11 Karpacki Pułk Artylerii Lekkiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
11 Karpacki Pułk Artylerii Lekkiej
11 Pułk Artylerii Polowej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1 października 1921
Rozformowanie 21 września 1939
Nazwa wyróżniająca Karpacki
Tradycje
Święto 2 czerwca
Nadanie sztandaru 22 listopada 1938
Dowódcy
Pierwszy płk Stanisław Sopotnicki
Ostatni ppłk Czesław Obtułowicz
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Stanisławów[1]
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 6 Grupa Artylerii
11 Dywizja Piechoty[2]
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg

11 Karpacki Pułk Artylerii Lekkiej (11 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i służba pokojowa[edytuj | edytuj kod]

11 Pułk Artylerii Polowej (11 pap) sformowany został 1 października 1921 w garnizonie Stanisławów z połączenia III dywizjonu 5 pułku artylerii polowej stacjonującego wówczas w Kamionce Strumiłowej i II dywizjonu 12 pułku artylerii polowej stacjonującego w Gajach Wielkich koło Tarnopola. Dowództwo pułku zorganizowane zostało na bazie dowództwa XI Brygady Artylerii. Obydwa dywizjony brały udział w wojnie z Ukraińcami i bolszewikami. Po utworzeniu jednostki III/5 pap przemianowany został na I dywizjon, a II/12 pap – II dywizjon.

III dywizjon 5 Lwowskiego pułku artylerii polowej powstał w czerwcu 1919 (m.p. Kamionka Strumiłowska). Dywizjon trzybateryjny, baterie czterodziałowe bez jaszczy, 7 bateria miała austriackie polówki 80 mm., 8 bateria rosyjskie trzycalówki 76,2 mm., a 9 austriackie haubice 100 mm. W trakcie działań wojennych baterie były stopniowo przezbrajane w armaty francuskie 75 mm.

II dywizjon 12 Kresowego pułku artylerii polowej (m.p. Gaje Wielkie k. Tarnowa). Dywizjon trzybateryjny, baterie czterodziałowe wyposażone w armaty francuskie 75 mm. Przybył do Polski w lipcu 1919 r. wraz z 6 Dywizją „Błękitnej Armii” gen. Hallera. Oba dywizjony zapisały się chwalebnie w czasie działań wojennych 1920 r. III dywizjon zakończył swój szlak bojowy pod Chmielnikiem, a II dywizjon pod Zbarażem.

11 pap zajmował koszary przy ulicy Bilińskiego oraz baraki przy ulicy Zosina Wola. W skład każdego z dywizjonów wchodziły trzy baterie, a każda z nich uzbrojona była w cztery 75 mm armaty. 3 grudnia 1921 przystąpiono do formowania III dywizjonu. Utworzono dowództwo dywizjonu, a I i II dywizjony wydzieliły ze swego składu po jednej baterii. Po przeprowadzonej reorganizacji pułk liczył trzy dywizjony po dwie baterie (2, 3, 5, 6, 7, i 8). W 1922 roku I dywizjon dyslokowany został do Kołomyi.

11 pap był organiczną jednostką artylerii 11 Karpackiej Dywizji Piechoty. Od 1929 roku pod względem kontroli stanu wyszkolenia oraz w czasie szkoły ognia podlegał także dowódcy 6 Grupy Artylerii we Lwowie.

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 2 czerwca, jako datę święta pułkowego[3][4]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę bitwy pod Obodówką w roku 1920, w której wyróżniła się bohaterstwem 6 bateria[5].

31 grudnia 1931 roku na podstawie rozkazu B. Og. Org. 1120 – 18 Org. Ministra Spraw Wojskowych marszałka Polski Józefa Piłsudskiego 11 pap został przemianowany na 11 Pułk Artylerii Lekkiej[6].

26 sierpnia 1935 roku Minister Spraw Wojskowych nadał koszarom pułku przy ulicy Bilińskiego nazwę „Koszary im. Generała Józefa Bema”[7].

Jedna z baterii pułku brała udział w akcji na Zaolziu. Ostatnią honorową baterią pułku była 5 bateria.

Działania w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Pułk walczył w składzie armii od 5 września 1939
Jaworow 1939.png

W kampanii wrześniowej pułk wziął udział w składzie 11 Karpackiej Dywizji Piechoty w Armii "Karpaty".

Pułk w wyniku spóźnionej mobilizacji i bombardowań lotniczych transportu dopiero 3 września częścią sił znalazł się w rejonie koncentracji i wziął udział w walkach o Bochnię i Brzesko. W dniach 7–8 września bronił rejonu BrzostekKołaczyce, następnie w rejonie Barycza w dniach 9–10 września toczył zacięte walki. 13 września walczył w rejonie Krzywczy nad Sanem, aby 14 września wkroczyć do Przemyśla.

