1 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 1 Pułku Artylerii Lekkiej Legionów. Zobacz też: 1 Pułk Artylerii Lekkiej.
1 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów
1 Pułk Artylerii Polowej Legionów
Ilustracja
Działa górskie 7 cm M.75 wspierające II Brygadę Legionów Polskich
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1914
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Legionów
Patron Józef Piłsudski
Tradycje
Święto 18 sierpnia[1]
Rodowód 1 Pułk Artylerii
Kontynuacja 1 Dywizjon Artylerii Samobieżnej 5 Lubuskiego Pułku Artylerii
Dowódcy
Pierwszy mjr Ottokar Brzoza-Brzezina
Ostatni ppłk Mieczysław Podlewski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Wilno[2]
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk Artyleria
Podległość 1 Dywizja Piechoty Legionów[3]
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg

1 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów Józefa Piłsudskiego (1 pal Leg.) – oddział artylerii lekkiej Legionów Polskich i Wojska Polskiego II RP.

Rodowód[edytuj]

 Osobny artykuł: 1 Pułk Artylerii (LP).

Okres pokojowy[edytuj]

21 maja 1919 roku Minister Spraw Wojskowych, po przeprowadzonej reorganizacji, nadał 1 Pułkowi Artylerii Polowej nazwę „1 Pułk Artylerii Polowej Legionów Polskich”[4].

18 października 1920 roku, po ustaniu walk z Rosją Sowiecką 1 pap Leg. został wycofany do odwodu 2 Armii i stanął w rejonie Wołożyna. Po 24 października objął służbę na linii demarkacyjnej.

Wołożyn stał się pierwszym pokojowym garnizonem oddziału. W mieście stacjonowało tylko dowództwo pułku, baterie zaś porozrzucane były na znacznym obszarze.

W listopadzie 1920 roku rozpoczęła się częściowa demobilizacja pułku. W pierwszej kolejności zwolniono młodzież akademicką i szkolną.

3 grudnia 1920 roku, w Mołodecznie, marszałek Józef Piłsudski udekorował trąbki wszystkich dziewięciu baterii Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari[5]. Łącznie za lata 1914—20 żołnierzom pułku przyznano 91 Krzyży Srebrnych Virtuti Militari i 371 Krzyży Walecznych.

W listopadzie 1921 roku 1 pap Leg. został przeniesiony do nowego garnizonu w Grodnie. Kwatery mieściły się w dawnych koszarach rosyjskich, a część koni umieszczono w stajniach na tzw. Foluszu.

W listopadzie 1922 roku pułk ponownie zmienił swój garnizon na Wilno. Dowództwo pułku stacjonowało w dawnym klasztorze przy ul. Świętej Anny, I i II dywizjon w dawnych koszarach rosyjskich na prawym brzegu Wilii (nazwane później im. ks. Józefa Poniatowskiego), III dywizjon na Antokolu. Magazyny mobilizacyjne położone były częściowo przy ul. Legionowej, a częściowo na stacji kolejowej Wilno-Towarowa. Kadra Baterii Zapasowej 1 Pułku Artylerii Polowej Legionów pozostała w Górze Kalwarii.

Sytuacja lokalowa pułku poprawiła się dopiero na kilka lat przed wojną, kiedy oddano do użytku nowe koszary, tzw. Tuskulańskie. Do nich przeniesiono I i III dywizjon. II dywizjon, bateria dowodzenia i pluton łączności mieściły się w koszarach im. ks. Józefa Poniatowskiego.

Pułk w okresie przewrotu majowego

Silny kult komendanta Legionów spowodował, że w maju 1926 pułk stanął po stronie marszałka Józefa Piłsudskiego.

W nocy na 12 maja zarządzono alarm. Pułk wystawił jeden dywizjon o etacie wojennym. Rano 12 maja baterie pobrały ostrą amunicję i wkrótce 1 bateria wyruszyła transportem kolejowym wraz z 5 pp Leg. do Warszawy. W ślad za piechotą przetransportowano pozostałe baterie. 13 maja, przed południem, artyleria wyładowała się na Dworcu Wileńskim.

