23 Pułk Artylerii Lekkiej (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 23 pal Wojska Polskiego II RP. Zobacz też: 23 Pułk Artylerii Lekkiej – Inne pułki artylerii lekkiej z numerem 23.
23 Pułk Artylerii Lekkiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1920
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 3 maja[1]
Nadanie sztandaru 29 maja 1938
Rodowód 214 Wielkopolski Pułk Artylerii Polowej
Kontynuacja 23 Śląska Brygada Artylerii
23 Śląski Pułk Artylerii
Dowódcy
Pierwszy ppłk Rudolf Underka
Organizacja
Dyslokacja Będzin[2]
Rodzaj wojsk Artyleria
Podległość 23 Górnośląska DP[3]

23 Pułk Artylerii Lekkiej (23 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

Swoje korzenie pułk wywodzi od sformowanego na początku sierpnia 1920 ochotniczego oddziału artylerii przy baterii zapasowej 14 pac. Wówczas zorganizowano 214 ochotniczy Wielkopolski Pułk Artylerii Polowej. Dowództwo pułku oraz 1 i 2 dywizjony zorganizowano na Sołaczu (3 dywizjon również w Poznaniu). Jako uzbrojenie pułk otrzymał niemieckie działa polowe o różnych kalibrach.

1 stycznia 1921 pułk został rozwiązany. Jego I dywizjon został przemianowany na IV/15 pap, a II na IV/17 pap. Oba dywizjony zostały wcielone do VII Brygady Rezerwowej.

Po przyłączeniu Śląska VII Brygadę przekształcona została w 23 Górnośląską Dywizję Piechoty, a oba dywizjony posłużyły do sformowania 23 Pułku Artylerii Polowej. Z uzupełnień przybyłych z 2 pac utworzony został trzeci dywizjon.

Pokojowym garnizonem pułku został Będzin. II dywizjon pułku był detaszowany w Żorach. 23 pap był organiczną jednostką artylerii 23 Górnośląskiej Dywizji Piechoty. Pod względem wyszkolenia oddział podporządkowany był dowódcy 5 Grupy Artylerii.

W 1930 została wydana publikacja pt. Zarys historii wojennej 23 Pułku Artylerii Polowej, którą opracował mjr dypl. Tadeusz Skwarczyński[4].

Z dniem 1 stycznia 1932 roku jednostka przemianowana została na 23 Pułk Artylerii Lekkiej[5].

Kadra pułku[edytuj]

Dowódcy:

  • ppłk Rudolf Underka 10 – 24 VIII 1920 r.
  • mjr Adam Brzeski 24 VIII 1920 – 13 I 1921 r.
  • ppłk Jerzy Krynicki 28 IV 1921 – 5 X 1921 r.
  • płk Rudolf Underka 6 X 1921 – 14 XI 1925 r.
  • ppłk Leon Szulc 19 XI 1925 – 27 V 1927 r.
  • płk Stanisław Filip Rarogiewicz 28 V 1927 – VII 1935 r.
  • ppłk Roman Górczyński 4 VII 1935[6] – 18 VIII 1938 r.
  • ppłk Jan Kijowski 19 VIII – 23 VIII 1939 r.
  • ppłk Władysław Ryłko 23 VIII 1939 – 22 IX 1939 r.

Oficerowie:

Organizacja i obsada personalna pułku we wrześniu 1939[edytuj]

Pułk walczył w składzie 23 Górnośląskiej DP
Bitwa tomaszow lub 1.png

Dowództwo

  • dowódca – ppłk Władysław Ryłko
  • adiutant – por. Zbigniew Malewski
  • oficer zwiadowczy – kpt. Jerzy Kamiński
  • oficer obserwacyjny – ppor. Kazimierz Smólski
  • oficer łączności – por. Stanisław Piech
  • oficer płatnik – kpt. Maciej Zachara
  • szef kancelarii – chor. Edward Gracjalny

