23 Pułk Artylerii Lekkiej (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 23 pal Wojska Polskiego II RP. Zobacz też: 23 Pułk Artylerii Lekkiej – Inne pułki artylerii lekkiej z numerem 23.
23 Pułk Artylerii Lekkiej
23 Pułk Artylerii Polowej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1920
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 3 maja[1]
Nadanie sztandaru 29 maja 1938
Rodowód 214 Wielkopolski Pułk Artylerii Polowej
Kontynuacja 23 Śląska Brygada Artylerii
23 Śląski Pułk Artylerii
Dowódcy
Pierwszy ppłk Rudolf Underka
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Będzin[2]
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk Artyleria
Podległość 23 Górnośląska DP[3]
X - lecie 23 pal w Będzinie - widok na defiladę wszystkich dywizjonów pułku
23 DP w 1938

23 Pułk Artylerii Lekkiej (23 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

Pułk w latach 1921–1939[edytuj | edytuj kod]

Swoje korzenie pułk wywodzi od sformowanego na początku sierpnia 1920 ochotniczego oddziału artylerii przy baterii zapasowej 14 pac. Wówczas zorganizowano 214 ochotniczy wielkopolski pułk artylerii polowej. Dowództwo pułku oraz I i II dywizjony zorganizowano na Sołaczu (III dywizjon również w Poznaniu). Jako uzbrojenie pułk otrzymał niemieckie działa polowe o różnych kalibrach.

1 stycznia 1921 pułk został rozwiązany. Jego I dywizjon został przemianowany na IV/15 pap, a II na IV/17 pap. Oba dywizjony zostały wcielone do VII Brygady Rezerwowej.

Po przyłączeniu Śląska, VII Brygada przekształcona została w 23 Górnośląską Dywizję Piechoty, a oba dywizjony posłużyły do sformowania 23 pułku artylerii polowej. Z uzupełnień przybyłych z 2 pac utworzony został trzeci dywizjon. W kwietniu 1922 pułk został przezbrojony we francuskie 75 mm armaty wzór 1897[4].

Pokojowym garnizonem pułku został Będzin. II dywizjon pułku był detaszowany w Żorach. 23 pap był organiczną jednostką artylerii 23 Górnośląskiej Dywizji Piechoty. Pod względem wyszkolenia oddział podporządkowany był dowódcy 5 Grupy Artylerii.

31 grudnia 1931 roku na podstawie rozkazu B. Og. Org. 1120 – 18 Org. Ministra Spraw Wojskowych marszałka Polski Józefa Piłsudskiego 23 pap został przemianowany na 23 pułk artylerii lekkiej[5].

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

W kampanii wrześniowej 1939 pułk walczył w ramach 23 Dywizji Piechoty.

Od 1 do 3 września 23 pal wspierał piechotę 23 DP w ufortyfikowanym rejonie górnośląskim. Prowadził walki opóźniające na kierunku ChrzanówKraków. 11 września przeprawił się przez Wisłę pod Baranowem. Brał udział w pierwszej bitwie tomaszowskiej.

Walczył do 20 września, (do kapitulacji Armii „Kraków”).

