21 Pułk Artylerii Lekkiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
21 Pułk Artylerii Lekkiej
21 Pułk Artylerii Polowej
Ilustracja
Odznaka pułku
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 25 maja
Nadanie sztandaru 29 maja 1938
Dowódcy
Ostatni ppłk Wojciech Pluta
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Rzeszów, Kraków, Biała, Oświęcim
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 21 Dywizja Piechoty Górskiej
Koszary w Bielsku-Białej – miejsce stacjonowania pułku
Pułk walczył w składzie 21 DPGórskiej

21 Pułk Artylerii Lekkiej (21 pal) - oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w garnizonach: Rzeszów, Kraków i Biała (III dywizjon w Oświęcimiu)[1]. Był organiczną jednostką artylerii 21 Dywizji Piechoty Górskiej. Pod względem szkolenia podporządkowany był dowódcy 5 Grupy Artylerii. Jako datę święta pułkowego przyjęto dzień 25 maja - rocznicę rozpoczęcia formowania pułku[2].

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

Jednostka sformowana została w lutym 1921 jako 21 Pułk Artylerii Polowej. Początki oddziału związane są z powstaniem w lutym 1920 wywodzącej się z bzapas z Krakowa nowej baterii zapasowej. Nowa bateria otrzymała z krakowskiej bzapas i ze zbrojowni warszawskiej sprzęt na jeden dywizjon. Następnie została przeniesiona do Rzeszowa, gdzie sformowała 1 dywizjon. 2 dywizjon pułku był organizowany w połowie sierpnia 1920 przy baterii zapasowej 6 pap w Krakowie, a 3 da przy baterii zapasowej 2 pap leg. w Radomiu. W skład 3 dywizjonu weszły baterie z ochotniczego 202 pap.

10 maja 1926 w Domu Żołnierza Polskiego dzięki staraniom garnizonowego Komitetu Opieki nad Żołnierzem odbyło się uroczyste pożegnanie pułku z garnizonem krakowskim. Dwa dni później o godz. 9.00 pułk opuścił koszary[3].

31 grudnia 1931 roku na podstawie rozkazu B. Og. Org. 1120 – 18 Org. Ministra Spraw Wojskowych marszałka Polski Józefa Piłsudskiego 21 pap został przemianowany na 21 Pułk Artylerii Lekkiej[4].

W kampanii wrześniowej pułk walczył w składzie macierzystej 21 Dywizji Piechoty Górskiej.

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
  • płk art. Romuald Kowalski (do 15 VIII 1922 → Rezerwa oficerów sztabowych DOK V[5])
  • płk art. Karol Grodzicki (15 VIII 1922[5] - 2 X 1925 → zastępca szefa artylerii OK V[6])
  • ppłk art. Edward d'Erceville (cz.p.o. od VII 1924[7])
  • ppłk / płk art. Ignacy Bolesław Hermanowski (od 17 XI 1925[8])
  • ppłk / płk art. dr Roman Władysław Odzierżyński (21 III 1928 - 19 VI 1933 → komendant Szkoły Strzelania Artylerii w Toruniu[9])
  • ppłk dypl. art. Edward Rudowicz (p.o. VI 1933 – IV 1934)
  • płk art. dr Włodzimierz Dembiński (IV 1934)
  • płk dypl. Konstanty Kazimierz Ważyński (17 II 1938 - VIII 1939 → dowódca artylerii dywizyjnej 21 DP)
  • ppłk Wojciech Pluta (VIII - IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
Kwatermistrzowie (od 1938 roku – II zastępca dowódcy)
Oficerowie pułku

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze I/21 pap odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę 1920[20]:

  1. kpt. Jan Geniusz
  2. kpt. Karol Łopatkiewicz
  3. kan. Józef Mazurkiewicz

Ponadto 7 oficerów, 4 podchorążych i 25 szeregowych zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych[20].

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[21][a]:

