1939 w Wojsku Polskim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kalendarium Wojska Polskiego 1939 - wydarzenia w Wojsku Polskim w roku 1939.

Styczeń[edytuj | edytuj kod]

1 stycznia

  • stan liczebny Sił Zbrojnych RP (bez KOP) liczył 256.378 żołnierzy, w tym 17.731 oficerów, 43.626 podoficerów zawodowych i nadterminowych oraz 195.021 szeregowych, z czego:
w lotnictwie - 11.382 żołnierzy (4,4%), z tym 1149 oficerów, 3404 podoficerów i 6829 szeregowych,
w broniach pancernych - 10.102 żołnierzy (3,9%), w tym 461 oficerów, 2444 podoficerów i 7197 szeregowych,
w Marynarce Wojennej - 6721 żołnierzy (2,6%), w tym 537 oficerów, 2331 podoficerów i 3853 marynarzy
więźniowie - 1091 (o,4%), w tym 22 oficerów, 53 podoficerów i 1016 szeregowych[1]
  • kapitan marynarki Tadeusz Borysiewicz objął dowództwo transportowca ORP „Wilia”

4 stycznia

  • komandor podporucznik Władysław Salamon objął dowództwo okrętu podwodnego ORP „Sęp”

Luty[edytuj | edytuj kod]

1 lutego

  • Wprowadzono w życie postanowienia rozkazu Ministra Spraw Wojskowych Dep. Dow. Og. 1590-13 P.U. w sprawie oznak stopni podoficerskich i starszych szeregowców (równorzędnych)[2].
  • Zostało rozwiązane Dowództwo Dywizji Kawalerii w Warszawie[3].

2 lutego

  • W basenie stoczni w Vlissingen odbyło się uroczyste podniesienie polskiej bandery wojennej na okręcie podwodnym ORP Orzeł[4].

Marzec[edytuj | edytuj kod]

gen. bryg. pil. dr Józef Zając na wypadek wojny został wyznaczony na stanowisko Naczelnego Dowódcy Lotnictwa i OPL[5]

13 marca

  • pułkownik dyplomowany Józef Jaklicz został II zastępcą szefa Sztabu Głównego
  • pułkownik dyplomowany Stanisław Kopański został szefem Oddziału III Sztabu Głównego

19 marca

  • Prezydent RP Ignacy Mościcki mianował:
generała dywizji Leona Berbeckiego (1) generałem broni,
generałów brygady Tadeusza Kutrzebę (1) i Władysława Bortnowskiego (2) generałami dywizji,
pułkowników Karola Masnego (1), Józefa Kustronia (2), Aleksandra Szychowskiego (3), Franciszka Altera (4), Mieczysława Maciejowskiego (5), Ottona Krzischa (6), Maksymiliana Milan-Kamskiego (7), Wacława Piekarskiego (8), Wincentego Kowalskiego (9), Mikołaja Bołtucia (10), Zdzisława Przyjałkowskiego (11), Tadeusza Kossakowskiego (12), Jana Jagmin-Sadowskiego (13), Piotra Skuratowicza (14), Stanisława Ujejskiego (15), Teofila Marescha (16) i Władysława Kalkusa (17) generałami brygady,
komandora Xawerego Czernickiego kontradmirałem[6]

23 marca

  • gen. bryg. pil. Władysław Kalkus objął obowiązki dowódcy Lotnictwa od gen. bryg. pil. Ludomiła Rayskiego, który złożył rezygnację[5]
  • została zarządzona mobilizacja alarmowa jednostek grupy „czerwonej” i „żółtej” oraz częściowo „zielonej” na terenie Okręgu Korpusu Nr IX, a także jednostek grupy „czarnej” na obszarze Okręgu Korpusu Nr IV

28 marca

  • Minister Spraw Wojskowych gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki wydał zarządzenie o podniesieniu gotowości bojowej w lotnictwie[5]

Kwiecień[edytuj | edytuj kod]

Wyższa Szkoła Pilotażu została przeniesiona z Grudziądza do Ułęża k. Dęblina i podporządkowana Centrum Wyszkolenia Lotniczego nr 1[5]

16 kwietnia

Maj[edytuj | edytuj kod]

