18 Eskadra Wywiadowcza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
18 Eskadra Wywiadowcza
18 eskadra myśliwska
580 eskadra Salmsonów
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1925
Tradycje
Rodowód 580 eskadra „Salmsonów”
Kontynuacja 122 eskadra myśliwska
112 eskadra myśliwska
Dowódcy
Pierwszy kpt. pil. Krawiec–Iwanowski
Ostatni kpt. pil.Jerzy Wieniawa-Długoszowski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
Organizacja
Dyslokacja Piotrków, Toruń, Zahacie, Mołodeczno, Duniłowicze, Królewszczyzna, Parafianów, Dokszyce, Lida, Bydgoszcz, Warszawa, Grudziądz, Dęblin, Lotnisko mokotowskie
Rodzaj wojsk lotnictwo
Lotniska 1920.png
Liniabugu 1920.png
18 eskadra wywiadowcza w Toruniu w lutym 1920
Personel latający 18-ej i 4-ej eskadry w Helenowie pod Mołodecznem: Sioda, Narkowicz, Gogoliński, Kozłowski, Orłoś, Wąsowski

18 eskadra wywiadowcza (myśliwska)pododdział lotnictwa Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Eskadra powstała w wyniku przejęcia przez polski personel francuskiej 580 eskadry „Salmsonów”. Wzięła udział w zajęciu przez Wojsko Polskie Pomorza. Jako 18 eskadra wywiadowcza walczyła w wojnie polsko-bolszewickiej. W 1921 została przeorganizowana w eskadrę myśliwską i weszła w skład formującego się 1 pułku lotniczego. W 1925 przemianowana na 122 eskadrę myśliwską, a trzy lata później na 112 eskadrę myśliwską.

Forowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu 1919, w składzie Błękitnej Armii gen. Hallera, przybyła z Francji do Piotrkowa Trybunalskiego 580 eskadra „Salmsonów”. Jej personel stanowili piloci francuscy. Eskadra stanowiła wówczas odwód lotnictwa Naczelnego Dowództwa[1]. Pod koniec września samoloty obsadzone zostały przez załogi polskie[a]. Pododdział uzbrojony był w 10 samolotów Salmson 2A2[b][3].

Na początku lutego 1920 eskadra odleciała z Piotrkowa do Torunia. Tam weszła w skład IV Grupy Lotniczej. Działania te miały związek z zajmowaniem przez Wojsko Polskie Pomorza.

Walki na północnym odcinku frontu[edytuj | edytuj kod]

Z końcem marca, na Froncie Litewsko-Białoruskim stacjonował 1 dywizjon lotniczy w składzie 1., 4. i 8 eskadra wywiadowcza oraz wielkopolski dywizjon składający się z 12. i 14 eskadry wywiadowczej oraz 13 eskadry myśliwskiej. Jeszcze w kwietniu lotnictwo Frontu zostało wzmocnione przez 4 dywizjon lotniczy w składzie 11. i 18 eskadry wywiadowczej. W maju w rejon frontu przybyły 10 eskadra wywiadowcza i 19 eskadra myśliwska. Naczelne dowództwo przydzieliło 4 Armii pięć eskadr, 1 Armii – trzy eskadry, a do 7 Armii włączono tylko jedną eskadrę[4]. W kwietniu eskadra została wysłana na front wschodni na lotnisko Zahaccie. Załogi prowadziły dalekie rozpoznanie sięgające aż pod Psków i Witebsk[2]. Spośród personelu 18 eskadry na wyróżnienie zasłużyła załoga por. Jan Matecki i por. Edward Karaś, która poza licznymi lotami wywiadowczymi, w dniu 23 kwietnia zaatakowała i rozproszyła szwadron kawalerii sowieckiej [5]. Od maja eskadra działała na korzyść oddziałów 1 Armii. W tym czasie miała pełne stany i to zarówno osobowe, jak też sprzętowe. Już 1 maja załoga eskadry por. Jan Matecki i por. Edward Karaś w czasie lotu bojowego w rejonie Połocka zaatakowała i zestrzeliła balon obserwujący przeciwnika. 14 maja załoga sierż. Miklasiewicz i mech. Wiśniewski w walce powietrznej pokonała i zmusiła do lądowania załogę sowieckiego Farmana F-30[6]. W maju do eskadry trafili piloci stanowiący nadwyżkę fuzji 1. i 11 eskadry wywiadowczej[2].

Na początku czerwca 18 eskadrę wywiadowczą znajdowała się w składzie IV dywizjonu lotniczego por. Jurkiewicza i działała na korzyść 1 Armii. Samoloty eskadry stacjonowały wówczas w Mołodecznie[7]. W czasie przeciwuderzenia polskiego eskadra działała niezwykle ofiarnie, podejmując wiele śmiałych ataków na ważne obiekty nieprzyjaciela. 21 czerwca por. Janowi Mateckiemu udało się zestrzelić sowiecki balon obserwacyjny. Prowadzono również loty rozpoznawcze[8]. Postępy wojsk Armii Czerwonej na północnym odcinku frontu zmuszały jednostkę do częstych zmian lądowisk. W tym czasie startowała ona z lotnisk Molodeczno, Duniłowicze, Królewszczyzna, Parafianów i Dokszyce. Do Lidy przybył już tylko 1 samolot. Włączono go do 1 eskadry i zarządzono przebazowanie tego zbiorczego pododdziału do Małkini[1][9].

