20 Pułk Artylerii Lekkiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
20 Pułk Artylerii Lekkiej
20 Pułk Artylerii Polowej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1920
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 11 maja[1]
Nadanie sztandaru 17 lipca 1938
Dowódcy
Ostatni płk Kazimierz Weryński
Organizacja
Dyslokacja Prużana[2]
1 i 4 da: Baranowicze[3]
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 20 Dywizja Piechoty
20 DP w 1938
Warszawa obrona 1939.png

20 Pułk Artylerii Lekkiej (20 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

Historia pułku[edytuj | edytuj kod]

Pułk swój rodowód wiąże z wydzieleniem z baterii zapasowej 1 pap w Lidzie baterii, z której zorganizowano baterię zapasową 2 pap. Baterię tę przegrupowano do Wołkowyska. 11 maja 1920 zaczęto tworzyć I i II dywizjon. Do skompletowania drugiego dywizjonu użyto dwóch baterii z Grodna. Z uwagi na pogarszającą się sytuację militarną, baterię zapasową przeniesiono do Sochaczewa. Tu nastąpiło przezbrojenie poszczególnych baterii na sprzęt francuski. Nadal trwały intensywne prace organizacyjne. 1 listopada 1920 roku 2 Pułk Artylerii Polowej przemianowano na 20 Pułk Artylerii Polowej. III dywizjon w składzie dwóch baterii (7 i 8) pod dowództwem kapitana Adama Epsteina formował się we wsi Wyczerpy Dolne (obecnie dzielnica Częstochowy)[4].

31 grudnia 1931 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski przemianował 20 pułk artylerii polowej na 20 pułk artylerii lekkiej[5].

Święto pułkowe obchodzono 11 maja, w rocznicę sformowania pierwszych dowództw i baterii pułku.

W czasie pokoju 20 pal miał cztery dywizjony. Wiosną 1939 roku w koszarach prużańskich kwaterowało dowództwo pułku (ppłk Edmund Zimmer) z I zastępcą – ppłk. Anastazym Makowskim oraz II i III dywizjonem haubic. W Baranowiczach kwaterowały I i IV dywizjon armat pod dowództwem II zastępcy pułku – ppłk. Karnowskiego.

W maju 1939 roku II/20 pal został przemianowany na 59 dywizjon artylerii lekkiej, a dotychczasowy IV dywizjon przemianowany na II dywizjon[6].

W kampanii wrześniowej 1939 pułk walczył w składzie macierzystej 20 Dywizji Piechoty[3]. Od 1 do 3 września wspierał piechotę w bitwie pod Mławą. Został jednak rozbity w odwrocie 4 września. Odtworzono go w rejonie Modlina i Jabłonny. Z ocalałych 17 dział odtworzono pięć baterii. 14 września 20 pal wycofał się na Pragę i wziął udział w obronie stolicy.

Kadra pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku - I zastępca dowódcy pułku)
Oficerowie pułku

Kawalerowie Waleczni[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Walecznych za męstwo wykazane w bitwie warszawskiej[12]:

  1. ogn. Bernard Grünhajt
  2. kpr. Józef Orczykowski
  3. mjr Włodzimierz Rómmel
  4. ppor. Mikołaj Szmurło
  5. ppor. Zygmunt Zachariasz Żapko-Potopowicz
  6. ppor. Stefan Zych

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[13][c]

