem znalazło się w rękach strzelców i ułanów ok. godz. 16.00 17 września. Straty własne w walkach tych wyniosły około 100 zabitych i rannych. Oba pułki na wzg. 324 zostały zluzowane przez batalion III/207 pułku piechoty z załogi Lwowa[16]. Po zdobyciu wzgórz nadszedł rozkaz ze sztabu gen. Langnera, nakazujący zaprzestanie walk przez 24 puł. i 10 psk i pułk kawalerii rtm. Murasika i wycofanie ich do odwodu. Wykonując ten rozkaz pułki wycofały się pod rozpoczynającymi się kontrnatarciami wroga w niezwykle ciężkich warunkach. Ciężko wywalczone i okupione znacznymi stratami wzgórze 324 ponownie zostało zajęte przez wroga.

Odwrót do granicy

Rozkaz z 17 września z godz. około 18.00 nakazywał wycofanie Brygady za Dniestr i pozostawienie jej do dyspozycji Naczelnego Wodza. W kolumnie sił głównych 10 BK maszerował 10 psk. Pułk jechał z Jaryczowa Nowego przez Kanał Rządowy, Bóbrkę, Bohorodczany, Kurowice, Przemyślany w kierunku Halicza. Przed świtem 18 września pierwsze jednostki rozpoczęły przeprawę przez most na Dniestrze pod Haliczem. Płk Maczek otrzymał tu rozkaz przekroczenia przez 10 Brygadę Kawalerii granicy węgierskiej na Tatarskiej Przełęczy pod Tatarowem. Brygada przemaszerowała w kierunku na Stanisławów, gdzie zatankowano pojazdy i przez Nadwórną dotarła do Tatarowa. Przez niemal całą noc porządkowano i łączono kolumny, pokawałkowane w czasie marszu. Rankiem 19 września Brygada stanęła w zwartej kolumnie marszowej. Zachowano większość sprzętu: ckm-ów i działek ppanc. oraz wszystkie km-y, działa i moździerze. Po południu 19 września granicę węgierską przekroczyło około 100 oficerów i 2000 podoficerów i szeregowych 10 BK, a wśród nich 10 psk[17]. Ponad 100 żołnierzy z 10 psk skorzystało z dobrowolnej możliwości pozostania w kraju. Całkowite rozbrojenie pułku i brygady nastąpiło sukcesywnie 20 i 21 września, żołnierze po zadaniu broni i sprzętu zostali internowani[18].

Ośrodek Zapasowy Kawalerii Zmotoryzowanej

W koszarach 10 psk w Łańcucie w okresie od 31 sierpnia do 5 września 1939 roku zmobilizowany został OZKaw.Zmot. pod dowództwem ppłk. Jarosława Kaczyńskiego. Ewakuację ośrodka rozpoczęto w kilku grupach. Pierwsza grupa opuściła Łańcut 6 września, następne 7 i 8 września. Maszerowano pieszo i jechano na pojazdach przez Przeworsk, Oleszyce, Rawę Ruską do okolic Brodów, a następnie do Pieniaków koło Podkamienia. Grupa, która opuściła Łańcut 8 września, została 10 września zbombardowana w Jaworowie, zginęło ok. 30 żołnierzy. Następnie przez Żółkiew dotarła do Pieniaków. Niewielkie uzupełnienie w sile 2 oficerów, 5 podoficerów i 50 szeregowych zostało wysłane do 10 BK w okolicach Lwowa. 14 września płk Maczek zwrócił się do ppłk. Kaczyńskiego o przysłanie większych uzupełnień. Z uwagi na organizację tzw. "Przedmościa Rumuńskiego" OZKZmot. otrzymał rozkaz dyslokacji do Tyśmienicy koło Stanisławowa za Dniepr. Wiadomo, że 17 września wieczorem część ośrodka z dowódcą poprzez Brzeżany, Halicz i Stanisławów dotarła do Tatarowa, a następnie z 10 BK przekroczyła granicę węgierską. Część ośrodka jednak w nieustalonych okolicznościach dostała się do niewoli sowieckiej. 6 oficerów z jego składu zostało zamordowanych w Katyniu i Charkowie. Ppłk Kaczyński wraz z st. wachm. Władysławem Gdulą z 10 psk przewiózł sztandary 10 psk i 24 p uł. wraz z ośrodkiem na Węgry[19].