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
75 mm armata wz. 1897
  • ppłk Rudolf Underka (10 – 24 VIII 1920)
  • mjr art. Adam Brzeski (24 VIII 1920 – 15 I 1921 → dowódca IV/15 pap[6])
  • ppłk art. Jerzy Krynicki (30 IV 1921[6] – 5 X 1921)
  • ppłk / płk art. Rudolf Underka (5 X 1921[4] – 14 XI 1925)
  • ppłk art. Lucjan Tadeusz Szulc (19 XI 1925 – V 1927 → referent w 8 Okręgowym Szefostwie Artylerii[7])
  • ppłk / płk art. Stanisław Filip Rarogiewicz (28 V 1927 – VII 1935)
  • ppłk art. Roman Władysław Gorczyński (4 VII 1935[8] – 18 VIII 1938)
  • ppłk / płk art. Jan Kijowski (19 VIII 1938 – 23 VIII 1939 → dowódca artylerii dywizyjnej 23 DP)
  • ppłk art. Władysław Ryłko (23 VIII – 22 IX 1939)
Zastępcy dowódcy (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
  • mjr art. Stefan II Wierzbicki (1923[9] – 1 III 1924 → p.o. zastępcy dowódcy 1 pag[10])
  • mjr art. Lucjan Tadeusz Szulc (1 III[10] – VIII 1924 → dowódca 27 pap)
  • ppłk art. Stanisław Filip Rarogiewicz (VIII 1924[11] – V 1927 → dowódca 23 pap[12])
  • ppłk art. Zygmunt Nikodem Stanisław Żaboklicki (V 1927[12] – XII 1929 → dowódca 16 pap[13])
  • mjr dypl. art. Włodzimierz Ludwig (XII 1929[14] – 15 XI 1930 → zastępca szefa Oddziału III SG[15])
  • mjr. art. Henryk Aleksander Nartowski (I 1931[16] – III 1932 → komendant Obozu Ćwiczebnego Raducz[17])
  • mjr / ppłk dypl. art. Bolesław Pyszora (III 1932[18] – V 1934 → Sztab Główny[19])
  • mjr art. Władysław II Szwed (od IV 1935[20])
Kwatermistrzowie (od 1938 roku – II zastępca dowódcy)
  • kpt. art. Alfred Wojciech Henryk Chmelik (od XII 1925[21])
  • kpt. art. Józef Dancewicz (p.o. od XII 1926[22])
  • mjr art. Teofil Tomaszewski (1928 – XII 1929 → rejonowy inspektor koni Zamość[14])
  • mjr art. Antoni Korzeniowski (III 1930[23] – VI 1934 → dowódca dyonu[24])
  • mjr art. Janusz Stanisław Muszyński[a] (VI[19] – †1 VIII 1934[26])
  • mjr art. Franciszek Talarczyk (od VIII 1935[27])
Oficerowie pułku

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[28][b]:

  • dowódca pułku – płk Jan II Kijowski
  • I zastępca dowódcy – ppłk Władysław Ryłko
  • adiutant – kpt. Jan Stanisław Szulc
  • lekarz medycyny – por. lek. Włodzimierz Bołądź
  • starszy lekarz weterynarii – mjr Leon Matolski
  • oficer zwiadowczy – mjr Kazimierz Szczęśniak
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Franciszek Talarczyk
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (art.) Stanisław Kazimierz Solak
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. adm. (art.) Piotr Kozaka
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Józef lll Kwieciński
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Bolesław Lucjan Kozakiewicz
  • oficer żywnościowy – ppor. Adam Firszt
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Julian Chodkowski
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. Zbigniew Hilary Malewski
  • zastępca dowódcy – por. Marian Józef Niedzielski
  • dowódca plutonu – ppor. Witold Brzozowski
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Marciniak
  • dowódca plutonu zwiadowców – ppor. Kazimierz Smolski
  • dowódca plutonu łączności – por. Stanisław Jan Piech
  • dowódca I dywizjonu – mjr Marian Eugeniusz Mazaraki
  • dowódca 1 baterii – kpt. Jerzy Antoni Kamiński
  • dowódca plutonu – por. Jan Żmudzki
  • dowódca 2 baterii – por. Tadeusz Cieślik
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Edward Domagała
  • dowódca 3 baterii – por. Edward Władysław Kułakowski
  • dowódca II dywizjonu – mjr Roman Józef Brenner
  • adiutant dywizjonu – kpt. Kazimierz Marian Picheta
  • pomocnik dowódcy batalionu ds. gospodarczych – kpt. adm. (art.) Bronisław Jan Piela
  • dowódca 4 baterii – kpt. Mikołaj Józef Stranz
  • dowódca plutonu – por. Roman Szeląg
  • dowódca 5 baterii – kpt. Bolesław Wisławski
  • dowódca plutonu – ppor. Karol Orłowski
  • dowódca 6 baterii – kpt. Stefan Wolbek
  • dowódca plutonu – ppor. Kopaniak Aleksander Józef
  • dowódca III dywizjonu – mjr Jan IV Orłowski
  • dowódca 7 baterii – kpt. Wacław Kluczewski
  • dowódca 8 baterii – kpt. dypl. Leon Fudakowski
  • dowódca plutonu – por. Fugeniusz Marek
  • dowódca 9 baterii – kpt. Jan Antoni Gorączko
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Kadaj
  • dowódca IV dywizjonu (fortecznego) – vacat
  • dowódca 10 baterii – kpt. Jan Toni
  • dowódca plutonu – por. Edward Maciaszczyk
Obsada personalna pułku we wrześniu 1939
Pułk walczył w składzie 23 Górnośląskiej DP
Bitwa tomaszow lub 1.png
Dowództwo
  • dowódca – ppłk Władysław Ryłko
  • adiutant – por. Zbigniew Malewski
  • oficer zwiadowczy – kpt. Jerzy Kamiński
  • oficer obserwacyjny – ppor. Kazimierz Smólski
  • oficer łączności – por. Stanisław Piech
  • oficer płatnik – kpt. Maciej Zachara
  • szef kancelarii – chor. Edward Gracjalny
I dywizjon (12 armat 75 mm)
  • dowódca – mjr Marian Jan Mazarski vel Mazaraki
  • 1 bateria – por. rez. Kułakowski (Kułakowicz?)
  • 2 bateria – kpt. Jan Żmudzki
  • 3 bateria – kpt. rez. Marcinkowski
II dywizjon (12 armat 75 mm)
  • dowódca – mjr Roman Brenner
  • 4 bateria – kpt. Stefan Wolbek
  • 5 bateria – kpt. Mikołaj Józef Stranz
  • 6 bateria – kpt. Bolesław Wisławski
III dywizjon (12 haubic 100 mm)
  • dowódca – mjr Jan Orłowski
  • 7 bateria – kpt. Wacław Kluczewski
  • 8 bateria – por. Roman Szeląg
  • 9 bateria – kpt. Jan Gorączko
IV dywizjon (forteczny)
  • dowódca – ppłk Władysław Slawiczek (dowódca artylerii Grupy Fortecznej OWar. "Śląsk")
  • 10 bateria – kpt. Jan Toni (przy IV batalionie 11 pp fortecznym)
  • 11 bateria – kpt. Władysław Cesarz (przy IV batalionie 75 pp fortecznym)
  • 12 bateria – kpt. Jan Kręcioch (przy IV batalionie 73 pp fortecznym)

