14 Eskadra Wywiadowcza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
14 Eskadra Wywiadowcza
3 Wielkopolska eskadra lotnicza
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 6 marca 1919
Tradycje
Kontynuacja 22 eskadra lotnicza
22 eskadra liniowa
22 eskadra bombowa lekka
Dowódcy
Pierwszy rtm. pil. Tadeusz Grochowalski
Ostatni kpt. obs. Bolesław Kwiatkowski
Organizacja
Dyslokacja Ławica
Góra
Stryj
Brzeżany
Bereźnica
Buk
Żołdzin
Baranowicze
Białystok
Poznań
Lublin
Chełm
Łuck
Rodzaj wojsk lotnictwo

14 eskadra wywiadowczapododdział lotnictwa rozpoznawczego Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Eskadra sformowana została 6 marca 1919 w Poznaniu jako 3 Wielkopolska eskadra lotnicza polna[1]. Wzięła udział w walkach o Wielkopolskę i w wojnie polsko-bolszewickiej. W 1920 przemianowana na 14 eskadrę wywiadowczą. Po wojnie weszła w skład 2 pułku lotniczego w Warszawie. W związku z reorganizacją lotnictwa, w 1925 przemianowana w 22 eskadrę lotniczą.

Formowanie i walki[edytuj | edytuj kod]

3 Wielkopolska eskadra lotnicza[edytuj | edytuj kod]

6 marca 1919 rozpoczęto na Ławicy formowanie 3 Wielkopolskiej eskadry lotniczej. Jej organizatorem został rtm. pil. Tadeusz Grochowalski[1]. Według etatu w skład eskadry wchodziło 6 pilotów, 4 obserwatorów, 2 strzelców pokładowych, 20 podoficerów i 115 szeregowych różnych specjalności[2]. Sam proces formowania i wyposażenia eskadry w sprzęt przebiegał nieco wolniej niż w poprzednio organizowanych eskadrach[1].

W czerwcu eskadrę, dowodzoną przez ppłk. Marka Krzyczkowskiego, przeniesiono na lotnisko Góra pod Jarocinem i tam weszła w skład Frontu Wielkopolskiego[3]. Jej głównym zadaniem było wykonywanie lotów rozpoznawczych. Prowadziła też akcję propagandową (ulotkową) w rejonie Górnego Śląska. W czasie powrotu z jednej z takich wypraw, w wyniku awarii silnika i przymusowego lądowania w Sycowie, do niewoli dostali się por. pil. Wiktor Lang i sierż. obs. Jan Kasprzak. Po kilku miesiącach lotnicy uciekli z obozu i wrócili do Poznania[4].W połowie czerwca 1919, dowodzona wtedy przez ppor. Józefa Mańczaka, eskadra skierowana została na front wschodni, zastępując wycofaną wcześniej 1 Wielkopolską eskadrę lotniczą. Weszła tam w skład Grupy Wojsk Wielkopolskich gen. Daniela Konarzewskiego. Początkowo stacjonowała w Stryju,a następnie przebazowana została do Brzeżan. Stamtąd wykonywała loty rozpoznawcze i uderzenia na linie komunikacyjne na zapleczu frontu. W sierpniu, operując z lotniska Bereźnica, dokonano wielokrotnych rajdów bombowych na stację kolejową Trzebmielówka[4][1]. 19 sierpnia eskadra powróciła do Wielkopolski na odpoczynek, rozlokowując się na lotnisku w Buku[3].

W październiku ponownie wróciła na front wschodni. Działała w składzie Frontu Litewsko-Białoruskego, a stacjonowała na lotnisku Żołdzino[4]. W okresie jesienno-zimowym piloci przeprowadzili dalekie rozpoznanie, a także kierowali z powietrza ogniem artylerii 2 Dywizji Piechoty Legionów. W tym czasie zginął sierż. pil. Emanuel Juraszek, ciężko ranny został sierż. obs. Marian Skórzyński, zaś załoga w składzie: sierż. pil. Ludwik Juraszek i obs. por. Paweł Krenz dostała się do niewoli[5].

