23 Pułk Piechoty im. płk. Leopolda Lisa-Kuli

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 23 Pułku Piechoty im. płk. Lisa-Kuli. Zobacz też: 23 Pułk Piechoty - inne pułki piechoty z numerem 23.
23 Pułk Piechoty
im. płk. Leopolda Lisa-Kuli
Ilustracja
Odznaka żołnierska
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Patron płk Leopold Lis-Kula
Tradycje
Święto 13 czerwca
Nadanie sztandaru 13 czerwca 1924
Rodowód 1 Lubelski Pułk Piechoty
Dowódcy
Pierwszy płk Jan Dobrowolski
Ostatni płk Kazimierz Tadeusz Majewski
Działania zbrojne
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-ukraińska
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Włodzimierz Wołyński
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 27 Dywizja Piechoty
Bitwa o granice 1920.png
27 DP w 1938
Pułk walczył w składzie 27 DP
Pomnik patrona pułku Leopolda Lisa-Kuli w Rzeszowie
Dowództwo i żołnierze 23 pułku piechoty Wojska Polskiego przed siedzibą pułku (między 1918 i 1926 rokiem

)

23 Pułk Piechoty im. płk. Leopolda Lisa-Kuli (23 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Organizacja pułku[edytuj | edytuj kod]

9 listopada 1918 roku Edward Śmigły-Rydz, Minister Wojny w Tymczasowym Rządzie Ludowym Republiki Polskiej wydał rozkaz o sformowaniu 1 Lubelskiego pułku piechoty w Lublinie. Na stanowisko dowódcy pułku został wyznaczony pułkownik Jan Dobrowolski z byłej armii rosyjskiej. Następnego dnia z członków Polskiej Organizacji Wojskowej został zorganizowany I batalion pod dowództwem majora Wacława Wieczorkiewicza. Kompania karabinów maszynowych tego batalionu została utworzona z ochotników, studentów wyższych uczelni warszawskich. Duże zasługi przy organizacji I baonu położył sierżant Augustyn Stasiak. 14 listopada został utworzony II batalion pod dowództwem kapitana Strzyżowskiego[1].

Pułk w walkach o granice[edytuj | edytuj kod]

20 listopada 1918 roku grupa majora Wieczorkiewicza, złożona z dwóch kompanii strzeleckich i kompanii karabinów maszynowych 1 Lubelskiego pułku piechoty oraz plutonu 37 mm armatek i plutonu kawalerii, wymaszerowała z Lublina na odsiecz Lwowa[1].

W 1920 roku, w czasie wojny z bolszewikami 23 pp walczył w składzie VI Brygady Piechoty Legionów.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Jesienią 1921 roku oddział przeszedł z organizacji wojennej na pokojową oraz wyłączony został ze składu 3 Dywizji Piechoty Legionów i podporządkowany dowódcy nowo powstałej 27 Dywizji Piechoty. Pokojowym garnizonem pułku został Włodzimierz Wołyński na terenie Okręgu Korpusu Nr II[2].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 13 czerwca, jako datę święta pułkowego[3]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę bitwy pod Jamnem, stoczonej w 1920 roku[4].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 23 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[5]. W październiku 1930 roku, po wprowadzeniu nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej. Do jego zadań należało między innymi szkolenie rekrutów dla potrzeb jednego z batalionów Korpusu Ochrony Pogranicza[6].

W 1939 roku Minister Spraw Wojskowych nadał 23 pp honorowe szefostwo pułkownika Leopolda Lisa-Kuli[7].

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

W kampanii wrześniowej 1939 roku 23 pp walczył w składzie macierzystej 27 DP Armia „Pomorze”[8].

23 pp był jednostką administracyjną i mobilizującą. W planie mobilizacyjnym „W” 23 pp zaliczony został do grupy jednostek oznaczonych kolorem czerwonym, przeznaczonych do osłony granicy z ZSRR. W mobilizacji alarmowej pułk przechodził na organizację wojenną oraz formował dla 27 DP trzy pododdziały:

  • samodzielną kompanię karabinów maszynowych i broni towarzyszących nr 23,
  • kompanię sanitarną nr 203,
  • kolumnę taborową parokonną nr 217.

Natomiast w mobilizacji powszechnej jednostka formowała batalion marszowy 23 pp i uzupełnienie marszowe skkm i br. tow. nr 23 (w I rzucie) oraz Ośrodek Zapasowy 27 Dywizji Piechoty we Włodzimierzu (w II rzucie).