W nocy z 15 na 16 września pułk wziął udział w natarciu na Janów, aby następnie toczyć walki obronne w lasach janowskich. 18 września pod Lelechówką przebił się przez pierścień okrążenia wojsk niemieckich, po czym 19–20 września prowadził ciężkie walki pod Brzuchowicami i Hołoskiem.

21 września 1939 roku resztki 11 Karpackiego pułku artylerii lekkiej skapitulowały przed wojskami radzieckimi.

29 sierpnia o godzinie 18.00 pułk otrzymał rozkaz mobilizacji, który po pół godzinie został odwołany. Następnego dnia w południe nadszedł drugi rozkaz mobilizacyjny, wyznaczający termin mobilizacji na dzień 31 VIII 1939. W pierwszym rzucie dotarły z 3/4 września w rejon Brzeska celem zabezpieczenia wyładunku pododdziałów 11 DP I/53 pp z 7 baterią, I/48 pp z 1 baterią i II/49 pp z 2 baterią. Zostały one przechwycone rozkazem dowództwa Armii „Kraków”. Pozostałe baterie wyładowywały się w następnych dniach w rejonie Bochni. 9 września pod Baryczą do macierzystego pułku dołączyła tylko 7 bateria (wraz z dowództwem I dywizjonu). Do pułku nie dołączyła zbombardowana w transportach kolejowych 9 bateria. Tak więc pułk wchodził do działań bojowych z sześcioma bateriami – 3,4,5,6,7 i 8, dzieląc swój szlak bojowy z 11 KDP.

9 IX – Barycz, marsz na Dubiecko

11/12 IX – Bircza, Dubice, rozkaz marszu na Przemyśl

13 IX – marsz na Przemyśl, bój pod Łętownią

13/14 – wkroczenie do Przemyśla,marsz na Sądową Wisznię

15 IX – osiągnięcie rejonu Sądowej Wiszni, rozkaz o dalszej akcji na Lasy Janowskie

15/16 IX – rozbicie w nocnym natarciu w rejonie Mużyłowic pułku SS Germania

17 IX – walki w Lasach Janowskich, rozkaz przebijania na Lwów

18 IX – ciężkie walki pod Lelechówką, osiągnięcie Brzuchowic, reorganizacja pułku

19 IX – natarcie na Hołosko z zamiarem wejścia do Lwowa otoczonego przez Niemców

19/20 IX – nocne natarcie na Hołosko.

20 IX – ostatnie próby przedarcia się do Lwowa. Około godziny 18.00 rozkaz zniszczenia sprzętu i przedostawania się do Lwowa na własną rękę. 11 Karpacki pułk artylerii lekkiej był najwaleczniejszym z walecznych pułków artylerii w kampanii wrześniowej. Nawet u przeciwników z 7 DP (bawarskiej) i 1 DG zdobył podziw i uznanie za swój niezłomny duch bojowy i męstwo. 11 pal już po wojnie jako jeden z nielicznych otrzymał Order Virtuti Militari.

1 bateria – włączona do Armii „Kraków”, w GO „Boruta”. Wspierała ofiarnie 6 DP. Brała udział w I bitwie pod Tomaszowem Lubelskim. Kapitulowała wraz z całym zgrupowaniem 20 IX.

2 bateria – włączona do Armii „Kraków”, w GO „Boruta”. W pierwszych dniach września zaginął d-ca ppor. Walczak. Dowództwo objął jego zastępca por. rez. inż. Michał Witowski. 18 IX rozbita w bitwie pod Ulowem. Resztki kapitulują wraz ze zgrupowaniem 20 IX pod Tomaszowem Lubelskim.

3 bateria – po koncentracji w rejonie Bochni włączona do III dywizjonu.W trakcie działań utraciła dwa działony. Dwa pozostałe po reorganizacji pułku w Brzuchowicach włączono do 5 baterii.

4 bateria – 14 IX pozostawiona w Przemyślu dla wzmocnienia obrony. Kontuzjowany zostaje d-ca kpt. Dębiński (zm. w szpitalu w Przemyślu). Wieczorem dwa działony dołączyły do 5 baterii. Pozostałe dwa działony dołączyły również do 5 baterii w Brzuchowicach, gdzie 4 bateria została odtworzona. Dowódcą został por. Schodowski Józef. Po utracie 20 IX jednego działonu i śmierci por. Schodowskiego pozostałe trzy działony wcielono ponownie do 5 baterii.

