10 Pułk Strzelców Konnych (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 10 Pułku Strzelców Konnych (II RP). Zobacz też: 10 Pułk Strzelców Konnych – stronę ujednoznaczniającą.
10 Pułk Strzelców Konnych
Ilustracja
Odznaka pułkowa 10 psk
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Tradycje
Święto 29 kwietnia
Nadanie sztandaru 1923
Kontynuacja 10 Rozpoznawczy Batalion Strzelców Konnych
Dowódcy
Pierwszy ppłk Mikołaj Minkusz
Ostatni mjr Emil Słatyński
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Łańcut
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość 10 Brygada Kawalerii
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
Święto 10 psk w Łańcucie - poczet sztandarowy; kwiecień 1934
Święto 10 psk - kawalerzyści
Święto 10 psk - jeźdźcy w historycznych strojach husarskich

10 Pułk Strzelców Konnych (10 psk) – oddział kawalerii Wojska Polskiego.

Miejsce stacjonowania do sierpnia 1939: Łańcut.

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

Początek dziejów 10 psk sięga 1918 roku. Zalążkiem jego był I szwadron, zgrupowania kawalerii, powstały w La Mandria di Chivasso, niedaleko Turynu, we Włoszech. Dowódcą zgrupowania był por. Jan Rudnicki, zaś jego zastępcą por. Kazimierz Dworak. Po sformowaniu, I szwadron został wysłany do Polski, gdzie osiągnął pierwszą polską stację kolejową 29 kwietnia 1919 w Lesznie. Dla upamiętnienia tej daty corocznie obchodzono w tym dniu święto pułkowe. Po przybyciu do Polski, szwadron wszedł do akcji bojowej jako jednostka kawalerii 11 DP. w walkach w okolicach Lwowa. Następnie jako II dywizjon pułku szwoleżerów, a później 4 pułku ułanów, przeniesiony został na granicę Śląska i Zagłębia.

W czasie wojny polsko-bolszewickiej brał udział w walkach pod Radzyminem, kończąc swoje działania bojowe pod Słuckiem. Rozkazem MSW z dnia 27 października 1921, dywizjon przekształcony został w pułk i otrzymał nazwę 10 pułk strzelców konnych. Na miasto garnizonowe wyznaczony został Łańcut oraz pobliski Hruszów jako miejsce stacjonowania 4 szwadronu.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

W 1923 pułk spełniał rolę jazdy dywizyjnej, a jego dowódca podlegał bezpośredni dowódcy Okręgu Korpusu Nr X. W zakresie szkolenia pułk podlegał inspektorowi jazdy nr II[1]. W tym okresie w jego skład wchodziły trzy szwadrony strzelców konnych, oddział szkolny karabinów maszynowych, pułkowa szkoła podoficerska i kadra szwadronu zapasowego[1].

Po reorganizacji w 1924 w skład pułku wchodziły: dowództwo, pluton łączności, pluton pionierów, pluton gospodarczy, cztery szwadrony liniowe, szwadron ckm oraz szwadron zapasowy. Wraz z 20 pułkiem ułanów oraz 10 dywizjonem artylerii konnej, wchodził w skład 10 Brygady Kawalerii.

W maju 1937 roku został zmotoryzowany. W 1938 roku wziął udział w zajęciu Zaolzia.

Kampania wrześniowa 1939[edytuj | edytuj kod]

Pułk walczył w składzie 10 Brygady Kawalerii
Tablice pamiątkowe w Łańcucie
Tablica pamiątkowa na cmentarzu w Łańcucie, poświęcona żołnierzom 10 psk
Tablica upamiętniająca żołnierzy 10 psk i 1p KOP, poległych w obronie Łańcuta
Tablica upamiętniająca żołnierzy 10 psk, znajdująca się w kościele parafialnym w Łańcucie
Tablica w Szkole Podstawowej nr 3 im. 10 Pułku Strzelców Konnych

