2001: Odyseja kosmiczna (film)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy filmu. Zobacz też: powieść.
2001: Odyseja kosmiczna
2001: A Space Odyssey
2001: Odyseja kosmiczna
Gatunek science fiction
Data premiery 2 kwietnia 1968
Kraj produkcji  Stany Zjednoczone
 Wielka Brytania
Język angielski
Czas trwania 141 min
Reżyseria Stanley Kubrick
Scenariusz Arthur C. Clarke
Stanley Kubrick
Główne role Keir Dullea
Gary Lockwood
William Sylvester
Muzyka György Ligeti
Aram Chaczaturian
Richard Strauss
Johann Strauss
Zdjęcia John Alcott
Geoffrey Unsworth
Scenografia Ernest Archer
Harry Lange
Anthony Masters
Montaż Ray Lovejoy
Produkcja Stanley Kubrick
Wytwórnia Metro-Goldwyn-Mayer
Stanley Kubrick Productions
Dystrybucja Metro-Goldwyn-Mayer
Budżet 12 mln USD[1]
Kontynuacja 2010: Odyseja kosmiczna
Nagrody
1969 Stanley Kubrick Oscar za najlepsze efekty wizualne
1969 Geoffrey Unsworth BAFTA za najlepsze zdjęcia
1969 Ernest Archer, Harry Lange, Anthony Masters BAFTA za najlepszą scenografię

2001: Odyseja kosmiczna (ang. 2001: A Space Odyssey) – amerykańskobrytyjski film fantastycznonaukowy w 1968 roku w reżyserii Stanleya Kubricka[2][3].

O filmie[edytuj | edytuj kod]

Obraz Kubricka opowiada o relacjach człowieka z innymi inteligentnymi bytami, zarówno pozaziemskimi, jak i stworzonymi przez człowieka. Doczekał się kontynuacji pt. 2010: Odyseja kosmiczna, gdzie wśród rywalizujących ze sobą załóg amerykańskich i radzieckich astronautów pojawia się astronauta David Bowman, główny bohater filmu Kubricka.

Scenariusz został napisany wspólnie przez Stanleya Kubricka i Arthura C. Clarke’a, częściowo na podstawie wątków z opowiadań Clarke’a, szczególnie The Sentinel. Na jego podstawie Kubrick nakręcił film, a Clarke napisał powieść pod tym samym tytułem. Pomimo różnic m.in. w opisie położenia monolitu, autor powieści wraca do ustaleń reżysera w dalszych jej częściach.

Film wszedł na ekrany kin 6 kwietnia 1968[4].

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Film składa się z 4 epizodów, luźno powiązanych ze sobą tajemniczym monolitem, którego symbolika w filmie może być interpretowana na wiele sposobów. Wspomniane epizody to:

  • Świt ludzkości (The Dawn of Man)
  • TMA-1
  • Misja na Jowisza: osiemnaście miesięcy później (Jupiter Mission: Eighteen Months Later)
  • Jowisz i poza nieskończonością (Jupiter and beyond the Infinite)

Jednym z pytań stawianych przez twórców filmu jest wzajemna relacja między człowiekiem, a stworzonymi przez niego maszynami, które w miarę uzyskiwania coraz bardziej skomplikowanych funkcji myślowych (sztucznej inteligencji) mogą się od niego uniezależniać, a nawet otwarcie zwracać się przeciwko niemu[3].

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Ścieżka dźwiękowa[edytuj | edytuj kod]

Był to pierwszy film Kubricka, w którym ważną rolę odegrała muzyka klasyczna. Szczególnie znany jest początek filmu, kiedy muzyka poematu Richarda Straussa Also sprach Zarathustra[3] ilustruje wschód słońca – tu: człowieka. Ważną rolę odgrywa też muzyka Johanna Straussa – walc Nad pięknym modrym Dunajem[3] oraz awangardowego kompozytora Györgya Ligetiego. Scenom na Discovery towarzyszy Adagio z baletu Gajane Arama Chaczaturiana.

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Box office[edytuj | edytuj kod]

Budżet filmu wyniósł 12 miliony dolarów. W Stanach Zjednoczonych i Kanadzie film zarobił łącznie blisko 58 milionów dolarów[1].

Krytyka w mediach[edytuj | edytuj kod]

Początkowo film wywołał kontrowersje wśród krytyków, lecz z czasem zyskał wśród nich duże uznanie. W serwisie Rotten Tomatoes 94% z 80 recenzji filmu jest pozytywne (średnia ocen wyniosła 9,1 na 10)[5]. Na portalu Metacritic średnia ocen z 14 recenzji wyniosła 86 punktów na 100[6].

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Film otrzymał Oskara w 1969 za efekty wizualne, był również nominowany do Oscara za reżyserię i scenariusz[3].

Film otrzymał nagrodę Hugo w kategorii najlepsza prezentacja dramatyczna w 1969 roku[7].

W roku 1995, z okazji stulecia narodzin kina, film znalazł się na watykańskiej liście 45 filmów fabularnych, które propagują szczególne wartości artystyczne[8][9].

Inspiracje filmem[edytuj | edytuj kod]

Film stanowił jedną z inspiracji dla powieści Odkrycie nieba Harry’ego Mulischa. Z kolei bohaterka filmu Manhattan Woodego Allena w jednej ze scen mówi do swojego partnera, że mówi „jak papież albo ten komputer z filmu Odyseja kosmiczna”, mając na myśli autorytarny sposób wysławiania się.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b [http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=2001.htm 2001: A Space Odyssey]. Box Office Mojo. [dostęp 10.02.2018].
  2. The best of video – poradnik: kino, tv, sat., video. Warszawa: Oficyna Wydawnicza COMFORT, 1994.
  3. a b c d e 2001: A Space Odyssey film by Kubrick [1968] (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2017-12-17].
  4. 1968. 2001: A Space Odyssey released (ang.). history.com. [dostęp 2017-12-17].
  5. 2001: A Space Odyssey (1968) (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 10.02.2018].
  6. 2001: A Space Odyssey (ang.). Metacritic. [dostęp 10.02.2018].
  7. 1969 Hugo Awards. World Science Fiction Society. [dostęp 2016-05-01]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  8. Niektóre ważne filmy, czyli tzw. lista watykańska. www.kultura.wiara.pl. [dostęp 2010-04-22].
  9. Film and Broadcasting –Vatican Best Films List (ang.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]