21 Pułk Artylerii Lekkiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
21 Pułk Artylerii Lekkiej
Ilustracja
Odznaka pułku
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 25 maja[1]
Nadanie sztandaru 29 maja 1938
Dowódcy
Ostatni ppłk Wojciech Pluta
Organizacja
Dyslokacja Rzeszów; Kraków; Biała; Oświęcim
Rodzaj wojsk Artyleria
Podległość 21 Dywizja Piechoty Górskiej
Koszary w Bielsku-Białej – miejsce stacjonowania pułku
Pułk walczył w składzie 21 DPGórskiej

21 Pułk Artylerii Lekkiej (21 pal) - oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w garnizonach: Rzeszów, Kraków i Biała (III dywizjon w Oświęcimiu)[2]. Był organiczną jednostką artylerii 21 Dywizji Piechoty Górskiej. Pod względem szkolenia podporządkowany był dowódcy 5 Grupy Artylerii. Jako datę święta pułkowego przyjęto dzień 25 maja - rocznicę rozpoczęcia formowania pułku[3].

Formowanie[edytuj]

Jednostka sformowana została w lutym 1921 jako 21 Pułk Artylerii Polowej. Początki oddziału związane są z powstaniem w lutym 1920 wywodzącej się z bzapas z Krakowa nowej baterii zapasowej. Nowa bateria otrzymała z krakowskiej bzapas i ze zbrojowni warszawskiej sprzęt na jeden dywizjon. Następnie została przeniesiona do Rzeszowa, gdzie sformowała 1 dywizjon. 2 dywizjon pułku był organizowany w połowie sierpnia 1920 przy baterii zapasowej 6 pap w Krakowie, a 3 da przy baterii zapasowej 2 pap leg. w Radomiu. W skład 3 dywizjonu weszły baterie z ochotniczego 202 pap.

10 maja 1926 w Domu Żołnierza Polskiego dzięki staraniom garnizonowego Komitetu Opieki nad Żołnierzem odbyło się uroczyste pożegnanie pułku z garnizonem krakowskim. Dwa dni później o godz. 9.00 pułk opuścił koszary[4].

1 stycznia 1932 jednostka przemianowana została na 21 Pułk Artylerii Lekkiej [5].

W kampanii wrześniowej pułk walczył w składzie macierzystej 21 Dywizji Piechoty Górskiej.

Żołnierze pułku[edytuj]

Dowódcy pułku:

  • płk art. Romuald Kowalski (do 15 VIII 1922)
  • płk art. Karol Grodzicki (15 VIII 1922 - IX 1925)
  • płk Hermanowski
  • ppłk / płk art. dr Roman Władysław Odzierżyński (21 III 1928 - 19 VI 1933 → komendant Szkoły Strzelania Artylerii w Toruniu)
  • ppłk Rudowicz
  • płk dr Dembiński Włodzimierz
  • płk dypl. Konstanty Kazimierz Ważyński (17 II 1938 - VIII 1939 → dowódca artylerii dywizyjnej 21 DP)
  • ppłk Wojciech Pluta (VIII - IX 1939)

Oficerowie pułku:

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939[edytuj]

Dowództwo

  • dowódca - ppłk Pluta Wojciech
  • adiutant - por. Jakubowski Eustachy
  • oficer zwiadowczy - por. rez. Lewinger - Banachowski Mieczysław
  • oficer łączności - por. Porębski Henryk Piotr
  • oficer broni - ppor.rez. - Magzamen Norbert
  • oficer płatnik - kpt. Rybakiewicz Marian
  • szef kancelarii pułku - st.ogn. Kanach Franciszek

I dywizjon (12 armat 75 mm)

  • dowódca - mjr Koziełł Józef
  • 1 bateria - kpt. rez. Bujak Kazimierz, ppor. Toczyłowski Wiktor
  • 2 bateria - ppor. rez. Grandowski Tadeusz
  • 3 bateria - por. Młodnicki Adolf, ppor. Juraszek Stanisław

II dywizjon (12 haubic 100 mm)

  • dowódca - kpt. Krzyściak Władysław
  • 4 bateria - kpt. Knycz Zdzisław, ppor. Pasierbiński Jerzy
  • 5 bateria - kpt. Kurowski Witold
  • 6 bateria - ppor. Reimann-Hanczewski Rudolf

III dywizjon (12 haubic 100 mm)

  • dowódca - kpt. Jasiński Józef, kpt. Bronikowski Jan
  • 7 bateria - por. Misztal Józef
  • 8 bateria - kpt. Bronikowski Jan, ppor. Kuźniar Eugeniusz
  • 9 bateria - por. Jankowski Tadeusz

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandar

4 grudnia 1927 Prezydent RP zatwierdził wzór sztandaru dla 21 pal [6]. 29 maja 1938 na Błoniach krakowskich, gen. dyw. Juliusz Rómmel wręczył pułkowi sztandar[2].

Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczone były na tarczach[7]:

  • w prawym górnym rogu – wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek św. Barbary,
  • w prawym dolnym rogu – godła miast Bielska i Białej,
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa 21 pal

Na ramionach krzyża kawalerskiego znajdowały się wyhaftowane nazwy i daty ważniejszych bitew pułku:

  • na górnym – „Rzeszów 25.V.1920”,
  • na dolnym – „Gródek 29.VIII.1920”,
  • na lewym – „Kuźnica 23.IX.1920”,
  • na prawym – „Granne 20.VIII.1920”

Odznaka

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 8, poz. 76 z 11 marca 1930 roku. Stanowi ją krzyż maltański o ramionach pokrytych ciemnozieloną emalią z czarną obwódką, srebrną krawędzią i zakończonymi kulkami. Na środek krzyża nałożona srebrzysta swastyka prawoskrętna z cyfrą pułkową 21, na skrzyżowanych złoconych lufach armatnich. Dwuczęściowa - oficerska wykonana w srebrze i emaliowana. Wymiary: 42x42 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa[8]. Istniała jednokolorowa wersja żołnierska[9]

Przypisy

  1. Galster 1975 ↓, s. 58.
  2. a b Satora 1990 ↓, s. 296.
  3. Karol Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914-1939. s. 58.
  4. Czas Nr 109 z 14 maja 1926 r., s. 3.
  5. Rozkaz ministra spraw wojskowych marszałka Józefa Piłsudskiego z 31 grudnia 1931 (Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 36, poz. 473.
  6. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. z 1937, nr 18, poz. 232.
  7. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 18 z dnia 31 grudnia 1937 roku
  8. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 258-259.
  9. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 259.

Bibliografia[edytuj]

  • Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn: 1975.
  • Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Warszawa: Wydawnictwo "Bellona", 1991. ISBN 83-11-07772-X.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.