21 Eskadra Niszczycielska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
21 Eskadra Niszcycielska
Eskadra Warszawska
Ilustracja
Znak malowany na samolotach eskadry
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 15 kwietnia 1920
Rozformowanie 18 stycznia 1921
Dowódcy
Pierwszy por. Ludomił Rayski
Ostatni por. Franciszek Wieden
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
Organizacja
Dyslokacja Ławica, , Rachny Lesowyja, Płoskirowie, Kowl, Uściług, Sokal, Dęblin, Tarnopol, Kraków
Rodzaj wojsk Lotnictwo
Personel 21 eskadry w momencie przybycia na pierwsze lotnisko bojowe w Rachnym Lesowyju na Podolu 15 maja 1920.
Personel 21 eskadry z bombami różnych typów.
Ciężki samolot bombowy Gotha 4.
Por. pilot Ludomił Rayski – twórca i pierwszy dowódca eskadry.
Por. pilot Franciszek Wieden – dowódca eskadry.

21 eskadra niszczycielskapododdział lotnictwa bombowego Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej z lat 1920-21.

Eskadra brała udział w wojnie polsko-bolszewickiej, jako jedyna eskadra bombowa lotnictwa polskiego z tego okresu.

Formowanie i walki[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze plany utworzenia eskadry niszczycielskiej związane były z początkiem lotnictwa w Wielkopolsce (początek 1919 roku), kiedy to na opuszczonych przez Niemców lotniskach w Ławicy pod Poznaniem i Winiarach pozostało kilka ciężkich samolotów bombardujących typu Gotha lub Friedrichshafen[1].

Jednak realizacja nastąpiło dopiero po roku od pierwszych planów. Wczesną wiosną komendant Szkoły Pilotów w Ławicy Ludomił Rayski powrócił do wcześniejszej idei. Zaproponował utworzenie eskadry bombardującej na bazie samolotów Gotha G.IV, Friedrichshafen G.III oraz AEG C.IV[2]. Pomysł uzyskał aprobatę i 15 kwietnia Rayski rozpoczął formowanie nowej jednostki[3].

30 kwietnia 1920 roku nowo powstała jednostka pod nazwą 21 eskadra niszczycielska, wyposażona w sześć lekkich samolotów rozpoznawczo-bombowych AEG C.IV[4] i jeden średni dwusilnikowy bombowiec Gotha G.IV[5], wyruszyła z Ławicy na front wschodni. W maju otrzymała dalsze 8 AEG C.IV[4]. 15 maja 1920 roku eskadra zajęła lotnisko położone w pobliżu miejscowości Rachny Lasowe, weszła w skład III dyonu lotniczego i nawiązała współpracę z 12 Dywizją Piechoty. W pierwszych dniach walk załoga w składzie podporucznik pilot Stanisław Skarżyński i sierżant obserwator Gogulski nie powróciła z lotu. Po kilku tygodniach sierżant Gogulski przedarł się przez linię frontu, a podporucznik Skarżyński powrócił do eskadry po prawie dwóch miesiącach przez Rumunię[2].

Pod koniec maja nastąpiło pierwsze poważne zadanie związane z charakterem jednostki. Siły bolszewickie skierowały w rejon walk polskiej 12 Dywizji Piechoty kilka pociągów pancernych, które uniemożliwiały dalsze dyslokacje polskich oddziałów. Akcja bombardowania trwała kilka dni, także z wykorzystaniem samolotu Gotha, pilotowanego przez Rayskiego z obserwatorem Czesławem Filipowiczem[5]. W akcji brały także udział 5 eskadra wywiadowcza i 15 eskadra myśliwska. W wyniku akcji lotnictwa z piechotą 3 pociągi pancerne zostały zdobyte, a jeden poważnie uszkodzony[6].

W czasie odwrotu w czerwcu i lipcu 1920 eskadra brała udział w walkach z kawalerią 1 Armii Konnej Budionnego[7]. Razem z 7 eskadrą myśliwską tworzyła „dyon Faunt-le-Roya”[6]. W czasie tych walk eskadra poniosła straty: 15 lipca por. Skarżyński, który dopiero co powrócił do jednostki, zginął wraz z amerykańskim obserwatorem Arthurem Kellym (z 7 eskadry) na zestrzelonym AEG C.IV[4].

