23 Pułk Artylerii Lekkiej (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 23 pal Wojska Polskiego II RP. Zobacz też: 23 Pułk Artylerii Lekkiej – Inne pułki artylerii lekkiej z numerem 23.
23 Pułk Artylerii Lekkiej
23 Pułk Artylerii Polowej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1920
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 3 maja[1]
Nadanie sztandaru 29 maja 1938
Rodowód 214 Wielkopolski Pułk Artylerii Polowej
Kontynuacja 23 Śląska Brygada Artylerii
23 Śląski Pułk Artylerii
Dowódcy
Pierwszy ppłk Rudolf Underka
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Będzin[2]
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk Artyleria
Podległość 23 Górnośląska DP[3]

23 Pułk Artylerii Lekkiej (23 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

Pułk w latach 1921–1939[edytuj | edytuj kod]

Swoje korzenie pułk wywodzi od sformowanego na początku sierpnia 1920 ochotniczego oddziału artylerii przy baterii zapasowej 14 pac. Wówczas zorganizowano 214 ochotniczy Wielkopolski Pułk Artylerii Polowej. Dowództwo pułku oraz 1 i 2 dywizjony zorganizowano na Sołaczu (3 dywizjon również w Poznaniu). Jako uzbrojenie pułk otrzymał niemieckie działa polowe o różnych kalibrach.

1 stycznia 1921 pułk został rozwiązany. Jego I dywizjon został przemianowany na IV/15 pap, a II na IV/17 pap. Oba dywizjony zostały wcielone do VII Brygady Rezerwowej.

Po przyłączeniu Śląska VII Brygadę przekształcona została w 23 Górnośląską Dywizję Piechoty, a oba dywizjony posłużyły do sformowania 23 Pułku Artylerii Polowej. Z uzupełnień przybyłych z 2 pac utworzony został trzeci dywizjon. W kwietniu 1922 pułk został przezbrojony we francuskie 75 mm armaty wzór 1897[4].

Pokojowym garnizonem pułku został Będzin. II dywizjon pułku był detaszowany w Żorach. 23 pap był organiczną jednostką artylerii 23 Górnośląskiej Dywizji Piechoty. Pod względem wyszkolenia oddział podporządkowany był dowódcy 5 Grupy Artylerii.

31 grudnia 1931 roku na podstawie rozkazu B. Og. Org. 1120 – 18 Org. Ministra Spraw Wojskowych marszałka Polski Józefa Piłsudskiego 23 pap został przemianowany na 23 Pułk Artylerii Polowej[5].

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

W kampanii wrześniowej 1939 pułk walczył w ramach 23 Dywizji Piechoty.

Od 1 do 3 września 23 pal wspierał piechotę 23 DP w ufortyfikowanym rejonie górnośląskim. Prowadził walki opóźniające na kierunku ChrzanówKraków. 11 września przeprawił się przez Wisłę pod Baranowem. Brał udział w pierwszej bitwie tomaszowskiej.

Walczył do 20 września, (do kapitulacji Armii Kraków).

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
75 mm armata wz. 1897
  • ppłk Rudolf Underka (10 – 24 VIII 1920)
  • mjr art. Adam Brzeski (24 VIII 1920 – 15 I 1921 → dowódca IV/15 pap[6])
  • ppłk art. Jerzy Krynicki (30 IV 1921[6] – 5 X 1921)
  • ppłk / płk art. Rudolf Underka (5 X 1921[4] – 14 XI 1925)
  • ppłk Leon Szulc (19 XI 1925 – 27 V 1927)
  • ppłk / płk art. Stanisław Filip Rarogiewicz (28 V 1927 – VII 1935)
  • ppłk art. Roman Władysław Gorczyński (4 VII 1935[7] – 18 VIII 1938)
  • ppłk / płk art. Jan Kijowski (19 VIII 1938 – 23 VIII 1939 → dowódca artylerii dywizyjnej 23 DP)
  • ppłk art. Władysław Ryłko (23 VIII – 22 IX 1939)
Zastępcy dowódcy (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
  • mjr art. Stefan II Wierzbicki (1923[8])
  • ppłk art. Stanisław Filip Rarogiewicz (1924[9] – V 1927 → dowódca 23 pap[10])
  • ppłk art. Zygmunt Nikodem Stanisław Żaboklicki (V 1927[10] – XII 1929 → dowódca 16 pap[11])
  • mjr dypl. art. Włodzimierz Ludwig (XII 1929[12] – 15 XI 1930 → zastępca szefa Oddziału III SG[13])
  • mjr. art. Henryk Aleksander Nartowski (I 1931[14] – III 1932 → komendant Obozu Ćwiczebnego Raducz[15])
  • mjr / ppłk dypl. art. Bolesław Pyszora (III 1932[16] – V 1934 → Sztab Główny[17])
  • mjr art. Władysław II Szwed (od IV 1935[18])
Kwatermistrzowie (od 1938 roku – II zastępca dowódcy)
  • kpt. art. Alfred Wojciech Henryk Chmelik (od XII 1925[19])
  • mjr art. Teofil Tomaszewski (1928 – XII 1929 → rejonowy inspektor koni Zamość[12])
  • mjr art. Antoni Korzeniowski (III 1930[20] – VI 1934 → dowódca dyonu[21])
  • mjr art. Janusz Stanisław Muszyński[a] (VI[17] – †1 VIII 1934[23])
  • mjr art. Franciszek Talarczyk (od VIII 1935[24])
Oficerowie pułku