Obsada dowódcza OZKaw.Zmot.[20]:

  • dowódca ośrodka - ppłk Jarosław Michał Kaczyński (24 p uł.)
  • zastępca dowódcy ośrodka - mjr Emil Słatynski (do 9 IX 1939) (10 psk)
  • adiutant ośrodka - por. Bolesław Józef Cwaliński (10 psk)
  • kwatermistrz - rtm. Jerzy Liehr (dyw. ppanc.)
  • dowódca szwadronu gospodarczo-ćwiczebnego - rtm. Janusz Władysław Dąbrowski (dyw. ppanc.)
    • dowódca plutonu ćwiczebnego - rtm. Mikołaj Maciejowicz
    • dowódca plutonu technicznego - kpt. br. panc. Józef Weczera
  • dowódca szwadronu specjalnego - rtm. st. sp. Józef Adam Karcz (10 psk)
    • dowódca plutonu ppanc. - por. Zbigniew Józef Kopczyński (dyw. ppanc.)
    • dowódca plutonu łączności - por. Kazimierz Nelczarski (24 p uł.)
  • dowódca 1 szwadronu liniowego 24 p uł. - rtm. Benedykt Suchodolski (24 p uł.)
    • dowódca plutonu - por. Witold Władysław Ostapowicz (24 p uł.)
  • dowódca 2 szwadronu liniowego 10 psk - rtm. Julian Musielik (10 psk)
    • dowódca plutonu - ppor. rez. Tadeusz Rakowski (10 psk)
  • dowódca szwadronu ckm - rtm. Stanisław Trachimowicz (24 p uł.)

Według etatów wojennych, 10 psk miał składać się z:

  • 34 oficerów,
  • 940 szeregowców,
  • 43 rkm,
  • 20 ckm,
  • 3 działek ppanc.,
  • 105 pojazdów,
  • 66 motocykli.

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Za kampanię wrześniową pułk został odznaczony orderem Virtuti Militari[21].

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za kampanię wrześniową[22]:
  1. ś.p. rtm. Aleksander Stańko
  2. plut. Karol Walczak
  3. kpr. pchor. Stanisław Duszyński
  4. ś.p. kpr. Jan Kański
  5. ś.p. kpr. Józef Mańka
  6. ś.p. kpr. Leon Überman


Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar pułku

Sztandar[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

Grono obywateli powiatu łańcuckiego zainicjowało w 1922 roku ofiarowanie pułkowi sztandaru. W skład komitetu wchodzili: starosta powiatu Tadeusz Łoziński, ordynat łańcucki, Alfred hrabia Potocki, burmistrz Łańcuta Cetnarski oraz piętnastu obywateli miasta. Wręczenie sztandaru nastąpiło 29 kwietnia 1923 roku, w rocznicę przybycia 1 szwadronu z Francji. Na uroczystości Prezydenta Rzeczypospolitej reprezentował generał dywizji Latinik[2].

Na lewej stronie sztandaru w środku widniało godło państwowe, na rogach u góry obraz Matki Boskiej Częstochowskiej i świętego Stanisława oraz herb miasta Leżajska. Na sztandarze szarfa biało–czerwona z napisem: „Obrońcom Ojczyzny – Łańcut”[23].

Odznaka pamiątkowa[edytuj | edytuj kod]

4 kwietnia 1925 minister spraw wojskowych rozkazem G.M. 7689.I. zatwierdził odznakę pamiątkową 10 psk[24]. 18 marca 1929 minister spraw wojskowych rozkazem G.M. 819.I. zatwierdził regulamin odznaki pamiątkowej 10 psk i zezwolił na zmianę daty „1921” znajdującej się na odznace na datę „1918”[25].

Odznaka dwuczęściowa o wymiarach 48x48 mm ma kształt krzyża pięcioramiennego, srebrzystego o wciętych końcach ramion powleczonych białą emalią. W środku krzyża na szmaragdowej emalii srebrny orzeł otoczony kołem emaliowanym żółto ze srebrną dewizą „BÓG HONOR I OJCZYZNA”, numerem i inicjałami pułku oraz datą „1918” – nawiązującą do początku pułku, którym był szwadron tworzony we Włoszech. Wcześniejszy regulamin z 1925 przewidywał datę „1921” jako rok powołania do życia 10 psk. Odznaki wykonane przed 1929 mają datę „1921”, zaś po 1929 datę „1918”. Między ramionami krzyża srebrne, stylizowane orły. Dla szeregowych odznaki były z białego metalu lub tombaku bez emalii. Kolory emalii odznak oficerskich odpowiadały barwom proporyczka pułkowego szmaragdowo-żółtego z białym paskiem[26].