23 marca 1939 10 Brygada Kawalerii została zmobilizowana. 10 psk stacjonował w swym macierzystym garnizonie do 14 sierpnia 1939, kiedy to 10 Brygada otrzymała rozkaz wymarszu w kierunku Krakowa i oddania się do dyspozycji dowódcy Armii „Kraków”, gen. bryg. Antoniego Szyllinga. 1 września brygada otrzymała zadanie powstrzymania marszu oddziałów pancernych wroga, wychodzących ze Słowacji i nacierających w kierunku Chabówki i Nowego Targu, zagrażającym tym tyłom Armii. Pod rozkazy 10 Brygady oddano 1 pułk KOP, zepchnięty znad granicy. Brygada otrzymała rozkaz opóźniania wroga na linii MyśleniceDobczyce, nie pozwalając mu na wyjście na północ od tej linii. Do wykonania zadania Brygada wymaszerowała po dwóch osiach: kolumna wschodnia, w której skład wchodziły: 10 psk, pluton czołgów TKS oraz pluton saperów w kierunku Wieliczka - Dobczyce - Kasina Wielka. Główne siły Brygady w kierunku Myślenice - Pcim. W skład XXII Korpusu pancerno-motorowego gen. Kleista, 14 armii gen. Lista, sił nieprzyjaciela, wchodziła w pierwszym rzucie: 2 Dywizja Pancerna oraz za nią 4 Dywizja Lekka i 1 Dywizja Górska.

3 września 10 Brygada została podporządkowana Grupie Operacyjnej gen. Boruty-Spiechowicza. 10 psk wraz z baterią haubic, działkami ppanc. i plutonem saperów toczył krwawe boje pod Naprawą, Lubieniem i Myślenicami, wchodząc w skład zgrupowania płk Łodzia-Michalskiego, zastępcy dowódcy 10 Brygady. 5 września 10 psk przeprowadził natarcie na siły wroga w rejonie Stróży, na kierunku PcimStróżaMyślenice, wykorzystując zaskoczenie wroga silnym natarciem baonu KOP „Wilejka” mjr. Kuferskiego. W wyniku natarcia, niemiecka 2 DPanc została odrzucona aż za Pcim. Wkrótce jednak Niemcy znacznymi siłami pancernymi ponownie natarli na Pcim, obchodząc stanowiska 10 psk w wyniku czego pułk został oskrzydlony. W walkach tych polegli: mjr Stanisław Guzowski – z-ca dowódcy pułku, rtm. Wincenty Polit – dowódca 2 szwadronu oraz rtm. Antoni Tomkowicz – dowódca 1 szwadronu. Nakazano odwrót w kierunku Wiśnicza. Pozycję tę pułk osiągnął 6 września o świcie. 7 września osiągnięto Radłów, gdzie nawiązano kontakt w dowództwem Brygady. Pułk został skierowany do miasteczka Dulcza Wielka. Po wymarszu z Radłowa przyszedł rozkaz wysłania podjazdu w celu rozpoznania działań nieprzyjaciela w rejonie Wojnicza i Tarnowa. Podjazdem tym dowodził por. Wasilewski. W nocy z 8 na 9 września, 10 psk pod osłoną 24 p.uł. wycofał się w kierunku Łańcuta. Pułk otrzymał zadanie obrony Łańcuta z kierunku Rzeszowa do wieczora 9 września.

Obrona Łańcuta[edytuj | edytuj kod]

Pułk zajął pozycje w terenie doskonale sobie znanym z wieloletnich ćwiczeń tu przeprowadzanych, na stanowiskach przygotowanych jeszcze przed wybuchem wojny. Dyon rozpoznawczy zabezpieczał skrzydło pułku. Wysłane przez wroga rozpoznanie pancerne zostało szybko i skutecznie zlikwidowane, po czym nastąpiła silna wymiana ognia artyleryjskiego, trwająca aż do godzin popołudniowych. Natarcie niemieckie na miasto załamało się całkowicie, a nieprzyjaciel poniósł straty zadane przez 4 szwadron, który rozbił kilka pojazdów pancernych i motocykli oraz pojmał jeńców. Południowe skrzydło Brygady zabezpieczał dyon rozpoznawczy w Albigowej. 24 p.uł. powstrzymywał niemieckie natarcie w kierunku miasta i wycofał się poza pozycje 10 psk dopiero pod wpływem zagrożenia oskrzydleniem.