14 eskadra wywiadowcza[edytuj | edytuj kod]

Wiosną 1920 3 Wielkopolską eskadrę lotniczą przemianowana na 14 eskadrę wywiadowczą. Eskadra rozpoczęła loty bombardierskie. 17 kwietnia pięć maszyn eskadry w locie grupowym skierowało się nad zajęte przez bolszewików lotnisko Sławnoje. Tam nastąpiło starcie powietrzne eskadry z pięcioma wrogimi myśliwcami. Stoczono kilkunastominutową walkę powietrzną. Załoga w składzie: ppor. pil. Kazimierz Ziembiński i kpr. obs. Michał Dzierzgowski ostrzelała jeden z atakujących myśliwców. Pilotował go as bolszewickiego lotnictwa myśliwskiego, Szyrinkin. Wszystkie polskie załogi powróciły szczęśliwie do bazy[6].

Od tego zdarzenia 14 eskadra wywiadowcza na bombardowanie latała w asyście samolotów 19 eskadry myśliwskiej. 14 maja załoga w składzie: sierż. pil. Władysław Bartkowiak i pchor. obs. Józef Klicze w trakcie próby zestrzelenia balonu obserwacyjnego na uwięzi (dokonywania fotografii lotniska[7]) została zestrzelona przez trzy myśliwce bolszewickie. Obaj lotnicy ponieśli śmierć i zostali z honorami wojskowymi pochowani przez sowieckich lotników[6][a]. Sierż. pil. Bartkowiaka i ppor. Klicze pośmiertnie odznaczono Krzyżami Orderu Virtuti Militari[8].

W lipcu, w ramach ogólnego odwrotu wojsk polskich, eskadra została wycofana przez Mińsk do Baranowicz a stamtąd koleją do Białegostoku. Ostatecznie 1 sierpnia eskadra wróciła do Poznania. Po uzupełnieniu sprzętu, 23 sierpnia, została ponownie wysłana na front, gdzie brała udział w akcjach na wycofujące się oddziały przeciwnika. Bazowała kolejno na lotniskach w Lublinie, Chełmie i Łucku. Tam doczekała rozejmu[9][8].

W czasie działań wojennych załogi eskadry wykonały 191 lotów bojowych, spędzając 353 godziny w powietrzu[9][8][7].

Eskadra w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

W okresie pokojowej organizacji lotnictwa polskiego, 14 eskadra wywiadowcza przeniesiona została do Grudziądza. W styczniu 1921 została połączona z 21 eskadrą niszczycielską zachowując swoją dotychczasową nazwę. W sierpniu tego roku 14 eskadra wywiadowcza weszła w skład II dywizjonu wywiadowczego 2 pułku lotniczego[10], a w październiku została przetransportowana koleją na lotnisko Rakowice[9]. Personel zakwaterowano w koszarach im. Karola Chodkiewicza w Prądniku Czerwonym[8]. Zła sytuacja finansowa państwa i brak sprzętu uniemożliwiał pilotom eskadry realizowanie pełnego programu szkolenia. Wyjątkowo często zdarzały się w wypadki lotnicze, głównie na samolotach Ansaldo. Przybycie i udane pokazy włoskich pilotów na samolotach SVA i Ansaldo na lotnisku Rakowice nie usunęły braku zaufania do tych maszyn. Mimo jednak dużych strat podjęto pierwsze ćwiczenia z wojskami garnizonu krakowskiego. Początkowo były to zadania dla pojedynczych załóg na współpracę z piechotą, kawalerią lub artylerią. Wiosną 1924 eskadry wywiadowcze otrzymały jednolity program doskonalenia personelu latającego. Zakładał on ćwiczenia w rozpoznaniu, fotografowaniu lotniczym, łączności radiowej i strzelaniu z samolotu. Ponadto weszły na stałe do programu zajęć eskadr: ćwiczenia łączności z piechotą i kawalerią oraz współpraca z artylerią[11]. W połowie czerwca 4 załogi eskadry, uzupełnione personelem i sprzętem 8 eskadry wywiadowczej odleciały na lotnisko polowe koło Nowego Targu. Tam ćwiczono elementy współdziałania z 12 i 20 pułkiem piechoty[11].

Rozkazem Szefostwa Departamentu Lotnictwa Ministerstwa Spraw Wojskowych z 27 maja 1925 14 eskadrę wywiadowczą przemianowano na 22 eskadrę lotniczą[11].

 Osobny artykuł: 22 eskadra lotnicza (bombowa).

