1 Pułk Artylerii Ciężkiej (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 1 Pułku Artylerii Ciężkiej WP II RP. Zobacz też: 1 Pułk Artylerii Ciężkiej - stronę ujednoznaczniającą.
1 Pułk Artylerii Ciężkiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 7 września
Dowódcy
Ostatni ppłk dypl. Edward Bagieński
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Twierdza Modlin
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 1 Grupa Artylerii

1 Pułk Artylerii Ciężkiej (1 pac) – oddział artylerii ciężkiej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Tereny działań bojowych 8. i 18. Dywizjonu Artylerii Ciężkiej w latach 1919-1920
Artyleria ciężka w 1939 przed wybuchem II wojny światowej
Uroczystości Święta 3 Maja - defilada na Placu Saskim w Warszawie - 120 mm armata polowa mle 1878 De Bange
Uroczystości święta 3 Maja - defilada na Polu Mokotowskim w Warszawie - 155 mm haubica Schneider wz. 1917

Pułk został sformowany 7 września 1921 roku, na bazie 8 i 18 dywizjonu artylerii ciężkiej.
W 1923 w skład pułku wchodziło: dowództwo, trzy dywizjony artylerii ciężkiej po trzy baterie, kadra oddziału łączności i kadra baterii zapasowej[1]. Do 1939 roku stacjonował w Twierdzy Modlin (Okręg Korpusu Nr I).

W latach 1924-1925, w strukturze pułku, funkcjonowała na prawach dywizjonu detaszowanego 1 kompania artylerii pieszej[2].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych zatwierdził dzień 7 września świętem pułkowym[3]. Święto obchodzono w rocznicę połączenia 8 i 18 dywizjonów artylerii ciężkiej w 1921 roku[4].

Pułk był podporządkowany szefowi Artylerii i Służby Uzbrojenia Okręgu Korpusu Nr I (1921–1926), szefowi 1 Okręgowego Szefostwa Artylerii (1926–1928) i dowódcy 1 Grupy Artylerii (1929–1939).

Do 1934 roku oddział składał się z trzech dywizjonów po dwie baterie. Na wyposażeniu 1., 4. i 7 baterii znajdowały się armaty kal. 105 mm, a w bateriach 2., 5. i 8. haubice kal. 155 mm.

Rozkazem Departamentu Artylerii z 20 listopada 1934 roku doszło do częściowej reorganizacji pułku. Jednocześnie na uzbrojenie pułku trafiły 120 mm armaty wz. 78/09/31 będące do tej pory na wyposażeniu 1 pułku artylerii najcięższej z Góry Kalwarii.

Organizacja pokojowa pułku
  • Dowództwo
  • I dywizjon (3 baterie po 4 haubice kal. 155 mm)
  • II dywizjon (2 baterie po 4 armaty kal. 120 mm)
  • III dywizjon (2 baterie po 4 armaty kal. 105 mm)
  • kwatermistrzostwo
  • pluton gospodarczy (w 1939 - bateria remontów)
  • pluton łączności (w 1939 - bateria łączności)

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Mobilizacja w sierpniu 1939 roku

Pułk był jednostką mobilizującą. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” sformował:
w sierpniu 1939 roku, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem niebieskim:

od 31 sierpnia 1939 roku, w I rzucie mobilizacji powszechnej:

w II rzucie mobilizacji powszechnej:

Od 31 sierpnia 1939 roku dywizjony 1 pac mobilizowały się we wsi Wymysły (I dyon) i we wsi Kosewo (II dyon). Mobilizacja przebiegła bez zakłóceń. I/1 pac otrzymał 12 nowych armat kal. 105 mm wz. 29, zaś II/1 pac 12 haubic kal. 155 mm wz. 17. W nocy z 3/4 września pułk zakończył przechodzenie na stopę wojenną.

Działania bojowe pułku

Po zmobilizowaniu 1 pac wszedł w podporządkowanie Armii „Modlin” gen. Krukowicza-Przedrzymirskiego.