Podczas walk dywizjon działał w sposób zdecentralizowany: plutonami lub działonami. Po zakończeniu starć rozlokował się na terenie Szkoły Podchorążych Saperów i Politechniki Warszawskiej. Wieczorem 15 maja pododdział odjechał koleją do Wilna.

31 grudnia 1931 roku Minister Spraw Wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski przemianował 1 Pułk Artylerii Polowej na 1 Pułk Artylerii Lekkiej[6].

Z rozkazu ministra spraw wojskowych gen. dyw. Tadeusza Kasprzyckiego z 18 lutego 1938 (Dep. Dow. Org. 1098 Org. Tj.) pułkowi nadano nazwę "Pułk Artylerii Lekkiej Legionów Józefa Piłsudskiego".

Żołnierze pułku[edytuj]

Józef Piłsudski-patron 1 pal Leg
Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku
  • mjr / ppłk art. Władysław Filipkowski (11 II 1922 - 23 V 1927)
  • ppłk art. Michał Gnoiński (23 V 1927 - 24 VII 1928 → dowódca 29 pap)
  • ppłk art. Jerzy Cegielski (od 24 VII 1928 - 21 I 1930 → dowódca 3 pap)
  • mjr / ppłk art. Leon Pichl (21 I 1930 - 22 XII 1934 → szef artylerii DOWar. Wilno)
  • ppłk art. Rafał Sadowski (od 10 IX 1935[7])
Oficerowie pułku

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1914-1920
Spis utworzony na podstawie "Zarys historji wojennej 1-go pułku artylerii polowej legionów" s. 56-57

Order Virtuti Militari
Trąbki bateryjne 1,2,3,4,5,6,7,8,9
kpt. Adolf Abram
mjr Józef Beck
ppłk Marian Bolesławicz
ppor. Stanisław Borzęcki
płk Ottokar Brzoza-Brzezina
bomb. Kazimierz Czerkawski
kpt. Andrzej Czerwiński
kpr. Józef Czerwiński
kpt. Stefan Czerwiński
ppłk Antoni Durski-Trzaska
mjr Jerzy Englisch
mjr Władysław Filipkowski
kpt. Zygmunt Fischer
mjr Wojciech Fyda
kpt. Michał Gałązka
por. Władysław Gąsior
ppłk Roman Gliniecki
mjr Michał Gnoiński
kan. Stefan Gzowski
por. Józef Herjadyn
mjr Aleksander Hertel
por. Zygmunt Jakowicki
bomb. Henryk Kaczmarczyk
st. ogn. Wojciech Kaczmarek
kpr. Stanisław Kaczyński
mjr Feliks Kamiński
kpt. Jan Kijowski
kpt. Ludwik Kiok
mjr Władysław Kiliński
kpt. Józef Kleiber
mjr Zygmunt Klingier
płk Edmund Knoll-Kownacki
ogn. Franciszek Konior
por. Stefan Kopecki
st. wchm. Henryk Kostrzyca
kpr. Stefan Kowalik
kpr. Jan Kowalik
mjr Wincenty Kowalski
kpr. Feliks Kubusiewicz
kpr. Tadeusz Kułakowski
mjr lek. Ryszard Kunicki
mjr Stanisław Künstler
kpr. Kazimierz Kuś
por. Włodzimierz Łapicki
kpt. Kazimierz Machczyński
mjr Mieczysław Maciejowski
por. Jan Maciejski
mjr Stanisław Mańkowski
ppor. Stanisław Mantel
ppor. Stanisław Mayer
kan. Antoni Milczarek
kpt. Eugeniusz Mięsowicz
por. Henryk Narkiewicz Jodko
bomb. Lucjan Nowicki
ppłk Karol Nowak
ogn. Władysław Passendorfer
ppor. Karol Piasecki
por. Leon Pichl
mjr Stanisław Piotrowski
mjr Zdzisław Płudowski-Zych
por. Józef Pyrek
kpt. Stanisław Ratajski
kpt. Józef Rawski
ogn. dr Stanisław Reich
ogn. Tadeusz Rodakiewicz
płk Władysław Jaxa-Rożen
por. Rafał Sadowski
kpt. Teofil Schab
płk Kazimierz Schally
por. Janusz Sołtys
por. Antoni Śpiewak
kpt. Marian Sroczyński
ppor. Józef Szewc
ppor. Jan Szopiński
kpt. lek. Władysław Szpil
kpt. Julian Tomaszewski
por. Stanisław Tomaszewski
ppor. Aleksander Wernik
por. Walenty Wesołowski
plut. Jan Wiatr
ppłk Aleksander Wieleżyński
mjr Andrzej Wilk
kpt. Stanisław Witkowski
mjr Kasper Wojnar
por. Stanisław Wojtowicz
por. Bohdan Wyganowski
kan. Józef Bolesław Ziemiański
ppor. Stanisław Zieliński
por. Jerzy Zaniewski
por. Edmund Zimmer
kpt. Jerzy Zapolski

