11 Karpacki Pułk Artylerii Lekkiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
11 Karpacki Pułk Artylerii Lekkiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1 października 1921
Rozformowanie 21 września 1939
Nazwa wyróżniająca Karpacki
Tradycje
Święto 2 czerwca[1]
Nadanie sztandaru 22 listopada 1938
Dowódcy
Pierwszy ppłk Stanisław Sopotnicki
Ostatni ppłk Czesław Obtułowicz
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Stanisławów[2]
Rodzaj sił zbrojnych Wojska Lądowe
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 6 Grupa Artylerii, 11 Dywizja Piechoty[3]
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg

11 Karpacki Pułk Artylerii Lekkiej (11 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i służba pokojowa[edytuj]

11 Pułk Artylerii Polowej (11 pap) sformowany został 1 października 1921 w garnizonie Stanisławów z połączenia III dywizjonu 5 Pułku Artylerii Polowej stacjonującego wówczas w Kamionce Strumiłowej i II dywizjonu 12 Pułku Artylerii Polowej stacjonującego w Gajach Wielkich koło Tarnopola. Dowództwo pułku zorganizowane zostało na bazie dowództwa XI Brygady Artylerii. Obydwa dywizjony brały udział w wojnie polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej. Po utworzeniu jednostki III/5 pap przemianowany został na I dywizjon, a II/12 pap – II dywizjon.

III dywizjon 5 Lwowskiego Pułku Artylerii Polowej powstał w czerwcu 1919 (m.p. Kamionka Strumiłowska). Dywizjon trzybateryjny, baterie czterodziałowe bez jaszczy, 7 bateria miała austriackie polówki 80 mm. , 8 bateria rosyjskie trzycalówki 76,2 mm., a 9 austriackie haubice100 mm. W trakcie działań wojennych baterie były stopniowo przezbrajane w armaty francuskie 75 mm.

II dywizjon 12 Kresowego Pułku Artylerii Polowej (m.p. Gaje Wielkie k. Tarnowa). Dywizjon trzybateryjny, baterie czterodziałowe wyposażone w armaty francuskie 75 mm. Przybył do Polski w lipcu 1919 r. wraz z 6 Dywizją „Błękitnej Armii” gen. Hallera. Oba dywizjony zapisały się chwalebnie w czasie działań wojennych 1920 r. III dywizjon zakończył swój szlak bojowy pod Chmielnikiem, a II dywizjon pod Zbarażem.

11 pap zajmował koszary przy ulicy Bilińskiego oraz baraki przy ulicy Zosina Wola. W skład każdego z dywizjonów wchodziły trzy baterie, a każda z nich uzbrojona była w cztery 75 mm armaty. 3 grudnia 1921 przystąpiono do formowania III dywizjonu. Utworzono dowództwo dywizjonu, a I i II dywizjony wydzieliły ze swego składu po jednej baterii. Po przeprowadzonej reorganizacji pułk liczył trzy dywizjony po dwie baterie (2, 3, 5, 6, 7, i 8). W 1922 I dywizjon dyslokowany został do Kołomyi.

Pułk obchodził swoje święto 2 czerwca na pamiątkę zwycięskiego boju 6 baterii II dywizjonu pod Obodówką.

11 pap był organiczną jednostką artylerii 11 Karpackiej Dywizji Piechoty. Od 1928 pod względem kontroli stanu wyszkolenia oraz w czasie szkoły ognia podlegał także dowódcy 6 Grupy Artylerii we Lwowie.

1 stycznia 1931 jednostka przemianowana została na 11 Pułk Artylerii Lekkiej[4].

W 1934 pułk otrzymał nazwę wyróżniającą "Karpacki" oraz prawo noszenia piór cietrzewia na czapkach i znaczek na patkach. Przysięgę składano na działo, od 1938 na sztandar.

26 sierpnia 1935 Minister Spraw Wojskowych koszarom pułku przy ulicy Bilińskiego nadał nazwę Koszary im. Generała Józefa Bema[5].