4 września pułk wzmocnił przedmoście modlińskie. Poszczególne baterie zajęły stanowiska ogniowe na lewym brzegu Wisły, na południowy wschód od Zakroczymia. Zadaniem pułku było zamknięcie ogniem kierunku północnego w pasie od Zakroczymia do Pomiechówka.

5 września pułk podporządkowany został dowódcy obrony Modlina, płk. Wacławowi Młodzianowskiemu.

Do 8 września pułk nie uczestniczył w walkach, a przygotowywał stanowiska ogniowe i punkty obserwacyjne. 1 pac miał wspierać obronę przedmościa Modlina i zamknąć ogniem zagrożone kierunki.

W tych dniach stwierdzono działanie silnej dywersji niemieckiej. Dywersanci niszczyli łączność przewodową pomiędzy stanowiskami ogniowymi a punktami obserwacyjnymi. Zorganizowano więc stałe patrole. W jedną z zasadzek zorganizowanych przez patrol wpadło 3 dywersantów. Zostali oni rozstrzelani.

Kadra pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
  • płk Bronisław Kuczewski (od 7 IX 1921)
  • ppłk dypl. art. dr Stanisław Künstler (22 III 1929 – VI 1931 → I oficer sztabu inspektora armii we Lwowie)
  • ppłk art. Bolesław Dziubiński (od 21 VI 1931 – VI 1932 → dowódca 3 pac[5])
  • ppłk art. Adam Faustyn Biskupski (16 VI 1932[6] – XI 1934 → stan spoczynku z dniem 31 XII 1934[7])
  • ppłk dypl. art. Marian Korewo (17 XI 1934[8] – VI 1939 → I oficer sztabu Inspektora Obrony Powietrznej Państwa)
  • ppłk dypl. art. Edward Bagieński (VIII – IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku
  • ppłk art. Jakub Mikołaj Łobanowski (od 1 IV 1924[9][10])
  • ppłk SG (art.) Karol Matkowski (do 31 X 1927 → praktyka poborowa w PKU Modlin[11])
  • ppłk dypl. art. dr Stanisław Künstler (31 X 1927 – 22 III 1929 → dowódca 1 pac)
  • mjr / ppłk art. Bolesław Dziubiński (27 IV 1929[b] – VI 1931 → dowódca 1 pac[13])
  • ppłk dypl. art. Stanisław Rola-Arciszewski (23 X 1931 - XI 1935 → dowódca 1 pam)
  • ppłk dypl. art. Zygmunt Andrzejowski (do VIII 1939 → szef Oddziału I Sztabu Korpusu Interwencyjnego)
Kwatermistrzowie
  • mjr art. Wiktor Piniński (do 1 VI 1925 → dowódca III dyonu[14])
  • mjr art. Dominik Zamieński (do 31 X 1927 → dowódca dyonu[15])
  • mjr art. Kazimierz Bontani (od 31 X 1927[16])
  • mjr art. Tadeusz Skrzyński (do 22 XII 1934 → dowódca dyonu[17])
  • mjr art. Wojciech Pluta (22 XII 1934[17] – 1938 → zastępca dowódcy 21 pal)
  • mjr art. Michał Kubicki (do VIII 1939 → dowódca 47 dac)
Oficerowie

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari:

Order Virtuti Militari
kpt. Mieczysław Karaszewicz,
ognm. Zygmunt Gackowski,

Ponadto 13 oficerów i 27 szeregowych zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych[18].