Barwy
Barwy Opis
Prop 10psk 3.png Proporczyk – szmaragdowo-żółty z białą żyłką pośrodku[27]
Prop dow 10psk 1.png Proporczyk dowództwa 10 pułku strzelców konnych
Prop 1szw 10psk 1.png Proporczyk 1 szwadronu 10 pułku strzelców konnych
Prop 2szw 10psk 1.png Proporczyk 2 szwadronu 10 pułku strzelców konnych
Prop 3szw 10psk 1.png Proporczyk 3 szwadronu 10 pułku strzelców konnych
Prop 4szw 10psk 1.png Proporczyk 4 szwadronu 10 pułku strzelców konnych
Prop 5szwckm 10psk 1.png Proporczyk 5 szwadronu ckm 10 pułku strzelców konnych
Prop plutlaczn 9psk 1.png Proporczyk plutonu łączności 10 pułku strzelców konnych
Inne Opis
Otok żółty.png Rogatywka z żółtym otokiem[28]
Spod 3pszw.png Szasery ciemnogranatowe z żółtymi lampasami i żółtą wypustką[29]
Żurawiejka
 Osobny artykuł: Żurawiejka.

W jednym łapciu, w jednym bucie,
chodzi strzelec po Łańcucie.

Ze sławy po mahometach
Gwałcił dziewki po meczetach

Naprzód strzelcy, w górę głowy,
został jeszcze – koń parowy.

Lance do boju, szable w dłoń...

Pułk w PSZ[edytuj | edytuj kod]

We Francji sformowany został 1 dywizjon kawalerii, a później zapadła decyzja o formowaniu 1 Lekkiej Dywizji Zmotoryzowanej. Jednym z jej batalionów miał nosić nazwę 10 psk. W walkach wziął udział jedynie OW pułku. Po klęsce Francji pułk odtworzono w Wielkiej Brytanii. Jesienią 1943 10 psk został przeorganizowany na pancerny pułk rozpoznawczy. Walczył z Niemcami na froncie zachodnim.

Strzelcy konni[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Żołnierze 10 Pułku Strzelców Konnych (II RP).
Tablica w kościele garnizonowym w Londynie
Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku
  • ppłk Zbigniew Walter (1921)
  • mjr kaw. Marek Stanisław Mysłakowski (1923[34] – 1924 → dowódca szwadronu zapasowego 20 puł[35])
  • ppłk kaw. Zdzisław Łoziński (20 X 1923[36] – 1 X 1924 → kierownik referatu w Dep. II MSWojsk.)
  • mjr kaw. Wilhelm Horsetzky (p.o. 1924[37])
  • ppłk kaw. Jan Klim[g] (III 1925[42] – VIII 1926)
  • ppłk kaw. Adam I Zakrzewski (1928 – 22 III 1929 → dowódca 1 psk[33])
  • mjr kaw. Jan Witold Kerner (6 VII 1929[43] – 20 II 1930[44])
  • mjr dypl. kaw. Stanisław Edward Kozłowski (20 II 1930[44] – 23 III 1932[45])
  • mjr dypl. kaw. Mieczysław Biernacki (23 III 1932 – 26 I 1934 → DOK X)
  • mjr / ppłk dypl. kaw. Stefan Mossor (26 I 1934[46] – 15 IX 1935 → WSWoj.)
  • mjr / ppłk kaw. Stanisław VII Lewicki (XI 1935 – VIII 1939)