5 bateria – ostatnia honorowa bateria pułku, w boju od początku działań skutecznie wspiera działania piechoty. M.in. wieczorem 17 IX artylerzyści baterii biorą udział w brawurowym natarciu na bagnety na niemiecki batalion zagradzający drogę do Brzuchowic. Bateria zniszczyła sześć czołgów npla i zestrzeliła jeden samolot. Zasadniczy skład baterii nie zmieniał się. Dołączały do niej działony z innych rozbitych i zagubionych baterii pułku. Na przykład 20 IX pod Hołoskiem bateria posiadała dziewięć dział (cztery własne, trzy z czwartej baterii i dwa z trzeciej. D-ca baterii kpt. Korabiowski został odznaczony VM.

6 bateria – od początku działań w boju. 19 IX w straży przedniej podczas próby marszu na Lwów. W tym dniu poległ jej d-ca kpt. Pietrzak. Dowodzenie baterią obejmuje ppor. Kowalewski Franciszek, wkrótce ciężko ranny.

7 bateria – traci jeden działon 17 IX w Lasach Janowskich. Ranny d-ca kpt. Hałaniewicz dostaje się do niewoli. Dowództwo obejmuje ppor. rez. Łastowski Marian. Po reorganizacji pułku w Brzuchowicach do baterii włączono działon z rozbitej 8 baterii.

8 bateria – 18 IX podczas samotnego marszu na Brzuchowice została zaskoczona w zasadzce pod Łoziną i rozbita przez piechotę nieprzyjaciela. Traci trzy działony. Ocalały działon włączono do 7 baterii.

9 bateria – nie dołączyła do pułku. Weszła w skład Grupy „Jarosław” ppłk Wójcika Jana. Została rozbita przez czołgi niemieckie 11.IX w rejonie Jarosławia.

Za kampanię wrześniową 1939 pułk został odznaczony orderem Virtuti Militari[8].

Ze zgrupowania resztek pułku w Brzuchowicach i po boju o Hołosko część artylerzystów trafiła do niewoli niemieckiej, część została ogarnięta przez sowietów (odnalezieni na listach katyńskich). Niektórzy po licznych perypetiach przedostali się na Zachód, gdzie kontynuowali walkę z Niemcami. M.in. ppłk Obtułowicz dowodził 6 PAL-em w II Korpusie, a kpt. Korabiowski w 1940 roku dowodził 4 baterią Warszawskiego Pułku Artylerii Lekkiej w 2 DSP we Francji.

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
  • ppłk art. Stanisław Sopotnicki (X 1921 – VII 1928 → komendant placu Komendy Obozu Ćwiczeń Pohulanka[9])
  • ppłk dypl. art. Rudolf Jagielski (VII 1928 – 4 VII 1935 → stan spoczynku z dniem 30 IX 1935)
  • ppłk / płk art. Władysław Gruiński (4 VII 1935[10] – VIII 1939 → dowódca artylerii dywizyjnej 11 DP)
  • ppłk art. Czesław Obtułowicz (IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
Kwatermistrzowie (od 1938 roku – II zastępca dowódcy)
  • kpt. / mjr art. Juliusz Adam Jeż (1924[11] – 31 X 1927 → dowódca III dyonu[16])
  • mjr art. Witold Doliwa-Andruszewicz (31 X 1927[17] – 26 IV 1928 → dowódca III/25 pap)
  • mjr art. Mikołaj Alików (26 IV 1928[18] – 27 IV 1929 → zastępca dowódcy 11 pal)
  • mjr art. Kazimierz Cepryński-Ciekawy (31 III 1930[19] – VI 1933 → kwatermistrz 30 pal[20])
  • mjr art. Juliusz Filibert Keller (VI 1934[21])
  • mjr art. Kazimierz Władysław Lorenz (do VIII 1939 → dowódca II/11 pal)
Oficerowie pułku

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Dowództwo
  • dowódca pułku – ppłk art. Czesław Obtułowicz
  • adiutant – kpt. Stanisław Stańkowski
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Leonard Małaszyński
  • dowódca plutonu topograficznego – por. Marian Worwa
  • oficer łączności – ppor. Józef Schodowski †20 IX 1939 Hołosko
  • oficer zwiadu – ppor. Janusz Wodziński
  • oficer zwiadu – ppor. Tadeusz Wizmur
I dywizjon
  • dowódca I dywizjonu – mjr Michał Romanowski
  • dowódca 1 baterii – kpt. Kazimierz Siekierski †1940 Charków
  • dowódca 2 baterii – por. Eugeniusz Walczak
  • dowódca 3 baterii – por. Edward Makowski †1940 Charków
II dywizjon
  • dowódca II dywizjonu – mjr Kazimierz Władysław Lorenz (†21 IX 1939 Stawki pod Lwowem, zamordowany przez NKWD)
  • dowódca 4 baterii – kpt. Józef Dembiński (kontuzjowany †IX 39 szpital w Przemyślu)
  • dowódca 5 baterii – kpt. Józef Jan Korabiowski
  • dowódca 6 baterii – kpt. Jan Pietrzak (†19 IX 1939 Hołosko)
III dywizjon
  • dowódca III dywizjonu – mjr Tadeusz Ostrowicz
  • dowódca 7 baterii – kpt. Sergiusz Hałaniewicz 17 IX 1939 ranny, w niewoli
  • dowódca 8 baterii – kpt. Tadeusz Bommer
  • dowódca 9 baterii – kpt. Adam Szpilczyński

Po zakończeniu mobilizacji w garnizonie pozostał Oddział Zbierania Nadwyżek pod dowództwem kpt. Jana Kwaśnicy (†1940 Charków).