Jedna z baterii pułku brała udział w akcji na Zaolziu. Ostatnią honorową baterią pułku była 5 bateria.

Działania w kampanii wrześniowej[edytuj]

Pułk walczył w składzie armii od 5 września 1939
Jaworow 1939.png

W kampanii wrześniowej pułk wziął udział w składzie 11 Karpackiej Dywizji Piechoty w Armii "Karpaty".

Pułk w wyniku spóźnionej mobilizacji i bombardowań lotniczych transportu dopiero 3 września częścią sił znalazł się w rejonie koncentracji i wziął udział w walkach o Bochnię i Brzesko. W dniach 7–8 września bronił rejonu BrzostekKołaczyce, następnie w rejonie Barycza w dniach 9–10 września toczył zacięte walki. 13 września walczył w rejonie Krzywczy nad Sanem, aby 14 września wkroczyć do Przemyśla.

W nocy z 15 na 16 września pułk wziął udział w natarciu na Janów, aby następnie toczyć walki obronne w lasach janowskich. 18 września pod Lelechówką przebił się przez pierścień okrążenia wojsk niemieckich, po czym 19–20 września prowadził ciężkie walki pod Brzuchowicami i Hołoskiem.

21 września 1939 roku resztki 11 Karpackiego Pułku Artylerii Lekkiej skapitulowały przed wojskami radzieckimi.

29 sierpnia o godzinie 18.00 pułk otrzymał rozkaz mobilizacji, który po pół godzinie został odwołany. Następnego dnia w południe nadszedł drugi rozkaz mobilizacyjny, wyznaczający termin mobilizacji na dzień 31 VIII 1939. W pierwszym rzucie dotarły z 3/4 września w rejon Brzeska celem zabezpieczenia wyładunku pododdziałów 11 DP I/53 pp z 7 baterią, I/48 pp z 1 baterią i II/49 pp z 2 baterią. Zostały one przechwycone rozkazem dowództwa Armii "Kraków". Pozostałe baterie wyładowywały się w następnych dniach w rejonie Bochni. 9 września pod Baryczą do macierzystego pułku dołączyła tylko 7 bateria (wraz z dowództwem I dywizjonu). Do pułku nie dołączyła zbombardowana w transportach kolejowych 9 bateria. Tak więc pułk wchodził do działań bojowych z sześcioma bateriami – 3,4,5,6,7 i 8, dzieląc swój szlak bojowy z 11 KDP.

9 IX – Barycz, marsz na Dubiecko

11/12 IX – Bircza, Dubice, rozkaz marszu na Przemyśl

13 IX – marsz na Przemyśl, bój pod Łętownią

13/14 – wkroczenie do Przemyśla,marsz na Sądową Wisznię

15 IX – osiągnięcie rejonu Sądowej Wiszni, rozkaz o dalszej akcji na Lasy Janowskie

15/16 IX – rozbicie w nocnym natarciu w rejonie Mużyłowic pułku SS Germania

17 IX – walki w Lasach Janowskich, rozkaz przebijania na Lwów

18 IX – ciężkie walki pod Lelechówką, osiągnięcie Brzuchowic, reorganizacja pułku

19 IX – natarcie na Hołosko z zamiarem wejścia do Lwowa otoczonego przez Niemców

19/20 IX – nocne natarcie na Hołosko.

20 IX – ostatnie próby przedarcia się do Lwowa. Około godziny 18.00 rozkaz zniszczenia sprzętu i przedostawania się do Lwowa na własną rękę. 11 Karpacki Pułk Artylerii Lekkiej był najwaleczniejszym z walecznych pułków artylerii w Kampanii Wrześniowej. Nawet u przeciwników z 7 DP (bawarskiej) i 1 DG zdobył podziw i uznanie za swój niezłomny duch bojowy i męstwo. 11 KPAL już po wojnie jako jeden z nielicznych otrzymał Order Virtuti Militari.