Żołnierze eskadry[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy eskadry[12]
Stopień Imię i nazwisko Okres pełnienia służby
rtm. pil Tadeusz Grochowalski od 6 III 1919
ppłk pil. Marek Krzyczkowski 1919
ppor. pil. Józef Mańczak 1919–1924
kpt. pil. Christian Kretowicz 16 X 1924 – 1925
kpt. obs. Bolesław Kwiatkowski 20 IV 1925 – V 1925
Obserwatorzy i piloci z okresu wojny polsko-bolszewickiej[13][14]
Obserwatorzy Piloci
por. Paweł Krenz
ppor. Konstanty Koziełlo
ppor. Mieczysław Konarski
ppor. Henryk Liebek
ppor. Lucjan Kulikowski
pchor. Józef Klicze
pchor. Michał Dzierzgowski
pchor. Kazimierz Szczepański
pchor. Mieczysław Serdecki
pchor. Adam Bińkowski
pchor. Mieczysław Danecki
pchor. Wiktor Daniel
sierż. Marian Skórzyński
sierż. Stanisław Gogułski
sierż. Kazimierz Giełda
sierż. Jan Kasprzak
sierż. Kazimierz Malinowski
sierż. Wiktor Czyż
kpt. Wacław Iwaszkiewicz
por. Wiktor Lang
por. Józef Hendricks
ppor. Józef Mańczak
ppor. Stefan Berezowski
ppor. Tomasz Tworek
ppor. Kazimierz Ziembiński
sierż. Władysław Bartkowiak
sierż. Leon Grynia
sierż. Stefan Niewitecki


Wypadki lotnicze[edytuj | edytuj kod]

  • 6 lutego 1920 wykonując zadanie bojowe zginął sierż. pil. Emanuel Juraszek, a ciężko ranny został sierż. obs. Marian Skórzyński[5].
  • 14 maja 1920 podczas walki powietrznej z sowieckimi myśliwcami polegli sierż. pil. Władysław Bartkowiak oraz obserwator pchor. Józef Klicze[7].
  • 4 czerwca 1921 w wypadku lotniczym na samolocie SVA zginął por. obs. Mieczysław Danecki, a pilot zdołał się uratować[7].
  • 21 grudnia 1921 oblatując samolot SVA zginęli sierż. pil. Antoni Krok oraz mechanik st. szer. Aleksander Maciejewski[7].
  • 20 czerwca 1922 zginęli po starcie do lotu propagandowego plut. pil. Czesław Wojtczak oraz plut. strz. sam. Józef Skowera[7].
  • 12 maja 1923 zginęli plut. pil. Franciszek Stankov i por. obs. Tadeusz Dąbrowski w samolocie SVA, w którym oderwały się skrzydła[7].
  • 20 lipca 1923 zginęli por. pil. Henryk Strzałkowski i kpt. obs. Stefan Esztel, którzy zostali wysłani do Wytwórni Samolotów Plage i Laśkiewicz w Lublinie po odbiór samolotu Ansaldo 300[7].
  • 3 sierpnia 1923 na skutek poparzenia w wypadku lotniczym zmarł por. pil. obs. Józef Sieczkowski[7].
  • 1 listopada 1923 podczas lotu treningowego ponieśli śmierć por. pil. Jan Kuroś oraz por. obs. Marian Łukomski[11].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. ...Hoff podaje ocenę tego faktu publikowaną przez Tarkowskiego: „zachowanie się przeciwników po tym ich sukcesie świadczyło w pewnym sensie o zachowaniu przez bolszewików przynajmniej części rycerskich zwyczajów lotniczych. Lotnicy z dywizjonu Szyrinkina zgotowali bowiem poległym Polakom uroczysty pogrzeb z honorami wojskowymi, orkiestrą i mową pogrzebową; trumny lotników tonęły w kwiatach, a sam sprawca uroczystości, Szyrinkin podczas pogrzebu wykonał nad cmentarzem wiązankę akrobacji. Zdjęcia z tej uroczystości zrzucono potem w Zodzinie”. Czy wykonywane ewolucje były uczczeniem pokonanych, czy też swoistym tańcem zwycięstwa?[6]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 188.
  2. Hoff 2005 ↓, s. 32.
  3. a b Pawlak 1989 ↓, s. 172.
  4. a b c Hoff 2005 ↓, s. 33.
  5. a b Pawlak 1989 ↓, s. 172-173.
  6. a b c Hoff 2005 ↓, s. 35.
  7. a b c d e f g h i Pawlak 1989 ↓, s. 173.
  8. a b c d Hoff 2005 ↓, s. 37.
  9. a b c Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 189.
  10. Brummer i Zawadzki 2000 ↓, s. 86.
  11. a b c d Pawlak 1989 ↓, s. 174.
  12. Pawlak 1989 ↓, s. 172-174.
  13. Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 189-190.
  14. Hoff 2005 ↓, s. 38.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]