  • dowódca pułku – płk dypl. Konstanty Kazimierz Ważyński
  • I zastępca dowódcy – ppłk Wojciech Pluta
  • adiutant – por. Eustachy Jakubowski
  • lekarz medycyny – por. lek. Witold Aleksander Niewodoski
  • starszy lekarz weterynarii – mjr Franciszek Szkuta
  • oficer zwiadowczy – por. Henryk Piotr Porębski
  • oficer placu Bielsko – por. Józef Aleksander Lehnert
  • w dyspozycji dowódcy (zawieszony w obowiązkach) – por. Marian Karol Gadowski
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Józef Karol Jedynakiewicz
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Jan Skulski
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Seweryn Tadeusz Marian Smólski
  • oficer administracyjno-materiałowy – por. Marian Jan Twardy
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Marian Ludwik Rybakiewicz
  • oficer żywnościowy – por. Jan Tomaszewski
  • dowódca plutonu łączności – por. Kazimierz Szych
  • oficer plutonu – ppor. Józef Franciszek Maliński
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. Władysław Krzyściak[b] *
  • dowódca plutonu – por. Jan Kalina (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Rudolf Reimann (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Marian Szkuta (*)
  • dowódca I dywizjonu – mjr Józef I Kozieł
  • dowódca 1 baterii – kpt. Józef Podczaski
  • dowódca plutonu – ppor. Wiktor Toczyłowski
  • dowódca 2 baterii – kpt. Kazimierz Ryłko
  • dowódca plutonu – ppor. Ryszard Stanisław Toczkowski
  • dowódca 3 baterii – vacat
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Juraszek
  • dowódca II dywizjonu – mjr Stefan Pałucki
  • dowódca 5 baterii – kpt. Władysław Krzyściak (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Marian Szkuta (*)
  • dowódca 6 baterii – kpt. Stanisław VII Wojciechowski
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Stanisław Makowski
  • dowódca III dywizjonu – mjr Józef Korus
  • adiutant dywizjonu – kpt. Józef IV Jasiński
  • pomocnik dowódcy dywizjonu ds. gospodarczych – kpt. Antoni Żyromski
  • oficer zwiadowczy dywizjonu – por. Jan Kalina (*)
  • dowódca 7 baterii – p.o. por. Józef Misztal
  • dowódca plutonu – ppor. Rudolf Reimann (*)
  • dowódca 8 baterii – kpt. Jan Bronikowski
  • dowódca plutonu – ppor. Henryk Bandrowski
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Jankowski
  • na kursie – por. Adolf Jan Młodnicki
Obsada personalna pułku we wrześniu 1939
Dowództwo
  • dowódca pułku - ppłk Pluta Wojciech
  • adiutant - por. Jakubowski Eustachy
  • oficer zwiadowczy - por. rez. Lewinger - Banachowski Mieczysław
  • oficer łączności - por. Porębski Henryk Piotr
  • oficer broni - ppor.rez. - Magzamen Norbert
  • oficer płatnik - kpt. Rybakiewicz Marian
  • szef kancelarii pułku - st.ogn. Kanach Franciszek
I dywizjon
  • dowódca dywizjonu - mjr Koziełł Józef
  • dowódca 1 baterii - kpt. rez. Bujak Kazimierz, ppor. Toczyłowski Wiktor
  • dowódca 2 baterii - ppor. rez. Grandowski Tadeusz
  • dowódca 3 baterii - por. Młodnicki Adolf, ppor. Juraszek Stanisław
II dywizjon
  • dowódca - kpt. Krzyściak Władysław
  • dowódca 4 baterii - kpt. Knycz Zdzisław, ppor. Pasierbiński Jerzy
  • dowódca 5 baterii - kpt. Kurowski Witold
  • dowódca 6 baterii - ppor. Reimann-Hanczewski Rudolf
III dywizjon
  • dowódca dywizjonu - kpt. Jasiński Józef, kpt. Bronikowski Jan
  • dowódca 7 baterii - por. Misztal Józef
  • dowódca 8 baterii - kpt. Bronikowski Jan, ppor. Kuźniar Eugeniusz
  • dowódca 9 baterii - por. Jankowski Tadeusz

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

4 grudnia 1927 Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 21 pal[24]. 29 maja 1938 na Błoniach krakowskich, gen. dyw. Juliusz Rómmel wręczył pułkowi sztandar[1].

Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczone były na tarczach:

na ramionach krzyża kawalerskiego znajdowały się wyhaftowane nazwy i daty ważniejszych bitew pułku:

  • na górnym – „Rzeszów 25.V.1920”,
  • na dolnym – „Gródek 29.VIII.1920”,
  • na lewym – „Kuźnica 23.IX.1920”,
  • na prawym – „Granne 20.VIII.1920”[25].
Odznaka pamiątkowa

11 marca 1930 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 21 pułku artylerii polowej[26]. Odznaka o wymiarach 42x42 mm ma kształt krzyża maltańskiego o ramionach pokrytych ciemnozieloną emalią z czarną obwódką, srebrną krawędzią i zakończonymi kulkami. Na środek krzyża nałożona srebrzysta swastyka prawoskrętna z numerem pułku „21”, na skrzyżowanych złoconych lufach armatnich. Odznaka oficerska, dwuczęściowa, wykonana w srebrze i emaliowana. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[27]. Istniała jednokolorowa wersja żołnierska[28]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[22].
  2. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[23].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Satora 1990 ↓, s. 296.
  2. Galster 1975 ↓, s. 58.
  3. Czas Nr 109 z 14 maja 1926 r., s. 3.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  5. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 26 z 12 sierpnia 1922 roku, s. 608.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 98 z 2 października 1925 roku, s. 533.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 63 z 6 lipca 1924 roku, s. 373.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 121 z 17 listopada 1925 roku, s. 651.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 134.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 43 z 11 listopada 1922 roku, s. 829.
  11. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 755.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 71 z 26 lipca 1924 roku, s. 408.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 122.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 14.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 29.
  16. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 422.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 80 z 20 sierpnia 1924 roku, s. 458.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 304.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 128.
  20. a b Czechowicz 1929 ↓, s. 14.
  21. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 738–739.
  22. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  23. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  24. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 18 z 31 grudnia 1937 roku, poz. 232.
  25. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 18 z 31 grudnia 1937 roku, poz. 232.
  26. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 8 z 11 marca 1930 roku, poz. 76.
  27. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 258-259.
  28. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 259.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]