1 bateria – włączona do Armii „Kraków”, w GO „Boruta”. Wspierała ofiarnie 6 DP. Brała udział w I bitwie pod Tomaszowem Lubelskim. Kapitulowała wraz z całym zgrupowaniem 20 IX.

2 bateria – włączona do Armii „Kraków”, w GO „Boruta”. W pierwszych dniach września zaginął d-ca ppor. Walczak. Dowództwo objął jego zastępca por. rez. inż. Michał Witowski. 18 IX rozbita w bitwie pod Ulowem. Resztki kapitulują wraz ze zgrupowaniem 20 IX pod Tomaszowem Lubelskim.

3 bateria – po koncentracji w rejonie Bochni włączona do III dywizjonu.W trakcie działań utraciła dwa działony. Dwa pozostałe po reorganizacji pułku w Brzuchowicach włączono do 5 baterii.

4 bateria – 14 IX pozostawiona w Przemyślu dla wzmocnienia obrony. Kontuzjowany zostaje d-ca kpt. Dębiński (zm. w szpitalu w Przemyślu). Wieczorem dwa działony dołączyły do 5 baterii. Pozostałe dwa działony dołączyły również do 5 baterii w Brzuchowicach, gdzie 4 bateria została odtworzona. Dowódcą został por. Schodowski Józef. Po utracie 20 IX jednego działonu i śmierci por. Schodowskiego pozostałe trzy działony wcielono ponownie do 5 baterii.

5 bateria – ostatnia honorowa bateria pułku, w boju od początku działań skutecznie wspiera działania piechoty. M.in. wieczorem 17 IX artylerzyści baterii biorą udział w brawurowym natarciu na bagnety na niemiecki batalion zagradzający drogę do Brzuchowic. Bateria zniszczyła sześć czołgów npla i zestrzeliła jeden samolot. Zasadniczy skład baterii nie zmieniał się. Dołączały do niej działony z innych rozbitych i zagubionych baterii pułku. Na przykład 20 IX pod Hołoskiem bateria posiadała dziewięć dział (cztery własne, trzy z czwartej baterii i dwa z trzeciej. D-ca baterii kpt. Korabiowski został odznaczony VM.

6 bateria – od początku działań w boju. 19 IX w straży przedniej podczas próby marszu na Lwów. W tym dniu poległ jej d-ca kpt. Pietrzak. Dowodzenie baterią obejmuje ppor. Kowalewski Franciszek, wkrótce ciężko ranny.

7 bateria – traci jeden działon 17 IX w Lasach Janowskich. Ranny d-ca kpt. Hałaniewicz dostaje się do niewoli. Dowództwo obejmuje ppor. rez. Łastowski Marian. Po reorganizacji pułku w Brzuchowicach do baterii włączono działon z rozbitej 8 baterii.

8 bateria – 18 IX podczas samotnego marszu na Brzuchowice została zaskoczona w zasadzce pod Łoziną i rozbita przez piechotę nieprzyjaciela. Traci trzy działony. Ocalały działon włączono do 7 baterii.

9 bateria – nie dołączyła do pułku. Weszła w skład Grupy „Jarosław” ppłk Wójcika Jana. Została rozbita przez czołgi niemieckie 11.IX w rejonie Jarosławia.

Za kampanię wrześniową 1939 pułk został odznaczony orderem Virtuti Militari[6].

Ze zgrupowania resztek pułku w Brzuchowicach i po boju o Hołosko część artylerzystów trafiła do niewoli niemieckiej, część została ogarnięta przez sowietów (odnalezieni na listach katyńskich). Niektórzy po licznych perypetiach przedostali się na Zachód, gdzie kontynuowali walkę z Niemcami. M.in. ppłk Obtułowicz dowodził 6 PAL-em w II Korpusie, a kpt. Korabiowski w 1940 roku dowodził 4 baterią Warszawskiego Pułku Artylerii Lekkiej w 2 DSP we Francji.