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[9].

Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[15]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

  • ppłk piech. Karol Koziarowski (10 VII 1922 – 30 IV 1927 → stan spoczynku)
  • ppłk SG Wincenty Lekki (5 V 1927[16] – 26 IV 1928 → Oddział IV SG[17])
  • ppłk piech. Stanisław Szyłeyko (26 IV 1928[17] – VI 1932 → praktyka poborowa w PKU Lida[18])
  • ppłk dypl. piech. Julian Grudziński (od VI 1933[18])
  • ppłk piech. Józef Gawlik (11 – 14 VIII 1939 → dowódca Ośrodka Zapasowego 27 DP)
Kwatermistrzowie
Oficerowie pułku
Podoficerowie i szeregowcy

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[21][22][23]

Order Virtuti Militari
  1. por. Józef Borecki nr 3653
  2. kpt. Henryk Borowik nr 4896
  3. ś.p. pchor. Józef Ciosek
  4. chor. Józef Cymmerman
  5. ś.p. szer. Franciszek Daćko
  6. płk Jan Dobrowolski nr 4872
  7. por. Kazimierz Dzieduszko nr 4897
  8. ś.p. por. Longin Gładyszewski
  9. ppor. Roman Jabłoński
  10. ppor. Konstanty Jabłoński
  11. chor. Roman Kaczmarek
  12. ppor. Józef Kalandyk nr 3654
  13. kpt. Józef Kobyłecki
  14. ppor. Tadeusz Kobyliński
  15. ś.p. ppor. Mirosław Kobzareff
  16. chor. Stanisław Krawczyk
  17. por. Zygmunt Kubisz nr 4898
  18. st. szer. Paweł Lenarczyk
  19. ś.p. ppłk Leopold Lis-Kula
  20. por. Adam Litwiński nr 4899
  21. ś.p. por. Stanisław Łabiński
  22. plut. Feliks Łapczyk
  23. sierż. Jan Majewski
  24. plut. Paweł Matraszek
  25. ppor. Hugo Korneliusz Mijakowski nr 4895
  26. sierż. Wacław Nabiałczyk
  27. kpt. Tadeusz Lubicz-Niezabitowski
  28. ś.p. plut. Józef Oszast
  29. st. sierż. Aleksander Paprota
  30. ppor. Józef Pecka
  31. ppor. Jan Światkowski
  32. szer. Michał Urban
  33. ś.p. ppor. Jan Tracz
  34. por. Zygmunt Wałecki
  35. ppor. Jan Stefan Witkowski
  36. kpr. Franciszek Wielocki
  37. kpr. Antoni Woźniak
  38. szer. Stanisław Woźniak
  39. chor. Józef Wnuk
  40. ppor. Antoni Zachara
  41. kpr. Wacław Zarzycki
  42. ś.p. por. Tadeusz Żuławski

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[24][a]:

Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalne[26]
  • dowódca pułku – płk Jerzy Wroczyński
  • I zastępca dowódcy – ppłk dypl. Adam II Rudnicki
  • adiutant – kpt. Stanisław Ziemba
  • starszy lekarz – mjr dr Józef II Lewandowski
  • młodszy lekarz – ppor. lek. Stanisław Leszczyński
  • oficer placu Włodzimierz Wołyński – kpt. adm. (piech.) Stanisław Dercz
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Franciszek Młynarczyk
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (piech.) Stefan Józef Lubich
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Stefan Łebkowski
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. adm. (piech.) Leon Leonidas Nowicki
  • oficer gospodarczy – por. int. Augustyn Julian Zygmunt
  • oficer żywnościowy – chor. Franciszek Żarnowski
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – kpt. tab. Marian Jarząbkowski
  • kapelmistrz – ppor. adm. (kapelm.) Wincenty Sikora
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Władysław Sztuba
  • dowódca plutonu pionierów – por. Mieczysław Józef Bocheński
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. art. Henryk Stańczyk
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Mieczysław Szczepański
  • dowódca oddziału zwiadu – por. Florian Władysław Porębski
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr dypl. Franciszek Buczek
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Stefan Cybulski
  • dowódca plutonu – ppor. Gotard Kliber
  • dowódca 2 kompanii – por. Władysław Lewandowski
  • dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Karol Wünsche
  • dowódca plutonu – ppor. Michał Zapolski-Downar
  • dowódca 3 kompanii – kpt. Leopold Teofil Jani
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Oleszkiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Stefan Małecki
  • dowódca 1 kompanii km – kpt. Stanisław Chętko
  • dowódca plutonu – ppor. Henryk Reucki
  • dowódca plutonu – ppor. Michał Szczepański
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Michał Szwed
  • dowódca 4 kompanii – kpt. Józef Tadeusz Burtan
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Paprocki
  • dowódca 5 kompanii – por. Stanisław Sternal
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Choroszcza
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Rzadkiewicz
  • dowódca 6 kompanii – kpt. Jakub Hałas
  • dowódca plutonu – por. Teofil Żal
  • dowódca plutonu – chor. Stanisław Chasiak
  • dowódca 2 kompanii km – kpt. Czesław Mieczysław Michaliszyn
  • dowódca plutonu – por. Marian Franciszek Bukała
  • dowódca plutonu – chor. Józef Franciszek Cymerman
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Wiktor Adam Sożyński
  • dowódca 7 kompanii – kpt. Bolesław Stefan Szulc
  • dowódca plutonu – por. Erwin Franciszek Stüber
  • dowódca plutonu – por. Edmund Banasikowski
  • dowódca 8 kompanii – p o. por. Edmund Roman Maliński
  • dowódca plutonu – ppor. Franciszek Jakub Stass
  • dowódca 9 kompanii – por. Leonard Żabko
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Kobyliński
  • dowódca plutonu – chor. Edward Ptaszyński
  • dowódca 3 kompanii km – por. Zenon Annusewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Borliński
  • na kursie – kpt. Tadeusz Peretiatkowicz
  • na kursie – por. Zbigniew Józef Krzyżanowski
  • na kursie – por. Jan Arkadiusz Sońta
23 obwód przysposobienia wojskowego „Hrubieszów”
  • kmdt obwodowy PW – kpt. adm. (piech.) Leon Ptasznik[b]
  • kmdt powiatowy PW Hrubieszów – por. Piech. Władysław Zięba

Organizacja wojenna i obsada personalna we wrześniu 1939[edytuj | edytuj kod]

Dowództwo
  • dowódca – płk piech. Jerzy Wroczyński (do 10 IX)
  • I adiutant – kpt. Stanisław Ziemba
  • II adiutant – ppor. rez. Józef Rutkowski
  • oficer informacyjny – ppor. rez. Henryk Frank
  • oficer łączności – kpt. Władysław Sztuba
  • zastępca oficera łączności – chor. Franciszek Kantor
  • kwatermistrz – kpt. Tadeusz Peretiatkowicz
  • oficer żywnościowy – chor. Franciszek Żarnowski
  • oficer płatnik – por. August Julian Zygmunt
  • naczelny lekarz – ppor. lek. Stanisław Leszczyński
  • kapelan – st. kapelan ks. Jan Michułka
  • dowódca kompanii gospodarczej – por. Mieczysław Szczepański
  • kapelmistrz – ppor. Wincenty Sikora
  • szef kancelarii pułku – plut. Antoni Włodarski
  • podoficer kancelaryjny – kpr. pchor. Witold Stanisław Jędrzejewski
I batalion
  • dowódca – kpt Czesław Mieczysław Michaliszyn
  • adiutant – ppor. rez. Antoni Jaworski
  • lekarz – NN
  • pluton łączności – ppor. rez. Jan Kazimierz Kamiński
II batalion
  • dowódca – mjr Michał Szwed
  • adiutant – ppor. rez. Ryszard Markowski
  • lekarz – ppor. rez. lek. Stanisław Korasadowicz
  • pluton łączności – ppor. rez. Kazimierz Józef Gonet
III batalion
  • dowódca – mjr Wiktor Adam Sożyński (poległ 18 IX w Witkowicach)
  • adiutant – ppor. Jan Oleszkiewicz (zaginął 18 IX)
  • lekarz – NN
  • pluton łączności – ppor. rez. Bolesław Zając
Pododdziały specjalne
  • kompania przeciwpancerna – por. Leonard Żabko
  • kompania zwiadowcza – por. Teofil Żal
    • pluton konny – wachm. Jan Kościuk
    • pluton kolarzy – ppor. Jan Kobyliński
  • pluton artylerii piechoty – kpt. Henryk Stańczyk (ciężko ranny 3 IX we Włókach)
  • pluton pionierów – por. Józef Mieczysław Bocheński
  • pluton przeciwgazowy – por. Stanisław Sternal (zaginął 1 IX)
  • pluton łączności – NN

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

18 listopada 1919 roku w Derwaniszkach sędzia Stanisław Stokłosa wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez mieszkańców Lublina. Chorągiew nie była wykonana zgodnie z wzorem określonym w ustawie z dnia 1 sierpnia 1919 roku o godle i barwach Rzeczypospolitej Polskiej[28][29].