  • W Warszawie odbyły się polsko-brytyjskie rozmowy sztabowe na temat wojny z Niemcami. Stronę brytyjską reprezentował brygadier Emilius Clayton, komandor Bernard Rawlings i pułkownik pilot Alexander Davidson. Stronę polską reprezentował generał brygady Wacław Stachiewicz i pułkownik dyplomowany Józef Jaklicz. Funkcję tłumacza, protokolanta i sekretarza pełnił major dyplomowany Władysław Dziewanowski. W skład polskiej delegacji powoływani byli doraźnie: gen. bryg. Tadeusz Malinowski, gen. bryg. Stanisław Ujejski i płk dypl. Andrzej Marecki oraz inni specjaliści i rzeczoznawcy. Odbyto około dziesięciu posiedzeń, w trakcie których mówiono i pisano po francusku. Major Dziewanowski władając językiem angielskim „nie zdradzał się ze swej umiejętności”[7][8].
ORP „Iskra”

6 maja

21 maja

Czerwiec[edytuj | edytuj kod]

Do Wielkiej Brytanii udała się polska misja wojskowa, której przewodził gen. bryg. pil. Ludomił Rayski[5]

19 czerwca

  • W Warszawie zmarł ppłk KK Kazimierz Wojciech Miętka (ur. 4 marca 1891), odznaczony Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych (dwukrotnie) i Złotym Krzyżem Zasługi[10]

Lipiec[edytuj | edytuj kod]

28 lipca

  • Sztab Lotniczy przy Sztabie Głównym wydał „Ogólne wytyczne użycia lotnictwa”, które zostało podzielone na „lotnictwo w dyspozycji dowódców armii” i „lotnictwo w dyspozycji Naczelnego Wodza”[11]

Sierpień[edytuj | edytuj kod]

15 sierpnia

23 sierpnia

  • wydano zarządzenie o mobilizacji alarmowej na dzień 24 sierpnia jednostek lotnictwa i OPL[5]

24 sierpnia

25-26 sierpnia

  • rzuty kołowe jednostek lotnictwa i OPL zostały transportami kolejowymi przerzucone do rejonów przewidzianych planem mobilizacji[5]

30 sierpnia

31 sierpnia

  • pierwszy dzień mobilizacji powszechnej, rozpoczęto formowanie jednostek I rzutu
  • prowokacja gliwicka
  • rzuty powietrzne jednostek bojowych przeleciały na lotniska operacyjne[5]

Wrzesień[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

1 września

1 - 17 września

  • Polskie lotnictwo myśliwskie zestrzeliło w walce z Luftwaffe 150 samolotów, z czego 50 niszczy brygada pościgowa[5].

2 września

3 września

  • zatonął niszczyciel ORP „Wicher”
  • ORP "Bałtyk" opuszcza załoga
  • II Dywizjon i 55 Eskadra Liniowa z Brygady Bombowej wykonują uderzenia bombowe na niemieckie kolumny pancerne w rejonie Częstochowy i Radomska[5].

4 września

  • Walki o Kowalewo, początek walk pod Piotrkowem Trybunalskim[19].

5 września

6 września

  • Walki pod Kajetanowem, początek walk pod Pułtuskiem, Radomiem i Sandomierzem[21].

7 września

  • Walki o Kazanów[22].
  • Poddała się załoga Westerplatte[23][24].
  • Sztab Naczelnego Wodza WP i Sztab Naczelnego Dowódcy Lotnictwa i OPL zostały przeniesione do Brześcia n. Bugiem[5].

8 września

827 września

  • W bohaterskiej obronie Warszawy brały udział dwa oddziały spieszone lotników[5].

9 września

10 września

  • Początek walk o Modlin[30].

11 września

  • Początek walk pod Kałuszynem[31].

12 września

  • Początek walk o Lwów[32].
  • Walki o Birczę[33].
  • Chrzest bojowy lotniczego spieszonego oddziału szturmowego (5 plutonów) w obronie stolicy[5].

13 września

ze starszeństwem z dnia 1 sierpnia 1939 w korpusie piechoty, kawalerii, artylerii, lotnictwa, broni pancernej, saperów i łączności wszystkich podchorążych ostatniego rocznika szkół podchorążych, kształcących kandydatów na oficerów służby stałej (normalna promocja 1939) oraz w korpusie oficerów zdrowia (grupa lekarzy) tych wychowanków 6. rocznika Centrum Wyszkolenia Sanitarnego, którzy do końca sierpnia 1939 uzyskali dyplom lekarza na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Józefa Piłsudskiego w Warszawie (normalna promocja 1939);
ze starszeństwem z dnia 1 września 1939 w korpusie piechoty, kawalerii, artylerii, lotnictwa, broni pancernej, saperów i łączności wszystkich podchorążych przedostatniego rocznika szkół podchorążych, kształcących kandydatów na oficerów służby stałej (normalna promocja 1940) oraz w korpusie oficerów zdrowia (grupa oficerów sanitarnych - podlekarze) podchorążych 5. i 4. rocznika CWSan. (promocja normalna 1940). Nazwiska i kolejność miały być ogłoszone w terminie późniejszym[34][35].