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[19][c]

  • dowódca pułku – płk dypl. Marian Kazimierz Korewo
  • I zastępca dowódcy – ppłk dypl. Zygmunt Andrzejowski
  • adiutant – kpt. Bronisław Niezgodziński
  • naczelny lekarz medycyny – kpt. dr Edward Kawicki
  • lekarz weterynarii – mjr dr Stefan Włodzimierz Kejdana
  • oficer zwiadowczy – por. Leopold Galocz
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Michał Kubicki
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Franciszek Mostek
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Stanisław Kazimierz Dawidczyński
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Józef Sobczak
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Konstanty Pietrzak
  • oficer żywnościowy – chor. Franciszek Stróżewski
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Jerzy Piotr Rybarski
  • oficer plutonu – ppor. Edward Nowakowski
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. Zbigniew Bolesław Emil Mokrzycki
  • zastępca dowódcy – por. Jerzy Filutowski
  • dowódca plutonu – por. Eugeniusz Małecki
  • dowódca plutonu – ppor. Franicszek Stefan Ruszkowski
  • dowódca I dywizjonu – ppłk dypl. Marian Ogórkiewicz
  • dowódca 1 baterii – kpt. Marian Fijałkowski
  • dowódca plutonu – ppor. Bronisław Stanisław Mraczek
  • dowódca 2 baterii – por. Sergiusz Orłów
  • dowódca plutonu – ppor. Mieczysław Józef Stefan Franz
  • dowódca 3 baterii – por. Józef Kurtyka
  • dowódca II dywizjonu – mjr Konrad Kazimierz Rowiński
  • dowódca 4 baterii – kpt. Jan Zdzisław Hennig
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Tadeusz Dryla
  • dowódca 5 baterii – por. Józef Plewiński
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Małkowski
  • dowódca III dywizjonu – mjr Władysław Niewodniczański
  • dowódca 7 baterii – kpt. Stanisław VI Kozłowski
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Brunon Tomaszewski
  • dowódca 8 baterii – kpt. Bolesław Gołębiowski
  • dowódca plutonu – ppor. Ryszard Mieczysław Podciechowski
  • na kursie – kpt. Józef Hłasko

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

17 lutego 1938 roku zatwierdzony został wzór sztandaru 1 pac[21]. W narożnikach lewej strony płata umieszczono: wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej, wizerunek Świętej Barbary, godło Płońska i odznakę pamiątkową 1 pac oraz napisy na ramionach krzyża: Wasinka 2 VI 1920 i Obgów 9 VII 1920 (górny), Modlin 7 IX 1921 (dolny), Zorzanka 3 X 1919 i Połock 5 XI 1919 (lewy) i Warszawa-Modlin 13-17 VIII 1820 i Brody 25-26 VII 1920 (prawy). Sztandar ufundowało społeczeństwo ziemi płońskiej[22].

Odznaka pamiątkowa

Odznaka o wymiarach 40x36 mm ma kształt stylizowanej tarczy w formie sześciokąta z zarysowanymi od środka promieniami, na której wpisano cyfry „8” i „18”. Na tarczy znajdują się dwie skrzyżowane lufy stanowiące tło dla emaliowanej w kolorze ciemnozielonym z obwódką szkarłatną tarczki, na której wpisano numer i inicjały „1 PAC”. Nad tarczą orzeł wz. 1927. Dwuczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze, oksydowana Na rewersie numerowana. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[23].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Dowództwo 11 pac było dowództwem dyspozycyjnym. Pod względem materiałowym miało być wyposażone w roku budżetowym 1939/1940.
  2. Tu jeszcze, jako major Tadeusz Emanuel Dziubiński, przeniesiony z CWArt. w Toruniu[12].
  3. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[20].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 59.
  2. Zarzycki 2001 ↓, s. 69-70.
  3. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  4. Hłasko 1929 ↓, s. 3, 25.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 432.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 422.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 251.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 263.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 38 z 17 kwietnia 1924 roku, s. 215.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 48 z 15 maja 1924 roku, s. 278.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 305.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 122.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 244.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 61 z 6 czerwca 1925 roku, s. 307.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 326.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 327.
  17. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 256.
  18. Hłasko 1929 ↓, s. 27.
  19. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 748 – 749.
  20. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  21. Dodatek Tajny Nr 3 do Dziennika Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 3 z 17 lutego 1938 r., poz 21.
  22. Satora 1990 ↓, s. 326.
  23. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 275.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]