26 lipca 1923 roku Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zatwierdził chorągiew 23 pp[30], a 13 czerwca 1924 roku gen. Kajetan Olszewski wręczył oddziałowi nową chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo Włodzimierza Wołyńskiego[4][31]. Stara chorągiew została oddana do Muzeum Wojska w Warszawie[4].

Losy sztandaru w kampanii wrześniowej pozostają jak dotąd niewyjaśnione. Ppor. Michał Zapolski-Downar z 23 pp poszukiwał śladów sztandaru zaginionego w czasie wojennej zawieruchy. Spisywał on relacje kombatantów obrazujące walki pułku i ich związek z losem sztandaru. Według jednej wersji sztandar odwieziono na początku września z okolic Borów Tucholskich do Łodzi. Według innej został zakopany w okolicy Gąbina czy też Sannik. Mirosław Barczyński z Muzeum Broni i Oręża, Arsenał w Zamościu twierdzi, że żołnierz Piotr Zebel przywiózł po wojnie sztandar z obozu jenieckiego w kuferku o podwójnym dnie. Zebel zamieszkał podobno w rejonie Biłgoraja. Nie udało się jednak ustalić dokładnego adresu żołnierza. Jest wielce prawdopodobnym, że fragment symbolu pułkowego przetrwał wojnę. Od sztandaru 23 pp pochodzi prawdopodobnie grot (orzeł) z podstawą z numerem „23” znajdujący się w zbiorach Michała Palacza, kolekcjonera militariów ze Swarzędza[32]. Brak jest jednak bliższych danych o jego pochodzeniu[8].

Odznaka pamiątkowa

26 maja 1933 roku Minister Spraw Wojskowych zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 23 pp[33]. Odznaka o wymiarach 40x40 mm ma kształt krzyża maltańskiego pokrytego granatową emalią z żółtym obrzeżem i złotymi krawędziami. W centrum krzyża nałożono podobiznę patrona pułku w otoku wieńca laurowego. Na górnym pionowym ramieniu krzyża widnieje orzeł państwowy wz. 1927 oraz numer „23”, na dolnym - herb Włodzimierza Wołyńskiego. Oficerska - dwuczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana. Na rewersie na dolnym ramieniu krzyża próba srebra, imiennik WB i nazwisko grawera W. BUSZEK LWÓW[34].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[25].
  2. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[27].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Witkowski 1928 ↓, s. 3.
  2. Almanach 1923 ↓, s. 51.
  3. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  4. a b c Witkowski 1928 ↓, s. 18.
  5. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  6. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-64.
  7. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 2 z 1939 roku, poz. 21.
  8. a b Satora 1990 ↓, s. 64.
  9. Almanach 1923 ↓, s. 49.
  10. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 31 stycznia 1920 roku, s. 25.
  11. Księga chwały 1992 ↓.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 33 z 21 sierpnia 1926 roku, s. 272.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 27 z 29 listopada 1927 roku, s. 345.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 153.
  15. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 127.
  17. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 140.
  18. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 130.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 104.
  20. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 150.
  21. Witkowski 1928 ↓, s. 21-22.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 21 z 28 maja 1921 roku, s. 990, 992.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 41 z 6 grudnia 1921 roku, s. 1609.
  24. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 575–576 i 673.
  25. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  26. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 575–576.
  27. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  28. Witkowski 1928 ↓, s. 10, 18.
  29. Dz.U. z 1919 r. nr 69, poz. 416.
  30. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. z 1923, Nr 43, poz. 555.
  31. Księga chwały 1992 ↓, tu podano, że ceremonia odbyła się 13 marca 1924 roku.
  32. Satora 1990 ↓, s. 25.
  33. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 7 z 26 maja 1933 r., poz. 92.
  34. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 53-54.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]