Pod koniec lipca wycofując się na lotnisko Uściług, eskadra straciła kolejnych lotników. Załoga ppor. Zdzisław Jakubowski i mechanik Antoszek przymusowo lądując na terenach nieprzyjaciela została otoczona i zabita[8]. Bombowiec Gotha stacjonował w tym miesiącu we Lwowie (pod pieczą 6 eskadry wywiadowczej), gdzie 31 sierpnia 1920 został rozbity w wypadku[5].

W Uściłogu dowództwo nad eskadrą objął por. Franciszek Wieden. Eskadra prowadziła rozpoznanie dla 7 eskadry myśliwskiej, wkrótce została przeniesiona na lotnisko w okolice Sokala. Po reorganizacji jednostek polskich 21 eskadrę niszczycielską przydzielono do II dyonu lotniczego i skierowano na lotnisko w Motyczu pod Lublinem. Wkrótce z powodu braku uzupełnień oraz epidemii czerwonki eskadra została wycofana do rezerwy Naczelnego Dowództwa do Dęblina. Dopiero po uzupełnieniach na początku października 1920 roku 21 Eskadra została ponownie skierowana na front i brała udział w akcjach bojowych rozpoznawczych oraz bombardujących na wycofujące się oddziały Budionnego. Od 15 września 1920 eskadra posiadała także średni bombowiec Friedrichshafen G.IIIa, który, pilotowany przez mjr. Rayskiego, m.in. 11 października 1920 skutecznie zbombardował stację kolejową w Żmerynce[9].

Rozejm zastał eskadrę w Tarnopolu[10]. Podczas wojny polsko-bolszewicka o granice 21 eskadra wykonała 117 loty bojowe w łącznej ilości 270 godzin przebytych nad terenami nieprzyjaciela. Na mocy rozkazu z 18 stycznia 1921 eskadry 14 i 21 połączono tworząc 14 eskadrę wywiadowczą w Grudziądzu[2]. Nowa eskadra weszła w skład formującego się 2 pułku lotniczego w Krakowie[10][11].

Żołnierze eskadry[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy eskadry[12]
Stopień Imię i nazwisko Okres pełnienia służby
por. pil. Ludomił Rayski
por. pil. Franciszek Wieden
Obserwatorzy i piloci z okresu wojny polsko-bolszewickiej[13][14]
Obserwatorzy Piloci
por. obs. Czesław Filipowicz por. Ludomił Rayski
por. Piotr Kurbatow por. Franciszek Wieden
por. Lucjan Kulikowski por. Bolesław Ropolewski
ppor. Olgierd Tuśkiewicz ppor. Stanisław Jan Skarżyński
pchor. Gogulski ppor. Jerzy Wieniawa-Długoszewski
pchor. Jałoszyński ppor. Zdzisław Jakubowski
pchor Marian Dylski pchor. Foerster
sierż. Sroka st. sierż. Kauba
sierż. Wiktor Czyż plut. Ryba
kpr. Malicki

Wypadki lotnicze[edytuj | edytuj kod]

W okresie funkcjonowania eskadry miały miejsce następujące wypadki lotnicze zakończone obrażeniami lub śmiercią pilota[15]:

  • 15 lipca 1920 podczas walk z kawalerią Siemiona Budionnego polegli ppor. pil. Stanisław Skarżyński i kpt. obs. Artur H. Kelly.
  • 23 lipca zginęli ppor. pil. Zdzisław Jakubowski i st. szer. mech. Andrzej Antoszczak.
  • W październiku 1920 zginął szer. mech. Zieliński, który został uderzony śmigłem samolotu Gotha G.IV.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Hoff 2005 ↓, s. 45.
  2. a b c Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 204.
  3. Brummer i Zawadzki 2000 ↓, s. 86.
  4. a b c Margoła 1997 ↓, s. 12.
  5. a b c Margoła 1997 ↓, s. 184.
  6. a b Hoff 2005 ↓, s. 47.
  7. Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 205.
  8. Hoff 2005 ↓, s. 48.
  9. Margoła 1997 ↓, s. 179.
  10. a b Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 206.
  11. Pawlak 1989 ↓, s. 173.
  12. Pawlak 1989 ↓, s. 209-210.
  13. Hoff 2005 ↓, s. 49.
  14. Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 207.
  15. Pawlak 1989 ↓, s. 404–405.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]