Działania zbrojne w 1939[edytuj]

Mobilizacja

24 sierpnia 1939 o godz. 7.00 rozpoczęła się mobilizacja w 1 pal. W pierwszej kolejności przekazano części koni i ludzi do nieistniejących w czasie pokoju 3, 4 i 9 baterii oraz do skadrowanego dowództwa pułku. W godzinach popołudniowych rozpoczęli napływać rezerwiści.

25 sierpnia w rejony mobilizacyjne poszczególnych pododdziałów dostarczono cały sprzęt i uzbrojenie. Przystąpiono do szkolenia rezerwy w celu przypomnienia jej obsługi sprzętu.

27 sierpnia odbyła się przysięga wojskowa całego pułku, a wieczorem 1 pal w pełnym składzie pomaszerował na cmentarz na Rossie, aby oddać hołd sercu Marszałka.

W godzinach popołudniowych 28 sierpnia 1 pułk pomaszerował do stacji Landwarów i rozpoczął załadunek. Od godzin popołudniowych 29 sierpnia eszelony wiozące 1 pułk artylerii lekkiej zaczęły przybywać do rejonu wyładowczego na linii MałkiniaOstrów Mazowiecka.

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939

  • dowódca – ppłk Mieczysław Podlewski
  • I dywizjon (12 armat 75 mm) – mjr Jan Pietrzak
    • 1 bateria – ppor. Wiktor Topiłko
    • 2 bateria – kpt. Zygmunt Kwiatkowski
    • 3 bateria – kpt. Stanisław Truszkowski
  • II dywizjon (12 armat 75 mm) – kpt. Ignacy Prosiński
    • 4 bateria – por. Zygmunt Buyko
    • 5 bateria – kpt. Józef Rydzewski
    • 6 bateria – kpt. Edward Chomiński
  • III dywizjon (12 haubic 100 mm) – mjr Bolesław Suszyński
    • 7 bateria – por. Jerzy Hullej
    • 8 bateria – kpt. Bohdan Staśkiewicz
    • 9 bateria – por. Emil Karol Schoettel

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandar
Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. z 1937, nr 14, poz. 168[3]. Sztandar został wyhaftowany w Warszawie według obowiązującego wzoru, zatwierdzonego przez Prezydenta RP 15 października 1937. Sztandar, ufundowany przez społeczeństwo Wilna, został wręczony pułkowi 11 listopada 1937[8][9].

Na lewej stronie płatu sztandaru umieszczone były na tarczach:

  • w prawym górnym rogu – wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek patronki artylerii, Św. Barbary,
  • w prawym dolnym rogu — wizerunek patrona Wilna, św. Krzysztofa,
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa 1 pal Leg

Na ramionach amarantowego krzyża kawalerskiego znajdowały się wyhaftowane nazwy i daty ważniejszych bitew pułku:

  • na górnym – Przegorzały 18.VIII.I9J4, Kraków 6.XI.1918, Mołodeczno 3.XII.1920
  • na dolnym – Mołotków, Krzywopioty, Pisarzowa, Rafajlowa 1914—1915, Konary, Kostiuchnówka, Stochód 1915—1916;
  • na lewym – Lwów 22.XI19I8, Chyrów 14.V.1919, Dyneburg 3.I.1929, Kijów 8.V.1920, Browary 11.V.1920;
  • na prawym – Witaczewo 28.V.1920, Borodianka 11.VI.1920, Białystok 22.VIII.1920, Sejny 22.JX.1920, Lida 28.IX.1920.