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

27 listopada 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 23 pułku artylerii lekkiej[30].

W niedzielę 29 maja 1938 roku na krakowskich Błoniach, gen. dyw. Juliusz Rómmel, w imieniu Prezydenta RP, wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo Będzina[3]. Uroczystość wręczenia sztandarów oddziałom artylerii Okręgu Korpusu Nr V i X rozpoczęła msza święta odprawiona przez ks. biskupa polowego Józefa Gawlinę. Zakończenie uroczystości nastąpiło na zamku królewskim na Wawelu, oddaniem hołdu Pierwszemu Marszałkowi Polski Józefowi Piłsudskiemu[31].

Fotografie sztandaru z zasobów NAC [1]

Odznaka pamiątkowa

Odznaka ma kształt krzyża o ostro ściętych końcach ramion, pokrytych ciemnozieloną emalią w obramowaniu lister emaliowanych na czarno. Na ramionach krzyża wpisano inicjały 23 PAP oraz symbole górnicze: koło zębate i młoty[32].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Janusz Stanisław Muszyński urodził się 17 czerwca 1895, zmarł 1 sierpnia 1934 roku w Będzinie. Żołnierz Legionów Polskich, odznaczony Krzyżem Niepodległości. Mianowany majorem ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 roku w korpusie oficerów artylerii. W marcu 1930 roku został przeniesiony z 1 pułku artylerii górskiej do 23 pal na stanowisko dowódcy II dywizjonu detaszowanego w Żorach. W czerwcu 1934 roku został przeniesiony z garnizonu Żory do garnizonu Będzin na stanowisko kwatermistrza[25]
  2. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[29].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Galster 1975 ↓, s. 63.
  2. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 260.
  3. a b Satora 1990 ↓, s. 297.
  4. a b Skwarczyński 1930 ↓, s. 15.
  5. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  6. a b Skwarczyński 1930 ↓, s. 14.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 147.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 96.
  9. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 759.
  10. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 24 z 13 marca 1924 roku, s. 118.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 89 z 31 sierpnia 1924 roku, s. 501-504.
  12. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 145.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 386.
  14. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 387.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 15.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 16.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 236.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 237.
  19. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 163.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 18 kwietnia 1935 roku, s. 42.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 133 z 18 grudnia 1925 roku, s. 728.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 51 z 30 listopada 1926 roku, s. 419.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 116.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 150.
  25. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 183, 691.
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 289.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 99.
  28. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 740–741.
  29. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  30. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 14 grudnia 1937 roku, poz. 205.
  31. Społeczeństwo i armia. Piękna uroczystość wręczenia sztandarów pułkom artylerii w Krakowie, "Czas" Nr 147 z 30 maja 1938 r.
  32. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 260-261.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]