I dywizjon (12 armat 75 mm)

  • dowódca – mjr Marian Jan Mazarski vel Mazaraki
  • 1 bateria – por. rez. Kułakowski (Kułakowicz?)
  • 2 bateria – kpt. Jan Żmudzki
  • 3 bateria – kpt. rez. Marcinkowski

II dywizjon (12 armat 75 mm)

  • dowódca – mjr Roman Brenner
  • 4 bateria – kpt. Stefan Wolbek
  • 5 bateria – kpt. Mikołaj Józef Stranz
  • 6 bateria – kpt. Bolesław Wisławski

III dywizjon (12 haubic 100 mm)

  • dowódca – mjr Jan Orłowski
  • 7 bateria – kpt. Wacław Kluczewski
  • 8 bateria – por. Roman Szeląg
  • 9 bateria – kpt. Jan Gorączko

IV dywizjon (forteczny)

  • dowódca – ppłk Władysław Slawiczek (dowódca artylerii Grupy Fortecznej OWar. "Śląsk")
  • 10 bateria – kpt. Jan Toni (przy IV batalionie 11 pp fortecznym)
  • 11 bateria – kpt. Władysław Cesarz (przy IV batalionie 75 pp fortecznym)
  • 12 bateria – kpt. Jan Kręcioch (przy IV batalionie 73 pp fortecznym)

Działania zbrojne[edytuj]

W Wojnie Obronnej 1939 pułk walczył w ramach 23 Dywizji Piechoty.

Od 1 do 3 września 23 pal wspierał piechotę 23 DP w ufortyfikowanym rejonie górnośląskim. Prowadził walki opóźniające na kierunku ChrzanówKraków. 11 września przeprawił się przez Wisłę pod Baranowem. Brał udział w pierwszej bitwie tomaszowskiej.

Walczył do 20 września (do kapitulacji Armii Kraków).

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandar
27 listopada 1937 roku Prezydent RP zatwierdził wzór sztandaru dla 23 pal[7].

W niedzielę 29 maja 1938 roku na krakowskich Błoniach, gen. dyw. Juliusz Rómmel, w imieniu Prezydenta RP, wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo Będzina[3]. Uroczystość wręczenia sztandarów oddziałom artylerii Okręgu Korpusu Nr V i X rozpoczęła msza święta odprawiona przez ks. biskupa polowego Józefa Gawlinę. Zakończenie uroczystości nastąpiło na zamku królewskim na Wawelu, oddaniem hołdu Pierwszemu Marszałkowi Polski Józefowi Piłsudskiemu[8].

Fotografie sztandaru z zasobów NAC [1]

Odznaka
Odznaka ma kształt krzyża o ostro ściętych końcach ramion, pokrytych ciemnozieloną emalią w obramowaniu lister emaliowanych na czarno. Na ramionach krzyża wpisano inicjały 23 PAP oraz symbole górnicze: koło zębate i młoty[9].

Przypisy

  1. Galster 1975 ↓, s. 63.
  2. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 260.
  3. a b Satora 1990 ↓, s. 297.
  4. Zarys historii wojennej 23 Pułku Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, s. 3, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
  5. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych, marszałka Józefa Piłsudskiego z dnia 31 grudnia 1931 r. (Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. z 1931 r., Nr 36, poz. 473).
  6. Nowi dowódcy i zastępcy dowódców pułków. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 155 z 11 lipca 1935. 
  7. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. z 1937 r., Nr 16, poz. 205.
  8. Społeczeństwo i armia. Piękna uroczystość wręczenia sztandarów pułkom artylerii w Krakowie, "Czas" Nr 147 z 30 maja 1938 r.
  9. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 260-261.

Bibliografia[edytuj]

  • Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn: 1975.
  • Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Warszawa: Wydawnictwo "Bellona", 1991. ISBN 83-11-07772-X.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Steblik Władysław: Armia Kraków 1939. Wyd. MON, Warszawa, 1989