1 Pułk Artylerii Górskiej (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
1 Pułk Artylerii Górskiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1927
Tradycje
Święto 16 września[1]; 26 maja[2]
Rodowód 3 Pułk Artylerii Górskiej
Kontynuacja 1 Pułk Artylerii Motorowej
Dowódcy
Pierwszy kpt. Henryk Trzos
Ostatni ppłk art. Karol Podonowski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
Organizacja
Dyslokacja Nowy Sącz
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk artyleria

1 Pułk Artylerii Górskiej (1 pag) – oddział artylerii górskiej Wojska Polskiego II RP.

Formowanie 3 Pułku Artylerii Górskiej[edytuj]

25 stycznia 1919 roku w Starym Sączu kapitan Henryk Trzos działając na podstawie rozkazu szefa Sztabu Generalnego WP i szefa 10 Inspektoratu Artylerii przystąpił do formowania 3 Pułku Artylerii Górskiej[3][4]. Dopiero w marcu tego sformowano 1 baterię pod dowództwem por. Kazimierza Stefczyka i 2 baterię pod dowództwem por. Tadeusza Stefczyka[5]. Obie baterie były formowane już w Nowym Sączu i uzbrojone w austriackie armaty polowe. Następnie sformowana została 3 bateria pod dowództwem por. Jana Mangolda i dowództwo I dywizjonu, na którego czele stanął kpt. Henryk Trzos. W czerwcu zorganizowany został II dywizjon pod dowództwem kpt. Karola Janeczka. Na dowódców baterii wyznaczeni zostali: 4 – kpt. Adam Zając, 5 – por. Tytus Sobota i 6 – por. Stefan Jaśkiewicz[5].

Powstanie 1 Pułku Artylerii Górskiej i działania wojenne jego dywizjonów[edytuj]

12 lipca 1919 r. oddział przemianowany został na 1 Pułk Artylerii Górskiej[6]. Jednocześnie wyznaczono Nowy Targ jako garnizon pułku. Z powodu braku kwater pododdziały rozlokowane zostały w Szaflarach (1 bateria), Białym Dunajcu (2 bateria) i Ludźmierzu (3 bateria)[5]. W grudniu 1919 r. oddział przezbrojony został w austriackie 10 cm haubice górskie wzór 1916. W maju tego roku sformowany został III dywizjon w składzie 7 i 8 baterii. 12 sierpnia tego roku dyon został rozformowany[5].

Tereny działań pułku w 1920 r

Działania bojowe I dywizjonu
W okresie od 11 marca do 20 kwietnia 1920 r. 1 bateria walczyła z bolszewikami nad Berezyną, w składzie 9 Dywizji Piechoty.

W okresie od 25 kwietnia do 14 czerwca I dywizjon, bez 3 baterii, wspierał oddziały Grupy płk Józefa Rybaka biorące udział w wyprawie kijowskiej (I Brygada Górska w składzie: 1 i 2 Pułk Strzelców Podhalańskich, 41 Suwalski Pułk Piechoty i VII Brygada Jazdy). 8 maja w Kijowie do dywizjonu dołączyła 3 bateria, która dzień wcześniej przemianowana została na 5 baterię. 14 czerwca nad rzeką Irsza (lewy dopływ rzeki Teterew) rozbita została 5 bateria. Jej resztki odesłane zostały następnie z frontu do kraju. W tym samym czasie I dywizjon wraz z I Brygada Górską podporządkowany został gen. ppor. Andrzejowi Galicy, dowódcy nowo utworzonej Dywizji Górskiej. W składzie dywizji toczył dywizjon walki odwrotowe, między innymi 30 lipca w Brześciu. W okresie od 16 do 24 sierpnia wziął udział w bitwie warszawskiej.10 wrześniu w Białymstoku dołączyła do dywizjonu zreorganizowana 5 bateria[7]. Od 20 września dywizjon walczył w bitwie niemeńskiej. 15 grudnia powrócił do Nowego Targu.