Nieprzyjaciel posuwał się tuż za ułanami i nawiązał bezpośredni kontakt z obroną miasta. Wtedy nadszedł meldunek, że dyon rozpoznawczy poniósł dotkliwe straty i został wyrzucony z Albigowej, co w tej sytuacji zagrażało pułkowi oskrzydleniem. Do akcji najszybciej mogła wejść kompania TKS, rozwijając swe szyki po obu stronach drogi do Albigowej. Nieprzyjaciel wzmógł ogień, a z kierunku Albigowej pojawiła się tyraliera czołgów niemieckich. Czołgi te wychodziły jednak prosto pod ogień TKS-ów oraz żołnierzy dyonu. Zostały zniszczone co najmniej trzy czołgi niemieckie wraz z załogami, których żołnierze wyskakiwali prosto pod ogień. Dyon rozpoznawczy odzyskał Albigową i podążył za wrogiem, wysyłając w pościg patrole. Silne natarcie pancerne wroga rozwinęło się od strony szosy KrakówLwów, nie mogąc jednak przełamać pozycji obronnych pułku. Wkrótce jednak nadszedł meldunek o innej kolumnie pancerno-motorowej, podążającej od wschodu, dążącej do obejścia obrony i oskrzydlenia pułku od południa.

10 psk miał bronić Łańcuta do zmroku, po czym za 24 p.uł. przejść pod Przeworsk, aby razem nie dopuścić do uprzedzenia sił polskich na Sanie. Pod osłoną nocy, strzelcy udali się w kierunku swoich pojazdów, gdy niespodziewanie zostali zaatakowani w mieście przez piechotę i czołgi wroga, który okrążył miasto i wdarł się do jego centrum. Wywiązała się walka na bagnety. Kierując się w stronę swych pojazdów, strzelcy obrzucili nieprzyjaciela granatami, biorąc także kilku jeńców. W wyniku zamieszania jeden ze szwadronów pod rtm. Sikorskim zmylił drogę i oddzielił się, dołączając do swoich dopiero w kilka dni później. Wraz z całym sprzętem, pułk dotarł bezpiecznie do Przeworska i dalej skierowany został do Jarosławia.

Walki w obronie Lwowa[edytuj | edytuj kod]

Wycofujące się oddziały osiągnęły linię Sanu przed nieprzyjacielem. San nie stanowił jednak mocnej linii obrony, a i oddziały tam zgromadzone nie stanowiły sił, zdolnych zatrzymać pochód nieprzyjaciela. Znalazło się tam około dwóch baonów piechoty, kilka baterii artylerii, kompania TKS oraz 24 p.uł. i 10 psk. Utworzono przyczółek na zachodnim brzegu rzeki, obsadzony dyonem ppanc. i dwoma szwadronami 24 p.uł., reszta zaś stanęła jako odwód. 10 psk mocno poturbowany w walkach pod Łańcutem został skierowany na odpoczynek. 10 września 10 Brygada otrzymała rozkaz powstrzymania marszu wroga na kierunku Radymno – Jaworów – Janów – Lwów. W tym czasie 4 DLek. wroga przeprawiła się przez San pomiędzy Radymnem i Przemyślem i w szybkim marszu dążyła do oskrzydlenia sił polskich i odcięcia ich od Lwowa, posuwając się w kierunku Niemirowa. Wobec trudnej sytuacji, dowódca 10 Brygady, płk Maczek wydał rozkaz natychmiastowego skierowania Brygady w nocy z 10 na 11 września w kierunku Jaworowa, szerokim łukiem obchodząc kierunki marszu oddziałów wroga. 10 psk wraz z kompanią TKS i baterią haubic stanowił straż przednią. Zadaniem pułku po osiągnięciu Jaworowa, było zabezpieczenie przejścia przez bagna w okolicy Krakowca. W czasie wykonywania tego zadania pułkiem dowodził mjr Emil Słatyński. Doszło do kilku natarć wroga, powtarzających się do godzin popołudniowych 11 września, odpartych przez pułk, w czasie których zniszczono jeden pojazd pancerny wroga. Nieprzyjaciel jednak zdołał przedrzeć się poprzez bagna i zagrozić skrzydłu obrony. Zdecydowano o opuszczeniu Krakowca, pozostawieniu w Janowie Nowym jedynie oddziału wydzielonego pod mjr. Słatyńskim w sile dwóch szwadronów i plutonu ppanc., resztą zaś sił skierowaniu się w stronę Żółkwi. Brygada została teraz podporządkowana dowództwu obrony Lwowa, gen. bryg. Władysława Langnera. Oddział wydzielony pozostawał na stanowiskach do wieczora 14 września, po czym dołączył do pułku w nocy z 14 na 15 września pod Kulikowem.