Żołnierze pułku[edytuj]

Obsada personalna pułku w latach 1921-1939:

Dowódcy pułku

  • ppłk art. Stanisław Sopotnicki (1924)
  • ppłk dypl. Rudolf Jagielski (4 VIII 1928 – 4 VII 1935 → stan spoczynku)
  • ppłk / płk art. Władysław Gruiński (od 4 VII 1935[7][8] 1939 → dowódca artylerii dywizyjnej 11 DP)
  • ppłk art. Czesław Obtułowicz (1939)

Zastępcy dowódcy pułku

Dowódcy I dywizjonu

  • mjr Mikołaj Alikow
  • mjr Wacław Zielonka
  • mjr Michał Romanowski

Dowódcy II dywizjonu

  • kpt. Józef Bauman
  • mjr Władysław Bednarski
  • mjr Kazimierz Lorenz
  • mjr Paweł Bole
  • mjr Kazimierz Lorenz

Dowódcy III dywizjonu

  • mjr Tadeusz Graff
  • mjr Stanisław Ostapowicz
  • mjr Henryk Grużewski
  • kpt. Stanisław Stańkowski
  • mjr Tadeusz Ostrowicz

Oficerowie pułku

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939

  • Dowództwo
    • dowódca – ppłk Czesław Obtułowicz
    • adiutant – kpt. Stanisław Stańkowski
    • oficer mobilizacyjny – kpt. Leonard Małaszyński
    • dowódca plutonu topograficznego – por. Marian Worwa
    • oficer łączności – ppor. Józef Schodowski
    • oficer zwiadu – ppor. Janusz Wodziński
    • oficer zwiadu – ppor. Tadeusz Wizmur
  • I dywizjon (12 armat 75 mm.) – mjr Michał Romanowski
    • 1 bateria – kpt. Kazimierz Siekierski
    • 2 bateria – ppor. Eugeniusz Walczak
    • 3 bateria – por. Edward Makowski
  • II dywizjon (12 armat 75 mm) – mjr Kazimierz Lorenz
    • 4 bateria – kpt. Józef Dębiński (Dembiński ?)
    • 5 bateria – kpt. Józef Jan Korabiowski
    • 6 bateria – kpt. Jan Pietrzak
  • III dywizjon (12 haubic 100 mm.) – mjr Tadeusz Ostrowicz
    • 7 bateria – kpt. Sergiusz Hałaniewicz
    • 8 bateria – kpt. Tadeusz Bommer
    • 9 bateria – kpt. Adam Szpilczyński
  • dowódca Oddziału Zbierania Nadwyżek – kpt. Jan Kwaśnica

Pułk zorganizował trzy plutony artylerii piechoty (po dwie armaty 75 mm), którymi dowodzili:

  • por. Antoni Makowski (przy 48 pp)
  • por. Władysław Bieliński (przy 49 pp)
  • por. Adolf Wośko (przy 53 pp)