Działania bojowe II dywizjonu
II dywizjon (3, 4 i 6 baterie) w sierpniu 1920 r. wspierał oddziały 8 Dywizji Piechoty walczące w bitwie warszawskiej, a w następnym miesiącu wraz z dywizją przetransportowany został do Małopolski Wschodniej.

16 września pod Dytiatynem 4 bateria pod dowództwem kpt. Adama Zająca stoczyła walkę z oddziałami 8 Dywizji Kozaków. W trwającym 6 godzin boju zginął dowódca baterii, dwóch oficerów (por. Władysław Świebodzki i por. Franciszek Wątroba) oraz około 50 podoficerów i kanonierów. Dowódca 8 Dywizji Piechoty, płk Stanisław Burhardt-Bukacki w rozkazie Nr 121/20 napisał „na dowód też uznania tego męstwa i poświęcenia przedstawiono baterię 4-ą 1-go pułku artylerii górskiej, jako „baterię śmierci” do Krzyża Virtuti Militari.” Nazwa baterii została oficjalnie zatwierdzona rozkazem Naczelnego Wodza[7]. Po zakończeniu działań wojennych II dywizjon powrócił do Suchej.

Lata 1921-1927[edytuj]

22 marca 1921 sformowany został ponownie III dywizjon[2]. W następnym roku pododdział ten stał się zalążkiem nowo powstałego 2 Pułku Artylerii Górskiej w Przemyślu.

14 marca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych, generał porucznik Kazimierz Sosnkowski zezwolił żołnierzom pułku nosić swastyki na kołnierzach kurtek i płaszczy, jako odznakę ogólną dywizji górskich[8].

W 1925 roku pułk, z wyjątkiem 4 baterii „Śmierci”, został rozformowany[9]. Równocześnie 2 Pułk Artylerii Górskiej przemianowany został na 1 Pułk Artylerii Górskiej i dyslokowany do Stryja (II dywizjon pozostał w Przemyślu). W 1931 oddział został rozformowany, a na jego bazie zorganizowany został 1 Pułk Artylerii Motorowej.

Żołnierze pułku[edytuj]

Dowódcy pułku

Do czasu rozformowania pułkiem dowodzili[10] :

Oficerowie pułku

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920[11]

Order Virtuti Militari
plut. Franciszek Góralik
kpr. Antoni Jędrzejczak
pchor. Wacław Kaliciński
por. Zygmunt Karasiński
st. ogn. Józef Lewkiewicz
kan. Józef Mazurkiewicz
pchor. Leszek Nycz
plut. Józef Ocytko
pchor. Wincenty Rutkowski
por. Kazimierz Stefczyk
por. Władysław Świebodzki
por. Józef Szychowski
por. Franciszek Wątroba
por. Adam Wierciak
por. Edmund Wilczkiewicz
plut. Antoni Wrzesień
kpt. Adam Zając

Przypisy

  1. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 16 z 19 maja 1927 roku
  2. a b Piotr Zarzycki: 1 Pułk Artylerii Motorowej. s. 9.
  3. Jan Lewandowski: Zarys historii wojennej 1-go Pułku Artylerii Górskiej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, s. 3.
  4. W listopadzie 1918 w Nowym Targu sformowany został 1 Pułk Artylerii Górskiej, a w styczniu 1919 w Krakowie 3 Pułk Artylerii Wałowej, przemianowany w marcu tego roku na 2 Pułk Artylerii Górskiej. W czerwcu 1919 r. oba pułki zostały połączone w 6 Pułk Artylerii Polowej.
  5. a b c d Piotr Zarzycki: 1 Pułk Artylerii Motorowej. s. 3 - 4.
  6. Rozkaz Departamentu I MSWojsk.(L.2015/Org)
  7. a b Piotr Zarzycki: 1 Pułk Artylerii Motorowej. s. 5 - 8.
  8. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 14 marca 1922 roku, poz. 157.
  9. Rozkazy MSWojsk. L.2200/og.org.mob./25 i L.10915/Org
  10. Piotr Zarzycki: 1 Pułk Artylerii Motorowej. s. 21.
  11. Jan Lewandowski: Zarys historii wojennej 1-go Pułku Artylerii Górskiej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, s. 23.

Bibliografia[edytuj]