  • dowódca pułku – płk Edmund Albin Zimmer
  • I zastępca dowódcy – vacat
  • adiutant – por. Czesław Tomaszewski
  • lekarz medycyny – por. lek. Józef Bobiński
  • lekarz weterynarii – kpt. Wacław Jagielak
  • oficer zwiadowczy – kpt. adm. (art.) Kazimierz Ważyński
  • II zastępca dowódcy – ppłk Zygmunt Kaznowski
  • oficer zwiadowczy przy II zastępcy dowódcy – kpt. Piotr Kaczkowski
  • adiutant II zastępcy dowódcy – kpt. Jerzy Edward Marynowski
  • dowódca drużyny łączności przy II zastępcy dowódcy – por. Antoni Górzyński
  • oficer administracyjno-materiałowy przy II zastępcy dowódcy – por. Piotr Lebiedzki
  • pomocnik kwatermistrza przy II zastępcy dowódcy – kpt. Tadeusz Walerian Janiszewski
  • III zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Wacław I Gadomski
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Mieczysław Dratwa[d] †1940 Charków
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. adm. (art.) Karol Tańkowski
  • oficer administracyjno-materiałowy – por. Kazimierz Stanisław Sobański
  • oficer gospodarczy – por. int. Józef Wasiukiewicz
  • oficer żywnościowy – vacat
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Witold Kossowski
  • oficer plutonu – por. Jan Adam Nowicki
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. Zbigniew Jan Stanisław Parys[e] *
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Kowal
  • dowódca I dywizjonu – mjr Bogumił Stylo
  • dowódca 1 baterii – kpt. Kazimierz Nowiński
  • dowódca plutonu – por. Józef Milkowski
  • dowódca 2 baterii – kpt. Rudolf Stanisław Lipensky
  • dowódca plutonu – ppor. Mikołaj Hałaczkiewicz
  • dowódca II dywizjonu – vacat
  • dowódca 5 baterii – por. Wiesław Józef Gąsiorowski
  • dowódca plutonu – ppor. Mieczysław Ludwik Karbowski
  • dowódca 6 baterii – por. Jan Gulbiński
  • dowódca plutonu – ppor. Klemens Jaszczyk
  • dowódca III dywizjonu – vacat
  • dowódca 7 baterii – kpt. Stefan Bułdeski
  • dowódca plutonu – ppor. Witold Marceli Brocki
  • dowódca plutonu – ppor. Mieczysław Ziółko
  • dowódca 8 baterii – por. Stanisław Sowiński
  • dowódca plutonu – ppor. Alojzy Czarnecki
  • dowódca plutonu – ppor. Walenty Toruński
  • dowódca IV dywizjonu –mjr Teofil Chciuk
  • dowódca 10 baterii – kpt. Jan Walędziak
  • dowódca plutonu – por. Roman Wachowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Witold Sienkiewicz
  • dowódca 11 baterii – kpt. Zbigniew Jan Stanisław Parys (*)
  • dowódca plutonu – por. Henryk Jaźwiński
  • dowódca plutonu – por. Józef Głowacz
Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku
Dowództwo
  • dowódca – płk art. Kazimierz Weryński (ranny pod Mławą)
  • adiutant – kpt. Kazimierz Ważyński
  • kwatermistrz – kpt. Tadeusz Janiszewski (w III 1939 dowódca 12 baterii)
  • dowódca plutonu gospodarczego – ppor. Alojzy Czarnecki
I dywizjon
  • dowódca dywizjonu – kpt. Tadeusz Nowaczyński
  • oficer zwiadowczy - ppor. Walenty Toruński († 2 IX 1939)
  • oficer łącznikowy do piechoty - ppor. rez. Stanisław Szymaniak
  • dowódca 1 baterii armat – kpt. Kazimierz Nowiński
  • dowódca 2 baterii armat – kpt. Rudolf Lipensky († 2 IX 1939)
  • dowódca 3 baterii armat – por. Józef Miłkowski († 2 IX 1939)
II dywizjon (b. IV dywizjon)
  • dowódca dywizjonu – mjr art. Teofil Chciuk
  • dowódca 4 baterii haubic (b. 10 baterii) – kpt. Jan Walendziak
  • dowódca 5 baterii haubic (b. 11 baterii) – kpt. Zbigniew Parys
  • dowódca 6 baterii haubic (b. 12 baterii) – por. Henryk Jaźwiński
    • oficer zwiadowczy - ppor. Kłobukowski
    • oficer ogniowy - ppor. rez. Kazimierz Rzewski[f]
    • dowódca I plutonu - ppor. Bogacki
    • dowódca II plutonu - ppor. Świerzyński
III dywizjon
  • dowódca dywizjonu – mjr Kazimierz Szczęśniak
  • dowódca 7 baterii haubic – kpt. Stefan Bułdeski (ranny pod Mławą)
  • dowódca 8 baterii haubic – por. Stanisław Sowiński (ranny pod Mławą)
  • dowódca 9 baterii haubic – kpt. Witold Kossowski
  • dowódca plutonu topograficznego – por. Jan Gulbiński
  • dowódca kolumny amunicyjnej – chor. Franciszek Baran

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

27 listopada 1937 Prezydent RP zatwierdził wzór sztandaru dla 20 pal[17].
17 lipca 1938, w Zamościu, marszałek Edward Śmigły-Rydz, wręczył dowódcy pułku sztandar[18].