Reorganizacja eskadry[edytuj | edytuj kod]

W lipcu eskadra została przemianowana na 18 eskadrę wywiadowczą[2]. Straty w sprzęcie i ludziach spowodowały wycofanie jednostki do Bydgoszczy, a następnie do Torunia w celu uzupełnienia. Wraz z 4 eskadrą wywiadowczą utworzyły lotniczy dywizjon rezerwowy. Celem przeprowadzenia reorganizacji eskadry, przeniesiono ją do Warszawy, a potem do Grudziądza. Tu zastał ją rozejm[c]. Eskadra nadal nie posiadała samolotów[2].

Podczas pobytu na froncie, załogi 18 eskadry wywiadowczej wykonały 38 zadań bojowych, przebywając 86 godzin nad terenem nieprzyjacielskim[11]. Zginęło 2 lotników[12].

Eskadra w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

W Grudziądzu eskadra otrzymała samoloty myśliwskie[2]. Na mocy rozkazu z 18 stycznia 1921 18 eskadra wywiadowcza połączona została z 19 eskadrą myśliwską. W wyniku scalenia powstała 18 eskadra myśliwska[13]. W maju 1921 18 eskadra myśliwska weszła w skład III dywizjonu myśliwskiego 1 pułku lotniczego. Szczupłość pomieszczeń na lotnisku mokotowskim spowodowała, że do połowy 1922 eskadra stacjonowała w Dęblinie. Na wyposażeniu eskadry znajdowały się wówczas samoloty francuskie Spad VII[11].

Przesunięcie eskadry na lotnisko Mokotów uaktywniło działalność szkoleniową personelu, ale brak dostatecznej liczby sprawnych samolotów utrudniał nadal planową działalność. W 1922 wymieniano sukcesywnie samoloty SPAD S.VII na Spad XIII. Pod koniec 1923 eskadrze przydzielono samoloty Ansaldo „Balilla”[14].

W 1925 18 eskadra myśliwska przemianowana została na 122 eskadrę myśliwską[15], a trzy lata później na 112 eskadrę myśliwską[16].

 Osobny artykuł: 112 eskadra myśliwska.

Żołnierze eskadry[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy eskadry[17][18]
Stopień Imię i nazwisko Okres pełnienia służby
kpt. pil. Krawiec–Iwanowski od IX 1919 – V 1920
por. pil. Stanisław Gogoliński V 1920 – † 24 VI 1920
por. obs. Edward Karaś VI 1920 –
por. pil. Juliusz Gilewicz do V 1920
kpt. pil. Józef Krzyczkowski od V 1921 – 1924
kpt. pil. Wiktor Ryl 1924 – I 1925
kpt. pil. Józef Krzyczkowski I 1925 – III 1925
kpt. pil. Jerzy Wieniawa-Długoszowski III 1925 – VI 1925
Personel latający z okresu wojny polsko–bolszewickiej[19]
Obserwatorzy Piloci
kpt. obs. Müller–Sochacki kpt. pil. Krawiec–Iwanowski
por. obs. Edward Karaś por. pil. Jan Matecki
ppor. obs. Marian Sioda por. pil. Stanisław Gogoliński
ppor. obs. Czesław Niekraszewicz ppor. pil. Florian Wołoszanowski
ppor. obs. Karol Orłoś ppor. pil. Henryk Kozanecki
ppor. pil. Wojciech Biały
pchor. pil. Jan Gray
sierż. pil. Głowacki[d]
sierż. pil. Miluszewski[d]
sierż. pil. Stanisław Śledziejowski
sierż. pil. Władysław Miklasiewicz

Wypadki lotnicze[edytuj | edytuj kod]

  • 7 lutego 1922 podczas lotu służbowego zginął por. pil. Eugeniusz Tromszczyński[11].

Samoloty eskadry[edytuj | edytuj kod]

Schemat zmian organizacyjnych eskadry
Nazwy jednostki i daty sformowania, przeformowań i rozformowania
1919 580 eskadra Salmsonów 1920 18 eskadra wywiadowcza 1921 18 eskadra myśliwska 1925 122 eskadra myśliwska VIII 1928 112 eskadra myśliwska IX 1939
162 eskadra myśliwska 19 eskadra myśliwska

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Lotnicy francuscy otrzymali zakaz władz francuskich udziału w walkach[2].
  2. Ponadto eskadra dysponowała trzema samolotami rezerwowymi[3].
  3. Zawieszenie broni zostało podpisane w Rydze 12 października 1920, a wchodziło w życie 18 października o 24.00[10].
  4. a b Obywatel amerykański

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]