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[23]:

Order Virtuti Militari
  1. mjr Jan Antoni Filipowicz
  2. por. Roman Kostorkiewicz
  3. plut. Władysław Kufta
  4. kpr. Ludwik Pachel
  5. ogn. Ludwik Purchla
  6. ogn. Kasper Szal
  7. kpr. Antoni Świerz
  8. por. Stanisław Jan Turek
  9. por. dr Jan Wilusz
  10. kpr. Wojnarowicz

Ponadto 20 oficerów i 32 szeregowych został odznaczonych Krzyżem Walecznych. Wśród tych kawalerów był por. Jarosław Stachowski, odznaczony czterokrotnie[23].

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

27 listopada 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 11 pułku artylerii lekkiej. Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczone były na tarczach:

  • w prawym górnym rogu – wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek św. Barbary,
  • w prawym dolnym rogu – godło m. Koronowa,
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa artylerii konnej

Na ramionach krzyża kawalerskiego znajdowały się wyhaftowane nazwy i daty ważniejszych bitew pułku:

  • na dolnym – „Bydgoszcz 8.VI.1924”,
  • na lewym – „Płock 19.VIII.1920”,
  • na prawym – „Antonów 1.VI.1920”[24].

22 listopada 1938, we Lwowie, gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo województwa stanisławowskiego. Tego samego dnia oddział otrzymał buńczuk. We wrześniu 1939 sztandar zakopany został w okolicach Brzuchowic i nie został odnaleziony[25].

Odznaka pamiątkowa

29 października 1930 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 11 pułku artylerii polowej[26]. Odznaka emaliowana w barwie zielono-czarnej. Wstążka ułożona w kwadraty imitujące linię murów obronnych z zarysem bastionów w narożnikach, otoczona wieńcem laurowym[27].

Emblemat

20 lutego 1937 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki nadał 11 Dywizji Piechoty nazwę „11 Karpacka Dywizja Piechoty” oraz ustalił dla żołnierzy tej dywizji emblemat przedstawiający dwa liście dębowe z gałązką limby, przytrzymane krzyżem huculskim. Minister zezwolił na noszenie emblematów od chwili ogłoszenia rozkazu, natomiast zobowiązał do ich noszenia od 1 stycznia 1938 roku. Emblematy był noszone na kołnierzach (łapkach) kurtek i płaszczy (peleryn). Dla oficerów i chorążych emblematy były wykonane z białego metalu oksydowanego na stare srebro, natomiast dla pozostałych podoficerów i szeregowców były wytłaczane z białego matowanego metalu (blachy). Minister zezwolił podoficerom zawodowym na noszenie przy ubiorze pozasłużbowym emblematów wykonanych, jak dla oficerów[28].

Specjalne części umundurowania

12 kwietnia 1937 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki wprowadził „specjalne części umundurowania” dla żołnierzy 11 Karpackiej Dywizji Piechoty w postaci pióra do czapki – rogatywki garnizonowej i peleryny typu podhalańskiego[29].

 Osobny artykuł: Mundur Wojska Polskiego II RP.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 244.
  2. Satora 1990 ↓, s. 283.
  3. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  4. Galster 1975 ↓, s. 36.
  5. Szystowski 1931 ↓, s. 28.
  6. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  7. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 1 z 26 czerwca 1935 roku, poz. 5.
  8. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 24 lipca 1928 roku, s. 222.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 96.
  11. a b Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 657.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 119.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 21 stycznia 1930 roku, s. 8.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 235.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 263.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 326.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 327.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 175.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 116.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 135.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 163.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 334. Władysław Künstler urodził się 6 lutego 1896 roku. Był dwukrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych. Zmarł 12 sierpnia 1927 roku w Uściu Zielonem. 2 sierpnia 1931 roku został odznaczony pośmiertnie Krzyżem Niepodległości.
  23. a b Szystowski 1931 ↓, s. 29.
  24. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 14 grudnia 1937 roku, poz. 202.
  25. Satora 1990 ↓, s. 284.
  26. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 35 z 29 października 1930 roku, poz. 406.
  27. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 244246.
  28. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 2 z 20 lutego 1937 roku, poz. 22.
  29. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 4 z 12 kwietnia 1937 roku, poz. 43.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]