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939[edytuj | edytuj kod]

Pułk walczył w składzie 23 Górnośląskiej DP
Bitwa tomaszow lub 1.png
Dowództwo
  • dowódca – ppłk Władysław Ryłko
  • adiutant – por. Zbigniew Malewski
  • oficer zwiadowczy – kpt. Jerzy Kamiński
  • oficer obserwacyjny – ppor. Kazimierz Smólski
  • oficer łączności – por. Stanisław Piech
  • oficer płatnik – kpt. Maciej Zachara
  • szef kancelarii – chor. Edward Gracjalny

I dywizjon (12 armat 75 mm)

  • dowódca – mjr Marian Jan Mazarski vel Mazaraki
  • 1 bateria – por. rez. Kułakowski (Kułakowicz?)
  • 2 bateria – kpt. Jan Żmudzki
  • 3 bateria – kpt. rez. Marcinkowski

II dywizjon (12 armat 75 mm)

  • dowódca – mjr Roman Brenner
  • 4 bateria – kpt. Stefan Wolbek
  • 5 bateria – kpt. Mikołaj Józef Stranz
  • 6 bateria – kpt. Bolesław Wisławski

III dywizjon (12 haubic 100 mm)

  • dowódca – mjr Jan Orłowski
  • 7 bateria – kpt. Wacław Kluczewski
  • 8 bateria – por. Roman Szeląg
  • 9 bateria – kpt. Jan Gorączko

IV dywizjon (forteczny)

  • dowódca – ppłk Władysław Slawiczek (dowódca artylerii Grupy Fortecznej OWar. "Śląsk")
  • 10 bateria – kpt. Jan Toni (przy IV batalionie 11 pp fortecznym)
  • 11 bateria – kpt. Władysław Cesarz (przy IV batalionie 75 pp fortecznym)
  • 12 bateria – kpt. Jan Kręcioch (przy IV batalionie 73 pp fortecznym)

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

27 listopada 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 23 pułku artylerii lekkiej[25].

W niedzielę 29 maja 1938 roku na krakowskich Błoniach, gen. dyw. Juliusz Rómmel, w imieniu Prezydenta RP, wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo Będzina[3]. Uroczystość wręczenia sztandarów oddziałom artylerii Okręgu Korpusu Nr V i X rozpoczęła msza święta odprawiona przez ks. biskupa polowego Józefa Gawlinę. Zakończenie uroczystości nastąpiło na zamku królewskim na Wawelu, oddaniem hołdu Pierwszemu Marszałkowi Polski Józefowi Piłsudskiemu[26].

Fotografie sztandaru z zasobów NAC [1]

Odznaka pamiątkowa

Odznaka ma kształt krzyża o ostro ściętych końcach ramion, pokrytych ciemnozieloną emalią w obramowaniu lister emaliowanych na czarno. Na ramionach krzyża wpisano inicjały 23 PAP oraz symbole górnicze: koło zębate i młoty[27].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Janusz Stanisław Muszyński urodził się 17 czerwca 1895, zmarł 1 sierpnia 1934 roku w Będzinie. Żołnierz Legionów Polskich, odznaczony Krzyżem Niepodległości. Mianowany majorem ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 roku w korpusie oficerów artylerii. W marcu 1930 roku został przeniesiony z 1 pułku artylerii górskiej do 23 pal na stanowisko dowódcy II dywizjonu detaszowanego w Żorach. W czerwcu 1934 roku został przeniesiony z garnizonu Żory do garnizonu Będzin na stanowisko kwatermistrza[22]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Galster 1975 ↓, s. 63.
  2. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 260.
  3. a b Satora 1990 ↓, s. 297.
  4. a b Skwarczyński 1930 ↓, s. 15.
  5. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  6. a b Skwarczyński 1930 ↓, s. 14.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 96.
  8. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 759.
  9. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 680.
  10. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 145.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 386.
  12. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 387.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 15.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 16.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 236.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 237.
  17. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 163.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 18 kwietnia 1935 roku, s. 42.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 133 z 18 grudnia 1925 roku, s. 728.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 116.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 150.
  22. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 183, 691.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 289.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 99.
  25. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 14 grudnia 1937 roku, poz. 205.
  26. Społeczeństwo i armia. Piękna uroczystość wręczenia sztandarów pułkom artylerii w Krakowie, "Czas" Nr 147 z 30 maja 1938 r.
  27. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 260-261.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]