Na środku krzyża, w wieńcu laurowym, widniał napis HONOR I OJCZYZNA.

Na prawej stronie płata także znajdował się amarantowy krzyż, w środku którego wyhaftowano orła w wieńcu laurowym. Na białych połach, pomiędzy ramionami krzyża, znajdowały się cyfry 1 w wieńcach laurowych.

Sztandar znajduje się w MWP w Warszawie[10].

Odznaka pułkowa
Wzór odznaki i jej regulamin zostały zatwierdzone przez Józefa Piłsudskiego jako ministra spraw wojskowych w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. nr 20 z 21 czerwca 1929 , poz. 196. Odznaka wykonana na podobieństwo nowych odznak pułków piechoty 1 Dywizji Piechoty Legionów. Środek zajmuje miniatura odznaki "Za Wierną Służbę" z 1916 r. Od miniatury odbiegają cztery wici-strzały oraz cztery tarcze. Na tarczach na dwóch skrzyżowanych lufach armatnich wpisano cyfrę 1. Jednoczęściowa – oficerska wykonana w srebrze, bez emalii. Wymiary: 32x32 mm. Projekt: Bronisław Kenchok. Wykonanie: Adam Nagaiski – Warszawa[2]

Oznaka żałobna
26 czerwca 1935 Minister Spraw Wojskowych "w celu uczczenia i utrwalenia pamięci Marszałka Jóżefa Piłsudskiego [...] ustanowił stałą oznakę żałobną." Oznakę stanowiła czarna obwódka, średnicy 3 mm, złożona z podwójnego czarnego sznura – jedwabnego u oficerów i podoficerów zawodowych, a bawełnianego u szeregowców i kadetów – przyszyta do krawędzi lewego naramiennika kurtki i płaszcza, i noszona stale w służbie i poza służbą do wszystkich rodzajów ubioru wojskowego[11]. Od 1938 roku oznakę żałobną nosili też żołnierze 1 palLeg[12].

Kontynuacja tradycji[edytuj]

Z dniem 4 marca 2014 roku tradycje 1 pap Leg. i 1 pal Leg. przejął i z honorem kultywuje 1 Dywizjon Artylerii Samobieżnej 5 Lubuskiego Pułku Artylerii w Sulechowie[13].

Przypisy

  1. Galster 1975 ↓, s. 19.
  2. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 228.
  3. a b Satora 1990 ↓, s. 273.
  4. Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 57 z 24 maja 1919 roku, poz. 1833.
  5. satora 1990 ↓, s. 273.
  6. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  7. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 112.
  8. Sztandar dla wileńskiego pułku artylerii. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 256 z 10 listopada 1937. 
  9. Sztandar dla pułku wileńskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 258 z 13 listopada 1937. 
  10. Satora 1990 ↓, s. 274.
  11. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 1 z 26.06.1935 r. poz. 5.
  12. Żygulski: Polski mundur wojskowy. s. 123.
  13. Decyzja Nr 43/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 lutego 2014 roku w sprawie przejęcia dziedzictwa tradycji przez pododdziały 5 Lubuskiego Pułku Artylerii (Dziennik Rozkazów MON z dnia 17 lutego 2014 roku, poz. 63).

Bibliografia[edytuj]

  • Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn: 1975.
  • Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Warszawa: Wydawnictwo "Bellona", 1991. ISBN 83-11-07772-X.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Stanisław Truszkowski, Z dni wojny i pokoju 1921-1939, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1983, wyd. I, ​ISBN 83-11-06944-1​.
  • Zdzisław Żygulski jun, Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8.