14 września

15 września

  • Początek walk pod Jaworowem[36].

17 września

  • Wojska ZSRR przekroczyły polską granicę łamiąc tym samym układ o nieagresji z 1932 (wkroczenie wojsk sowieckich było realizacją tajnego porozumienia Ribbentrop-Mołotow).
  • Początek walk w Kampinosie, o Kobryń i pod Tomaszowem[37].
  • Naczelny Dowódca Wojska Polskiego wydał rozkaz nakazujący przelot wszystkich samolotów na terytorium Rumunii, dokąd udać się miały także rzuty kołowe wraz z resztą personelu latającego[5].

18 września

  • Początek walk pod Krasnymstawem[18].
  • Polskie lotnictwo zaprzestało zorganizowanych działań bojowych w wojnie obronnej[5].

20 września

  • Początek walk o Grodno[38].

21 września

24 września

  • Początek walk o Rawę Ruską[39].

26 września

  • Z lotniska Mokotowskiego w Warszawie pod silnym ogniem niemieckim wystartowały wszystkie zdolne do lotu polskie samoloty pod dowództwem mjr. pil. Eugeniusza Wyrwickiego (9 maszyn) i po starcie szczęśliwie odleciały i przedostały się na Węgry[5].

27 września

28 września

  • Dowództwo nad Wojskiem Polskim we Francji objął generał dywizji Władysław Sikorski.
  • Początek walk pod Szackiem[42].
  • Generał dywizji Tadeusz Kutrzeba w budynku fabryki Škody podpisał akt kapitulacji Warszawy[29].

30 września

  • Prezydent RP powołał generała dywizji Władysława Sikorskiego na urząd Prezesa Rady Ministrów i Ministra Spraw Wojskowych (zob. drugi rząd Władysława Sikorskiego[43])
  • Jesienią rozpoczęła się ewakuacja do Francji i Wielkiej Brytanii internowanych w Rumunii i na Węgrzech lotników polskich[5]
  • Jesienią powstała na lotnisku Bron w Lyonie Polska Baza Lotnicza na czele której stał płk pil. Stefan Pawlikowski[5].

Październik[edytuj | edytuj kod]

2 października

  • Poddał się Hel[44].
  • Początek walk pod Kockiem[45].
ORP "Wilia"

5 października

  • Planowany przez SZP zamach na Hitlera nie doszedł do skutku[41].

6 października

  • Kapitulacja SGO „Polesie” i zakończenie kampanii wrześniowej.

10 października

25 października

  • Wydano pierwszy rozkaz SZP zawierający statut organizacji[41].
  • Przedstawiciele lotnictwa Francji, Wielkiej Brytanii i Polski w Sztabie Francuskich Sił Powietrznych (Armée de'Air) w Paryżu debatowali w sprawie wykorzystania w walce z Niemcami polskiego personelu lotniczego oraz porozumiano się wstępne w sprawie organizacji lotnictwa polskiego we Francji i w Wielkiej Brytanii[5].

Listopad[edytuj | edytuj kod]

  • Utworzono w Paryżu polskie Dowództwo Lotnictwa i Obrony Przeciwlotniczej, dowódcą został gen. dyw. pil. Józef Zając[5].

7 listopada

10 listopada

13 listopada

17 listopada

  • Generał Władysław Sikorski skierował na ręce rządu radzieckiego memoriał dotyczący utworzenia armii polskiej w ZSRR[24].

29 listopada

  • Komendant główny Związku Walki Zbrojnej wydał rozkaz o organizacji konspiracji na terenie okupacji sowieckiej[41].

Grudzień[edytuj | edytuj kod]

4 grudnia

  • Wydano "Instrukcję nr 1 Związku Walki Zbrojnej" dotyczącą tworzenia organizacji na terenie okupacji niemieckiej[41].