Odznaka pamiątkowa

12 grudnia 1929 roku Minister Spraw Wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 20 pułku artylerii polowej[19]. Odznaka o wymiarach 39x39 mm ma kształt prostego równoramiennego krzyża, którego ramiona emaliowane są w kolorze białym ze złoconymi krawędziami. Na środek krzyża nałożona okrągła tarcza, zielono emaliowana, na której skrzyżowane lufy armatnie i gorejący granat oraz wpisany numer i inicjały „20 P.A.P.” oraz rok powstania pułku „1920”. Tarcza obwiedziona jest czarną emaliowaną obwódką. Odznaka oficerska, dwuczęściowa, wykonana w tombaku, złocona i emaliowana. Wykonawcą odznaki był Jan Knedler z Warszawy[2]. W 1931 roku zmienione inicjały na „20 PAL”[20].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Henryk Jaźwiński Relacja s. 20, natomiast Stanisław Sowiński, Sprawozdanie ..., s. 30 podał, że zmiana na stanowisku dowódcy pułku nastąpiła przed lipcem 1939 roku, zanim jednostka została przeniesiona z rejonu Płońska do rejonu Ciechanowa.
  2. Pułkownik ze starszeństwem z 19 marca 1939 Rybka Ryszard, Stepan Kamil: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: 2006, s. 157.
  3. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[14].
  4. Mieczysław Franciszek Grzegorz Dratwa ur. 26 listopada 1894 roku. Na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 roku w korpusie oficerów artylerii. Był odznaczony Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych i Srebrnym Krzyżem Zasługi[15].
  5. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[16].
  6. Kazimierz Rzewski, Sprawozdanie, s. 25, urodził się w 1913 roku. Podporucznik rezerwy artylerii ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1938 roku. Zmobilizowany 26 marca 1939 roku do 20 pułku artylerii lekkiej i przydzielony do 12 baterii. 1 grudnia 1945 roku był oficerem technicznym II dywizjonu 2 pułku przeciwpancernego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Galster 1975 ↓, s. 56.
  2. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 256.
  3. a b Satora 1990 ↓, s. 294.
  4. Rozkaz DOGen. Kielce ↓, Nr 109 z 27 października 1920 roku, pkt 7.
  5. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  6. Stanisław Sowiński, Sprawozdanie ..., s. 30.
  7. „Dziennik Personalny” (R.1, nr 43), MSWojsk, 10 listopada 1920, s. 1162.
  8. Płk Jan Dąbrowski. Udzielenie pochwały przez dowódcę 20 DP. „Polska Zbrojna”. 50, s. 4, 1923-02-20. Warszawa. .
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 235.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 103 z 2 października 1924 roku, s. 567.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 98.
  12. Kazak 1928 ↓, s. 15.
  13. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 737–738.
  14. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  15. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 168.
  16. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  17. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 16 z 14.12.1937, poz. 204.
  18. Satora 1990 ↓, s. 294-295.
  19. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 40 z 12 grudnia 1929 roku, poz. 407.
  20. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 257.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rozkazy Dowództwa Okręgu Generalnego „Kielce”. [dostęp 2018-05-08].
  • Ryszard Juszkiewicz, Bitwa pod Mławą 1939, Prace Mazowieckiego Ośrodka Badań Naukowych Nr 33, Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa 1979, wyd. I
  • Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn: 1975.
  • Józef Kazak: Zarys historii wojennej 20-go pułku artylerii polowej. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Por. sł. st. art. Henryk Jaźwiński Relacja z kampanii wrześniowej 1939 roku sporządzona 3 grudnia 1945 roku w 3 Karpackim Pułku Artylerii Przeciwpancernej, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. B.I.21f
  • Por. sł. st. art. Stanisław Sowiński, Sprawozdanie z kampanii wrześniowej 1939 r. Wspomnienia, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. B.I.21f.
  • Ppor. rez. art. Kazimierz Rzewski, Sprawozdanie sporządzone 1 grudnia 1945 roku, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. B.I.21f.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.