Rankiem 14 września do sztabu brygady dotarła wiadomość o zajęciu przez Niemców Zboisk, co równało się przecięciu przez nieprzyjaciela kierunku na Lwów. 10 psk stał pod Kulikowem, gdzie otrzymał uzupełnienie kadr i zaopatrzenia oraz pozostawał na odpoczynku. Ze strony Lwowa nastąpił kontratak sił polskich zakończony odzyskaniem Zbiosk. Oddziały te jednak zatrzymały się na linii wzgórz na zachód od miasta. Linii wzgórz, spośród których wzgórze 324 stanowiło kluczowy bastion obrony miasta oraz doskonałą pozycję wyjściową do ataku na miasto oraz kontroli szosy, prowadzącej z Żółkwi do Lwowa. W takiej sytuacji dowództwo 10 Brygady podjęło decyzję o nocnym natarciu na Zboiska siłami jednego szwadronu 24 p.uł., szwadronu ppanc. oraz kompanii piechoty, wspartej dyonem artylerii motorowej. Na dowódcę wyznaczono ppłk Moszczeńskiego – dowódcę dyonu ppanc.

Nocne natarcie 15 września o godzinie 2.00, całkowicie zaskoczyło wroga i wyrzuciło go z miasta, osiągając jednak tylko połowiczny sukces. Nie zdołano opanować linii wzgórz wokół miasta. Próba ich opanowania miała być ponowiona w ciągu następnego dnia, wzmocnionymi siłami grupy „Żółkiew” rtm. Murasika. Natarcie rozpoczęto po południu 15 września. Również i ono nie przyniosło realizacji zakładanych celów. Wobec takiej sytuacji, dowódca Brygady, płk Maczek, podjął decyzję ponowienia natarcia 16 września, siłami całej Brygady. 10 psk nacierał o świcie od strony Melechowa, na Zboiska, i dalej w kierunku wzgórz. W czasie natarcia w punkcie obserwacyjnym, będącego w walce 4 szwadronu, w czasie bezpośredniego dowodzenia swymi siłami ciężko ranny został dowódca 10 psk – ppłk Bokszczanin oraz jego adiutant, ppor. Ostrzycki. Rannego pułkownika przetransportowano do szpitala w Dublanach. Dowództwo pułkiem objął mjr Emil Słatyński. Z rozkazu nowego dowódcy część pułku przegrupowano do Melechowa, a część pozostała na stanowiskach pod Zboiskami.

Wobec niewielkich dotychczasowych sukcesów, dowódca brygady, płk Maczek, podjął decyzję ponowienia natarcia nocą z 16 na 17 września siłami po jednym szwadronie z 24 p.uł. i 10 psk, celem przechwycenia w dwóch miejscach grzbietów wzgórz jako pozycji wyjściowych do mającego nastąpić natarcia dziennego. Pierwsze natarcie 10 psk ruszyło około godziny 10.00, załamując się pod silnym ogniem wroga, a szwadrony z lewego skrzydła zmuszone były wycofać się ponosząc spore straty. W działaniach tych zginął por. Aleksander Stańko ze szwadronu ckm. Powtórne natarcie szwadronów rtm. Murasika oraz szwadronu motocyklistów 10 psk przy dużych stratach doprowadziło do zdobycia pierwszej linii wzgórz za Zboiskami. Po południu po zaciekłych walkach opór wroga zdecydowanie osłabł, co doprowadziło do przedarcia się szwadronów ułanów i strzelców pomiędzy poszczególne punkty oporu wroga i przerwania łączności między nimi. Umożliwiło to rozpoczęcie natarcia całymi siłami Brygady i pomimo zaciekłej obrony wroga doszło do walki wręcz i ostatecznego zdobycia ważnego wzgórza 324. Nastąpiło to około godziny 16.00 17 września.