8 grudnia

  • Do Wielkiej Brytanii przybyła pierwsza grupa polskich lotników, którzy zostali skierowani do Ośrodka Szkoleniowego na lotnisku RAF w Eastchurch[5].

26 grudnia

26 grudnia

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo MON, Warszawa 1964, wklejka między ss. 324-325.
  2. Dz. Rozk. MSWojsk. nr 15 z 31 grudnia 1938 roku, poz. 175.
  3. Tadeusz Wawrzyński, Akta dowództw dywizji i brygad kawalerii 1919—1939, Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej Nr 5 z 1973.
  4. Ilustrowany Kuryer Codzienny. 1939, nr 39 (8 II) s. 1
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac Jerzy Konieczny: Kronika lotnictwa polskiego 1241-1945. =Warszawa: 1984, s. 107-115.
  6. Ryszard Rybka, Kamil Stepan, Awanse oficerskie w Wojsku Polskim, 1935-1939, Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, w nawiasach zostały lokaty poszczególnych generałów.
  7. Notatka 1941 ↓, s. 319.
  8. Suchcitz 2013 ↓, s. 942-943.
  9. Satora 1990 ↓, s. 228.
  10. Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006, s. 350, 958. ISBN 978-83-7188-899-1..
  11. Adam Kurowski, Lotnictwo polskie w 1939 roku, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1962, s. 70, 333-335.
  12. Komorowski 2009 ↓, s. 185.
  13. Komorowski 2009 ↓, s. 245.
  14. Komorowski 2009 ↓, s. 248.
  15. Komorowski 2009 ↓, s. 258.
  16. Komorowski 2009 ↓, s. 337.
  17. Komorowski 2009 ↓, s. 439.
  18. a b c Komorowski 2009 ↓, s. 62.
  19. Komorowski 2009 ↓, s. 175, 306.
  20. Komorowski 2009 ↓, s. 340.
  21. Komorowski 2009 ↓, s. 141, 340, 361.
  22. Komorowski 2009 ↓, s. 160.
  23. Komorowski 2009 ↓, s. 433.
  24. a b c d e f Władysław Kurkiewicz, Adam Tatomir, Wiesław Żurawski: Tysiąc lat dziejów Polski; Kalendarium. Warszawa: 1974, s. 258-265.
  25. Komorowski 2009 ↓, s. 125, 167, 448.
  26. Komorowski 2009 ↓, s. 68.
  27. Komorowski 2009 ↓, s. 138.
  28. Komorowski 2009 ↓, s. 358.
  29. a b Jarosław Krawczyk, Katarzyna Zientara-Majewski [red]. Polskie państwo podziemne 1939-1945 nr 1/10. „Gazeta Wyborcza”, s. 2. Warszawa: Agora S.A.. 
  30. Komorowski 2009 ↓, s. 251.
  31. Komorowski 2009 ↓, s. 144.
  32. Komorowski 2009 ↓, s. 218.
  33. Komorowski 2009 ↓, s. 38.
  34. Moszumański 2003 ↓, s. 148.
  35. Pawlak 1982 ↓, s. 8, autor podał, że rozkaz Naczelnego Wodza został wydany 12 września we Włodzimierzu Wołyńskim oraz, że podchorążowie III rocznika zostali mianowani podporucznikami ze starszeństwem z dnia 15 sierpnia 1939.
  36. Komorowski 2009 ↓, s. 134.
  37. Komorowski 2009 ↓, s. 147, 162, 393.
  38. Komorowski 2009 ↓, s. 117.
  39. Komorowski 2009 ↓, s. 353.
  40. Burhardt-Bukacki 1939 ↓, s. 10.
  41. a b c d e f g Andrzej Chmielarz: Armia Krajowa: 1939-1945. s. 151-155.
  42. Komorowski 2009 ↓, s. 372.
  43. Jarosław Krawczyk, Katarzyna Zientara-Majewski [red]. Polskie państwo podziemne 1939-1945 nr 1/10. „Gazeta Wyborcza”, s. 3. Warszawa: Agora S.A.. 
  44. Komorowski 2009 ↓, s. 121.
  45. Komorowski 2009 ↓, s. 164.
  46. Jarosław Krawczyk, Katarzyna Zientara-Majewski [red]. Polskie państwo podziemne 1939-1945 nr 1/10. „Gazeta Wyborcza”, s. 4. Warszawa: Agora S.A.. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]