Polegli w kampanii wrześniowej i pomordowani w 1940

  1. Zdzisław Adamczyk, ppłk dypl. st. sp. art., były z-ca d-cy 11 palu + 1940 Starobielsk, Charków
  2. Józef Dębiński, kpt. sł. st. art., d-ca 4/11 pal, kontuzjowany + IX 39 w szpitalu w Przemyślu.
  3. Tadeusz Dyńko, kpt. rez. art., 1940 Katyń
  4. Paweł Stanisław Fernezy, por.sł. st. st. art., of. łącz. sztab AD 11 KDP + 1940 Kozielsk,Katyń
  5. Rudolf Jagielski, ppłk dypl. st. sp. art., były d-ca 11 pal + 1940 Starobielsk, Charków
  6. Jan Kwaśnica, kpt. sł. st. art. z I/11 pal, d-ca OZ + 1940 Starobielsk, Charków
  7. Kazimierz Władysław Lorenz, VM, mjr sł. st. art., d-ca II/11 pal + 21 IX 39 Stawki pod Lwowem, zamordowany przez NKWD
  8. Antoni Franciszek Makowski, por. sł. st. art.,of 11 pal, d-ca plut. art. 48 pp + 13 IX 39 Krzywcza.
  9. Edward Makowski (brat Antoniego), por sł. st. art., d-ca 3/11 pal + 1940 Starobielsk, Charków
  10. Czesław Pietrzak Jan, VM, kpt sł. st. art., d-ca 6/11 pal + 19 IX 39 Hołosko
  11. Józef Stanisław Schodowski, VM, ppor.sł. st. art., of. łącz. 11 pal, potem d-ca 4/11 pal + 20 IX 39 Hołosko.
  12. Kazimierz Jan Siekierski, kpt. sł. st. art., d-ca 1/11 pal + 1940 Starobielsk, Charków

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920
Spis utworzony na podstawie "Zarys historji wojennej 11-go pułku artylerii polowej" s. 31

Order Virtuti Militari
mjr Jan Antoni Filipowicz
por. Roman Kostorkiewicz
plut. Władysław Kufta
kpr. Ludwik Pachel
ogn. Ludwik Purchla
ogn. Kasper Szal
kpr. Antoni Świerz
por. Stanisław Jan Turek
por. dr Jan Wilusz
kpr. Wojnarowicz

Symbole pułku[edytuj]

Sztandar
22 listopada 1938, we Lwowie, gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo województwa stanisławowskiego[10]. Tego samego dnia oddział otrzymał buńczuk. We wrześniu 1939 sztandar zakopany został w okolicach Brzuchowic i nie został odnaleziony[11].

Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczone były na tarczach[12]:

  • w prawym górnym rogu – wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek św. Barbary,
  • w prawym dolnym rogu – godło m. Koronowa,
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa artylerii konnej

Na ramionach krzyża kawalerskiego znajdowały się wyhaftowane nazwy i daty ważniejszych bitew pułku:

  • na dolnym – „Bydgoszcz 8.VI.1924”,
  • na lewym – „Płock 19.VIII.1920”,
  • na prawym – „Antonów 1.VI.1920”

Odznaka
Odznaka emaliowana w barwie zielono-czarnej. Wstążka ułożona w kwadraty imitujące linię murów obronnych z zarysem bastionów w narożnikach, otoczona wieńcem laurowym[13].

Przypisy

  1. Galster 1975 ↓, s. 36.
  2. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 244.
  3. Satora 1990 ↓, s. 283.
  4. Dz. Rozk. M.S.Wojsk. z 31 grudnia 1930, Nr 36 poz. 473.
  5. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 1 z 26.06.1935 r. poz. 5.
  6. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77
  7. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 96.
  8. Nowi dowódcy i zastępcy dowódców pułków. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 155 z 11 lipca 1935. 
  9. Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923, s. 735.
  10. Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dzienniku Rozkazów M.S.Wojsk. z 1937, Nr 16, poz. 202
  11. Satora 1990 ↓, s. 284.
  12. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 18 z dnia 31 grudnia 1937 roku
  13. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 244246.

Bibliografia[edytuj]

  • Ryszard Dalecki, Armia "Karpaty" w wojnie obronnej 1939 r., KAW, Rzeszów 1989, ​ISBN 83-03-02830-8​.
  • Kazimierz Fuglewicz: Wrzesień, wrzesień.... Katowice: nakładem autora, 2002. [dostęp 2017-01-20].
  • Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914-1939. Londyn: 1975.
  • Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Warszawa: Wydawnictwo "Bellona", 1991. ISBN 83-11-07772-X.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Józef Jan Korabiowski, W rogatywce i w berecie.
  • Józef Jan Korabiowski, Szpargały.
  • Tadeusz Kryska–Karski, Straty Korpusu Oficerskiego 1939–1945.