Obsada personalna w 1939[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna we wrześniu 1939[47][48]
Dowództwo ze szwadronem gospodarczym
dowódca pułku ppłk dypl. kaw. Janusz Bokszczanin,
mjr Emil Słatyński (od 16 IX 1939)[49]
zastępca dowódcy pułku mjr dypl. kaw. Feliks Stanisław Guzowski (do 5 IX 1939),
mjr kaw. Emil Słatyński (od 10 IX 1939)[50]
I adiutant por. kaw. Marian Norbert Czarnecki
II adiutant ppor. kaw. rez. Jan Salwa[h]
oficer informacyjny por. kaw. Jerzy Henryk Ostrzycki
oficer techniczny kpt. br. panc. Adam Mackus
kwatermistrz por. int. Józef Domanus
oficer żywnościowy chor. Jan Tułaczko
naczelny lekarz medycyny por. lek. Antoni Edmund Kominek
kapelan ks. kpl. rez. Franciszek Sudoł
oficer nadetatowy ppor. kaw. rez. Edward Klebcot
szef szwadronu gospodarczego st. wachm. Zygmunt Paterak
1 szwadron
dowódca 1 szwadronu rtm. Antoni Tomkowicz
dowódca I plutonu ppor. kaw. rez. Jerzy Jędrzejewski
dowódca II plutonu ppor. kaw. rez. Stanisław Kielar
dowódca III plutonu pchor. rez. Nikodem Kluz
szef szwadronu st. wachm. Ignacy Żmuda
2 szwadron
dowódca 2 szwadronu rtm. Wincenty Polit
dowódca I plutonu por. kaw. Jerzy Wiktor Michałowski
dowódca II plutonu ppor. kaw. rez. Wiesław Ludwik Spiczak †1940 Charków
dowódca III plutonu ppor. kaw. Władysław Dąbek
szef szwadronu wachm. Biernacki
3 szwadron
dowódca 3 szwadronu rtm. Włodzimierz Korytkowski
dowódca I plutonu por. kaw. rez. Andrzej Jagniński
dowódca II plutonu por. kaw. rez. Jan Pająk
dowódca III plutonu ppor. kaw. rez. Jerzy Janecki
szef szwadronu wachm. Magda
4 szwadron
dowódca 4 szwadronu por. Herman Cieśliński
dowódca I plutonu ppor. kaw. rez. Stefan Roniker
dowódca II plutonu ppor. kaw. rez. Edward Ludwiczak
dowódca III plutonu ppor. kaw. rez. Adolf Pietrucha
szwadron ckm
dowódca szwadronu ckm rtm. Jan II Sikorski
dowódca I plutonu por. kaw. Aleksander Stańko †16 IX 1939
dowódca II plutonu por. kaw. Czesław Grudziński
dowódca III plutonu ppor. kaw. rez. Jan Żybura †1940 Charków
dowódca IV plutonu ppor. kaw. Mieczysław Plenkiewicz
szef szwadronu wachm. Bronisław Gola
pododdziały specjalne
dowódca plutonu łączności por. kaw. Ludwik Jan Antoni Malinowski[i][j]
dowódca plutonu motocyklistów por. Jerzy Wasilewski
dowódca plutonu pionierów por. kaw. Franciszek Jan Dworzak
p.o. dowódcy plutonu ppanc. plut. Konstanty Bieniasz
Przydzieleni do OZ Kaw. Zmot. rtm. Mikołaj Maciejowicz
por. kaw. Bolesław Jozef Cwakliński
rtm. Józef Adam Karcz
rtm. Julian Musielak

Żołnierze 10 pułku strzelców konnych - ofiary zbrodni katyńskiej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Zbrodnia katyńska.

Biogramy zamordowanych oficerów znajdują się na stronie internetowej Muzeum Katyńskiego[53]

Nazwisko i imię stopień zawód miejsce pracy przed mobilizacją zamordowany
Chełmiński Jerzy[54] porucznik żołnierz zawodowy dowódca 3 szwadronu Charków
Cwakliński Bolesław[55] porucznik żołnierz zawodowy OZ 10 BKaw. Zmotoryzowanej Charków
Karcz Józef[56] rotmistrz żołnierz zawodowy OZ Kawalerii Zmotoryzowanej Katyń
Łysakowski Jan podporucznik rezerwy Katyń
Maciejowicz Mikołaj rotmistrz żołnierz zawodowy ULK
Spiczak Wiesław podporucznik rezerwy prawnik, mgr Charków
Ujejski Witold major ULK