Straty własne w walkach tych wyniosły około 100 zabitych i rannych. Po stronie wroga naliczono około 50 zabitych. Po zdobyciu wzgórz nadszedł rozkaz ze sztabu gen. Langnera, nakazujący zaprzestanie walk przez 24 p.uł. i 10 psk i zluzowanie go przez piechotę z załogi Lwowa. Wykonując ten rozkaz pułki wycofały się pod rozpoczynającymi się kontrnatarciami wroga w niezwykle ciężkich warunkach. Ciężko wywalczone i okupione znacznymi stratami wzgórze 324 ponownie zostało zajęte przez wroga. Ponowny rozkaz z 17 września z godz. około 18.00 nakazywał wycofanie Brygady za Dniestr i pozostawienie jej do dyspozycji Naczelnego Wodza. Przed świtem 18 września pierwsze jednostki rozpoczęły przeprawę przez most na Dniestrze pod Haliczem. Płk Maczek otrzymał tu rozkaz przekroczenia przez 10 Brygadę Kawalerii granicy węgierskiej na Tatarskiej Przełęczy pod Tatarowem. Brygada przemaszerowała w kierunku na Stanisławów i przez Nadwórną dotarła do Tatarowa. Przez niemal całą noc porządkowano i łączono kolumny, pokawałkowane w czasie marszu. Rankiem 19 września Brygada stanęła w zwartej kolumnie marszowej. Zachowano większość sprzętu: ckm-ów i działek ppanc. oraz wszystkie km-y, działa i moździerze. Po południu 19 września granicę węgierską przekroczyło około 1500 żołnierzy.

Za kampanię wrześniową pułk został odznaczony orderem Virtuti Militari[2].

Według etatów wojennych, 10 psk miał składać się z:

  • 34 oficerów,
  • 940 szeregowców,
  • 43 rkm,
  • 20 ckm,
  • 3 działek ppanc.,
  • 105 pojazdów,
  • 66 motocykli.

Pułk w PSZ[edytuj | edytuj kod]

We Francji sformowany został 1 dywizjon kawalerii, a później zapadła decyzja o formowaniu 1 Lekkiej Dywizji Zmotoryzowanej. Jednym z jej batalionów miał nosić nazwę 10 psk. W walkach wziął udział jedynie OW pułku. Po klęsce Francji pułk odtworzono w Wielkiej Brytanii. Jesienią 1943 10 psk został przeorganizowany na pancerny pułk rozpoznawczy. Walczył z Niemcami na froncie zachodnim.

Strzelcy konni[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Żołnierze 10 Pułku Strzelców Konnych (II RP).
Tablica w kościele garnizonowym w Londynie
Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku
  • ppłk Zbigniew Walter (1921)
  • mjr kaw. Marek Stanisław Mysłakowski (1923[7] – 1924 → dowódca szwadronu zapasowego 20 puł[8])
  • ppłk kaw. Zdzisław Łoziński (20 X 1923[9] – 1 X 1924 → kierownik referatu w Dep. II MSWojsk.)
  • mjr kaw. Wilhelm Horsetzky (p.o. 1924[10])
  • ppłk kaw. Jan Klim (od III 1925[11])
  • ppłk kaw. Adam I Zakrzewski (1928 – 22 III 1929 → dowódca 1 psk[6])
  • mjr kaw. Jan Witold Kerner (6 VII 1929[12] – 20 II 1930[13])
  • mjr dypl. kaw. Stanisław Edward Kozłowski (20 II 1930[13] – 23 III 1932[14])
  • mjr dypl. kaw. Mieczysław Biernacki (23 III 1932 – 26 I 1934 → DOK X)
  • mjr / ppłk dypl. kaw. Stefan Mossor (26 I 1934[15] – 15 IX 1935 → WSWoj.)
  • mjr / ppłk kaw. Stanisław VII Lewicki (XI 1935 – VIII 1939)

Obsada personalna w 1921 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna pułku w 1921 roku[16]:

  • dowódca pułku – ppłk Mikołaj Minkusz
  • zastępca dowódcy – ppłk Zbigniew Walter
  • dowódca szwadronu zapasowego – mjr Leon Zejgert
  • dowódca 1 szwadronu – rtm. Paweł Gałecki
  • dowódca 2 szwadronu – rtm. Karol May
  • dowódca 3 szwadronu – rtm. Tadeusz Dackiewicz
  • dowódca oddziału szkolnego km – ppor. Antoni Łączyński
  • dowódca szkoły podoficerskiej – rtm. Wilhelm Horsetzky

Obsada personalna w marcu 1939[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[17][a]:

  • dowódca pułku – płk dypl. Witold Cieśliński
  • I zastępca dowódcy – ppłk Stanisław VII Lewicki
  • I zastępca dowódcy (dubler) – mjr dypl. Feliks Stanisław Guzowski
  • dowódca dywizjonu – mjr Emil Słatyński
  • adiutant – por. Bolesław Józef Cwakliński[b]
  • oficer techniczny – kpt. br. panc. Adam Mackus
  • naczelny lekarz medycyny – por. lek. Antoni Edmund Kominek
  • komendant rejonu PW Konnego – mjr adm. (kaw.) Stanisław Ciecierski[c]
  • w dyspozycji dowódcy – rtm. dypl. Stanisław Maleszewski
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Edward Pisula
  • oficer mobilizacyjny – rtm. Józef Adam Karcz
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – rtm. Julian Musielak
  • oficer administracyjno-materiałowy – rtm. Fryderyk Karol Filipowski
  • dowódca szwadronu gospodarczego – por. Bolesław Jozef Cwakliński
  • oficer gospodarczy – por. int. Józef Domanus
  • oficer żywnościowy – por. Zbigniew Marian Kuliczkowski
  • dowódca szwadronu specjalnego – por. Marian Norbert Czarnecki
  • dowódca plutonu łączności – por. Ludwik Jan Antoni Malinowski
  • dowódca plutonu motocyklistów – por. Jerzy Wasilewski
  • dowódca plutonu ppanc. – vacat
  • dowódca 1 szwadronu – rtm. Antoni Tomkowicz
  • dowódca 2 szwadronu – rtm. adm. (kaw.) Stefan Ignacy Cichocki[d]
  • dowódca plutonu – por. Henryk Kulesza[e]
  • dowódca plutonu – por. Jerzy Wiktor Michałowski
  • dowódca 3 szwadronu – por. Jerzy Chełmiński
  • dowódca plutonu – por. Jerzy Henryk Ostrzycki
  • dowódca 4 szwadronu – por. Herman Wacław Cieśliński
  • dowódca szwadronu km – rtm. Jan II Sikorski
  • dowódca plutonu – por. Czesław Grudziński
  • dowódca szwadronu zapasowego – mjr adm. (kaw.) Stanisław Ciecierski
  • zastępca dowódcy – vacat
  • na kursie – rtm. Mikołaj Maciejowicz
  • na kursie – rtm. Wincenty Polit
  • na kursie – por. Aleksander Leo Stańko

Obsada personalna we wrześniu 1939[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna we wrześniu 1939[19][20]

