1 Brygada Kawalerii Narodowej (koronna)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 1 Brygady Kawalerii Narodowej (1 Wielkopolskiej). Zobacz też: 1 Brygada Kawalerii Narodowej.
1 Brygada Kawalerii Narodowej
Brygada KN w Dywizji Wielkopolskiej
Brygada 4 KN Dywizji Wielkopolskiej
Historia
Państwo  I Rzeczpospolita
Sformowanie 1776
Dowódcy
Pierwszy Stanisław Łuba
Organizacja
Dyslokacja patrz: stanowiska
Rodzaj wojsk Wojska lądowe
Podległość Dywizja Wielkopolska
Oficer 4 Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Narodowej Łuby
Towarzysz i szeregowy 4 Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Narodowej
Trębacz i żołnierz brygady
Towarzysz brygady, mundur według ordynansu z 1790. Przy rogatywce przypięta Kokarda narodowa.

1 Brygada Kawalerii Narodowej – brygada jazdy koronnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Inne nazwy:

W okresie istnienia czterech brygad - do jesieni 1789: Brygada Kawalerii Narodowej w Dywizji Wielkopolskiej (potocznie: Wielkopolska Brygada Kawalerii Narodowej[1] lub Brygada 4 Kawalerii Narodowej Dywizji Wielkopolskiej[2]

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Utworzona w 1776 roku z chorągwi husarskich i pancernych partii wielkopolskiej pod nazwą Brygady Kawalerii Narodowej Wielkopolskiej. W końcu 1789 chorągwie tej brygady otrzymały numery porządkowe od 1 do 24 w broni Kawalerii Narodowej[3]. W październiku 1789 roku rozpoczęto reorganizację brygad kawalerii. Z dziesięciu chorągwi Wielkopolskiej KN i dwóch chorągwi Półbrygady Małopolskiej utworzono 1 Brygadę Kawalerii Narodowej brygadiera Stanisława Łuby, a jej chorągwiom nadano numery od 1 do 12. [4].

Sztab, z wyjątkiem nowo mianowanych majorów, pozostał z Wielkopolskiej BKB. Brygada cały czas formalnie należała do Dywizji Wielkopolskiej. Proces rozbudowy i translokacji poszczególnych chorągwi trwał wiele następnych miesięcy[5]. Wiosną 1792 roku, w przededniu wojny z Rosją uzyskała swój najwyższy rozwój organizacyjny i liczyła etatowo 1818 ludzi, a faktycznie 1715[6].

Całą 1 Wielkopolską Brygadą KN pisarz polny koronny Kazimierz Rzewuski w raporcie z 7 IX 1791 podsumował następująco[7]:

Quote-alpha.png
Ażeby wiele nie pisać o stanie brygady Mioduskiego, pokrótce powiem, iż ta brygada, co do porządku, żadnego w tej mierze układu nie ma, co do subordynacyi, ta jest jej obcą, a co do umiejętności żołnierskiej, o tej i wspominać nie chcę, bym się nie wydawał bajecznym donosicielem. Żaden z 4-ech szwadronów: 4, 7, 8 i 9, które dotąd lustrowałem, ani wystąpić podług przepisu, ani uszykować się do parady, ni do boju, ani nawet odmaszerować cugami nie potrafił. PP. oficerowie komenderować, a bardziej pierwszych słów, w przepisie musztry dla kawaleryi położonych nie umieli.

Brygada w 1792 liczyła 1675 „głów” i 1675 koni[8]. W 1794 roku w marcu liczyła 1389 „głów” i 1308 koni, w maju 708 „głów” i 704 koni a we wrześniu 708 „głów” i 691 koni[8].

Stanowiska[edytuj | edytuj kod]

Walki brygady[edytuj | edytuj kod]

W walkach wojny polsko-rosyjskiej jednostka nie wzięła udziału. Większość chorągwi wchodziła w skład korpusu rezerwowego gen. A. Byszewskiego[5]. .

Brygada brała udział w walkach w czasie Insurekcji kościuszkowskiej. Marsz brygady rozpoczął powstanie[5]

Bitwy i potyczki[3]:

Raclawice 1794.PNG

Żołnierze brygady[edytuj | edytuj kod]

Do jesieni 1789 roku sztab brygad składały się z brygadiera, vicebrygadiera, kwatermistrza, audytora i adiutanta. Nowo uchwalony etat poszerzał sztab brygady o trzech majorów i adiutanta. Zgodnie z prawem ustanowionym 9 października 1789 roku brygadier, vicebrygadier i major mieli być wybierani przez króla spośród przedstawionych mu przez Komisję Wojskową w połowie osób zgodnie ze starszeństwem i zdatnością ze służby czynnej i w połowie spośród rotmistrzów z kawalerii narodowej i rodaków wracających ze służby zagranicznej. Pozostałych oficerów sztabu fortragował brygadier[9].

Komendanci:[3][10]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bronisław Gembarzewski: Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej, 1925.
  • Konstanty Górski: Historya jazdy polskiej. Kraków: Spółka wydawnicza Polska, 1894.
  • Mariusz Machynia, Czesław Srzednicki: Oficerowie Rzeczypospolitej Obojga Narodów 1717-1794. T.1: Oficerowie wojska koronnego, cz.1: Sztaby i kawaleria. Kraków: Księgarnia Akademicka. Wydawnictwo Naukowe, 2002. ISBN 83-71-88-500-8.
  • Tomasz Ciesielski: Jazda koronna i Wielkiego Księstwa Litewskiego autoramentu narodowego armii Rzeczypospolitej Obojga Narodów w latach 1717-1776. W: Aleksander Smoliński[red.]: Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii. T.1. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2010. ISBN 978-83-231-2567-9.
  • Maciej Trąbski: Kawaleria autoramentu narodowego armii Rzeczypospolitej Obojga Narodów w epoce stanisławowskiej. Lata 1775-1794. W: Aleksander Smoliński[red.]: Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii. T.2. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2012. ISBN 978-83-231-2783-3.
  • Leonard Ratajczyk, Jerzy Teodorczyk: Wojsko powstania kościuszkowskiego w oczach współczesnych malarzy. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987. ISBN 83-11-07090-3.