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W rocznicę przekroczenia granicy w Zbąszyniu przez szwadron 1 pułku szwoleżerów Błękitnej Armii[1].
  2. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[5].
  3. por. Bolesław Józef Cwakliński pełnił jednocześnie funkcję dowódcy szwadronu gospodarczego.
  4. mjr adm. (kaw.) Stanisław Ciecierski pełnił jednocześnie funkcję dowódcy szwadronu zapasowego.
  5. Później został przydzielony do Kwatery Głównej 10 Brygady Kawalerii.
  6. Później został przeniesiony do 7 puł. w Mińsku Mazowieckim.
  7. ppłk kaw. Jan Klim z dniem 1 lutego 1926 został przeniesiony służbowo z 10 psk do PKU Warszawa Powiat na okres czterech miesięcy w celu odbycia praktyki poborowej[38][39]. W sierpniu 1926 został przeniesiony do 5 puł. do dyspozycji dowódcy pułku[40]. Z dniem 1 września 1926 przedłużono mu praktykę poborową w PKU Warszawa Powiat o dalsze trzy miesiące[41].
  8. Jan Stanisław Salwa ur. 13 grudnia 1912. Absolwent SPRKaw. w Grudziądzu 1932/1933. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1936 i 147. lokatą w korpusie oficerów rezerwy kawalerii[51].
  9. por. kaw. Ludwik Jan Antoni Malinowski ur. 10 listopada 1910. Absolwent SPKaw. w Grudziądzu (promocja 15 października 1935). Na stopień porucznika został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 49. lokatą w korpusie oficerów kawalerii[52]. Wiosną 1939 był odkomenderowany z 8 bpanc w Bydgoszczy na kurs.
  10. Wg L. Kukawskiego dowódcą plutonu łączności był ppor. kaw. rez. Józef Krasowski[48].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Filipow i Wróblewski 1992 ↓, s. 54.
  2. a b Mazurkiewicz 1930 ↓, s. 35.
  3. a b Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 57.
  4. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 717.
  5. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. VI.
  6. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 247.
  7. Kucia 2010 ↓, s. 19-22.
  8. Kucia 2010 ↓, s. 23-24.
  9. Majka 2004 ↓, s. 78.
  10. Kucia 2010 ↓, s. 25-29.
  11. Majka 2004 ↓, s. 86.
  12. Majka 2004 ↓, s. 91-95.
  13. Kucia 2010 ↓, s. 30-39.
  14. Majka 2019 ↓, s. 29-70.
  15. Majka 2004 ↓, s. 124-127.
  16. Kucia 2010 ↓, s. 40-47.
  17. Kucia 2010 ↓, s. 48-50.
  18. Majka 2004 ↓, s. 135-143.
  19. Majka 2004 ↓, s. 133-134.
  20. Majka 2019 ↓, s. 105-106.
  21. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77.
  22. Grudziński 1990 ↓, s. 251.
  23. Mazurkiewicz 1930 ↓, s. 35-36.
  24. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 11 z 4 kwietnia 1925 roku, poz. 118.
  25. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 9 z 18 marca 1929 roku, poz. 81.
  26. Wielecki i Sieradzki 1992 ↓.
  27. Dz. Rozk. MSWojsk. nr 22 z 4 sierpnia 1927 roku, poz.268
  28. Dz. Rozk. MSWojsk. nr nr 6 z 24 lutego 1928 roku, poz.66
  29. Smaczny 1989 ↓, s. 378.
  30. Mazurkiewicz 1930 ↓, s. 39.
  31. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 103.
  32. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 91.
  33. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 101.
  34. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 672.
  35. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 575, 599.
  36. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 69 z 1 listopada 1923 roku, s. 731.
  37. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 595.
  38. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 18 stycznia 1926, s. 26, tu omyłkowo podano „10 puł.”.
  39. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 11 marca 1926, s. 92, sprostowano z „10 puł.” na „10 psk”.
  40. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 31 z 9 sierpnia 1926, s. 247.
  41. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 43 z 13 października 1926, s. 351.
  42. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 32 z 19 marca 1925 roku, s. 151.
  43. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 192.
  44. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 20 lutego 1930 roku, s. 69.
  45. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 222.
  46. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 10.
  47. Steblik 1989 ↓, s. 731-732.
  48. a b Kukawski 2013 ↓, s. 43.
  49. Kucia 2007 ↓, s. 92.
  50. Majka 2019 ↓, s. 67.
  51. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 168.
  52. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 11, 511.
  53. Księgi Cmentarne – biogramy oficerów.
  54. Księgi Cmentarne – wpis 4763.
  55. Księgi Cmentarne – wpis 4838.
  56. Księgi Cmentarne – wpis 1473.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]