Dowództwo ze szwadronem gospodarczym
  • dowódca pułku – ppłk dypl. kaw. Janusz Bokszczanin
  • zastępca dowódcy pułku – mjr dypl. kaw. Feliks Stanisław Guzowski
  • dowódca dywizjonu – mjr kaw. Emil Słatyński
  • I adiutant – por. kaw. Marian Norbert Czarnecki
  • II adiutant – ppor. kaw. rez. Jan Salwa[f]
  • oficer informacyjny – por. kaw. Jerzy Henryk Ostrzycki
  • oficer techniczny – kpt. br. panc. Adam Mackus
  • kwatermistrz – por. int. Józef Domanus
  • oficer żywnościowy – chor. Jan Tułaczko
  • naczelny lekarz medycyny – por. lek. Antoni Edmund Kominek
  • kapelan – ks. kpl. rez. Franciszek Sudoł
  • oficer nadetatowy – ppor. kaw. rez. Edward Klebcot
  • szef szwadronu gospodarczego – st. wachm. Zygmunt Paterak
1 szwadron
  • dowódca 1 szwadronu – rtm. Antoni Tomkowicz
  • dowódca I plutonu – ppor. kaw. rez. Jerzy Jędrzejewski
  • dowódca II plutonu – ppor. kaw. rez. Stanisław Kielar
  • dowódca III plutonu – pchor. rez. Nikodem Kluz
  • szef szwadronu – st. wachm. Ignacy Żmuda
2 szwadron
  • dowódca 2 szwadronu – rtm. Wincenty Polit
  • dowódca I plutonu – por. kaw. Jerzy Wiktor Michałowski
  • dowódca II plutonu – ppor. kaw. rez. Wiesław Ludwik Spiczak †1940 Charków
  • dowódca III plutonu – ppor. kaw. Władysław Dąbek
  • szef szwadronu – wachm. Biernacki
3 szwadron
  • dowódca 3 szwadronu – rtm. Włodzimierz Korytkowski
  • dowódca I plutonu – por. kaw. rez. Andrzej Jagniński
  • dowódca II plutonu – por. kaw. rez. Jan Pająk
  • dowódca III plutonu – ppor. kaw. rez. Jerzy Janecki
  • szef szwadronu – wachm. Magda
4 szwadron
  • dowódca 4 szwadronu – por. Herman Cieśliński
  • dowódca I plutonu – ppor. kaw. rez. Stefan Roniker
  • dowódca II plutonu – ppor. kaw. rez. Edward Ludwiczak
  • dowódca III plutonu – ppor. kaw. rez. Adolf Pietrucha
szwadron ckm
  • dowódca szwadronu ckm – rtm. Jan II Sikorski
  • dowódca I plutonu – por. kaw. Aleksander Stańko †16 IX 1939
  • dowódca II plutonu – por. kaw. Czesław Grudziński
  • dowódca III plutonu – ppor. kaw. rez. Jan Żybura †1940 Charków
  • dowódca IV plutonu – ppor. kaw. Mieczysław Plenkiewicz
  • szef szwadronu – wachm. Bronisław Gola
pododdziały specjalne
  • dowódca plutonu łączności – por. kaw. Ludwik Jan Antoni Malinowski[g][h]
  • dowódca plutonu motocyklistów – por. Jerzy Wasilewski
  • dowódca plutonu pionierów – por. kaw. Franciszek Jan Dworzak
  • p.o. dowódcy plutonu przeciwpancernego – plut. Konstanty Bieniasz

Oficerowie pułku przydzieleni do OZ Kawalerii Zmotoryzowanej[23]

  • rtm. Mikołaj Maciejowicz †1940 Ukraina
  • por. kaw. Bolesław Jozef Cwakliński †1940 Charków
  • rtm. Józef Adam Karcz †1940 Katyń
  • rtm. Julian Musielak

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za kampanię wrześniową[24]:

  1. ś.p. rtm. Aleksander Stańko
  2. plut. Karol Walczak
  3. kpr. pchor. Stanisław Duszyński
  4. ś.p. kpr. Jan Kański
  5. ś.p. kpr. Józef Mańka
  6. ś.p. kpr. Leon Überman

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar pułku
Prop 10psk.png
Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

Grono obywateli powiatu łańcuckiego zainicjowało w 1922 roku ofiarowanie pułkowi sztandaru. W skład komitetu wchodzili: starosta powiatu Tadeusz Łoziński, ordynat łańcucki, Alfred hrabia Potocki, burmistrz Łańcuta Cetnarski oraz piętnastu obywateli miasta. Wręczenie sztandaru nastąpiło 29 kwietnia 1923 roku, w rocznicę przybycia 1 szwadronu z Francji. Na uroczystości Prezydenta Rzeczypospolitej reprezentował generał dywizji Latinik[16].

Na lewej stronie sztandaru w środku widniało godło państwowe, na rogach u góry obraz Matki Boskiej Częstochowskiej i świętego Stanisława oraz herb miasta Leżajska. Na sztandarze szarfa biało–czerwona z napisem: „Obrońcom Ojczyzny – Łańcut”[25].

Odznaka pamiątkowa

4 kwietnia 1925 minister spraw wojskowych rozkazem G.M. 7689.I. zatwierdził odznakę pamiątkową 10 psk[26]. 18 marca 1929 minister spraw wojskowych rozkazem G.M. 819.I. zatwierdził regulamin odznaki pamiątkowej 10 psk i zezwolił na zmianę daty „1921” znajdującej się na odznace na datę „1918”[27].

Odznaka dwuczęściowa o wymiarach 48x48 mm ma kształt krzyża pięcioramiennego, srebrzystego o wciętych końcach ramion powleczonych białą emalią. W środku krzyża na szmaragdowej emalii srebrny orzeł otoczony kołem emaliowanym żółto ze srebrną dewizą „BÓG HONOR I OJCZYZNA”, numerem i inicjałami pułku oraz datą „1918” – nawiązującą do początku pułku, którym był szwadron tworzony we Włoszech. Wcześniejszy regulamin z 1925 przewidywał datę „1921” jako rok powołania do życia 10 psk. Odznaki wykonane przed 1929 mają datę „1921”, zaś po 1929 datę „1918”. Między ramionami krzyża srebrne, stylizowane orły. Dla szeregowych odznaki były z białego metalu lub tombaku bez emalii. Kolory emalii odznak oficerskich odpowiadały barwom proporyczka pułkowego szmaragdowo-żółtego z białym paskiem[28].

Barwy pułku

Proporczyk – szmaragdowo-żółty z białą żyłką pośrodku.

Otok żółty.png Rogatywka z żółtym otokiem[29].

Spod 3pszw.png Szasery ciemnogranatowe z żółtymi lampasami i żółtą wypustką.

Żurawiejka
W jednym łapciu, w jednym bucie,
chodzi strzelec po Łańcucie.
Lance do boju, szable w dłoń...
Ze sławy po mahometach
Gwałcił dziewki po meczetach
Lance do boju, szable w dłoń...
Naprzód strzelcy, w górę głowy,
został jeszcze – koń parowy.
Lance do boju, szable w dłoń...

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[18].
  2. por. Bolesław Józef Cwakliński pełnił jednocześnie funkcję dowódcy szwadronu gospodarczego.
  3. mjr adm. (kaw.) Stanisław Ciecierski pełnił jednocześnie funkcję dowódcy szwadronu zapasowego.
  4. Później został przydzielony do Kwatery Głównej 10 Brygady Kawalerii.
  5. Później został przeniesiony do 7 puł. w Mińsku Mazowieckim.
  6. Jan Stanisław Salwa ur. 13 grudnia 1912. Absolwent SPRKaw. w Grudziądzu 1932/1933. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1936 i 147. lokatą w korpusie oficerów rezerwy kawalerii[21].
  7. por. kaw. Ludwik Jan Antoni Malinowski ur. 10 listopada 1910. Absolwent SPKaw. w Grudziądzu (promocja 15 października 1935). Na stopień porucznika został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 49. lokatą w korpusie oficerów kawalerii[22]. Wiosną 1939 był odkomenderowany z 8 bpanc w Bydgoszczy na kurs.
  8. Wg L. Kukawskiego dowódcą plutonu łączności był ppor. kaw. rez. Józef Krasowski[20].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 57.
  2. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77.
  3. Mazurkiewicz 1930 ↓, s. 39.
  4. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 103.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 91.
  6. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 101.
  7. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 672.
  8. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 575, 599.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 69 z 1 listopada 1923 roku, s. 731.
  10. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 595.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 32 z 19 marca 1925 roku, s. 151.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 192.
  13. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 20 lutego 1930 roku, s. 69.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 222.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 10.
  16. a b Mazurkiewicz 1930 ↓, s. 35.
  17. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 717.
  18. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. VI.
  19. Steblik 1989 ↓, s. 731-732.
  20. a b Kukawski 2013 ↓, s. 43.
  21. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 168.
  22. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 11, 511.
  23. Kukawski 2013 ↓, s. 63.
  24. Grudziński 1990 ↓, s. 251.
  25. Mazurkiewicz 1930 ↓, s. 35-36.
  26. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 11 z 4 kwietnia 1925 roku, poz. 118.
  27. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 9 z 18 marca 1929 roku, poz. 81.
  28. Wielecki i Sieradzki 1992 ↓.
  29. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 6 z 24 lutego 1928 roku, poz. 66.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]