24 Pułk Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
24 Pułk Piechoty
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 11 maja
Nadanie sztandaru 1921
Dowódcy
Ostatni ppłk dypl. Julian Grudziński
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
bitwa nad Niemnem (20–26 IX 1920)
kampania wrześniowa
bitwa nad Bzurą (9–18 IX 1939)
Organizacja
Dyslokacja Suwałki, Łuck
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 27 Dywizji Piechoty

24 Pułk Piechoty (24 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i walki o granice[edytuj | edytuj kod]

Pułk sformowany został w listopadzie 1918 w rejonie Radomia. Podstawą organizacyjną była Polska Organizacja Wojskowa (Okręg Radomski POW). Z jej szeregów wywodzili się pierwsi żołnierze pułku – ludzie z różnych warstw społecznych i o różnych poglądach politycznych, których łączyła miłość do ojczyzny. Była to na ogół młodzież zupełnie nie wyszkolona wojskowo i nie obeznana z ogniem, dopiero na froncie przechodził swój chrzest bojowy. W miarę napływów ochotników oddziały stopniowo odchodziły na front. Pierwszy batalion po zaledwie miesięcznym przeszkoleniu 28 grudnia wyruszył na ukraiński front do Małopolski Wschodniej, drugi batalion w kilka dni potem wyjechał pod Lwów.

Trzeci batalion formował się w Radomiu, stąd jedna kompania odeszła wkrótce na front cieszyński. Walczyła pod Skoczowem, Wilamowicami i Mirwą. Po zawarciu rozejmu z Czechami kompania powróciła do Radomia i w składzie trzeciego batalionu odeszła na front, gdzie połączyła się z resztą pułku. W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Opatowie[1].

W licznych bojach pułk stracił przeszło 400 oficerów i szeregowych poległych i zmarłych z ran oraz około 1000 rannych. 25 oficerów i szeregowych, w uznaniu zasług i wykazanego na polach bitew męstwa, odznaczonych zostało Krzyżami Virtuti Militari, 200 żołnierzy zaś otrzymało Krzyże Walecznych.

Mapy walk pułku[edytuj | edytuj kod]

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Order Virtuti Militari
Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918–1920[2]
mjr Władysław Czapliński kpt. Włodzimierz Dąbrowski kpt. Kazimierz Fiala[3]
por. Jan Fuglewicz[4] por. Jan Górnicki por. Jan Górnicki
kpr. Jan Głuszek por. Czesław Józefczyk płk Stanisław Kalabiński
sierż. Jan Kalinowski plut. Piotr Kiljański kpr. Jan Kokoszka
kpt. Jan Korkiewicz pchor. Stanisław Koziełło sierż. Józef Kubalczyk
kpr. Jan Kućma mjr Karol Kurek nr 4692 por. Zbigniew Łodziński[5]
por. Stefan Łomnicki por. Stanisław Majewski por. Jan Malec
kpr. Andrzej Morawski ś.p. kpt. Jan Ogrodnik[a] nr 6329 sierż. Józef Salagan
por. Karol Tomkowicz

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

27 DP w 1938

Do 21 września 1921 stacjonował w Suwałkach, a później dyslokowany został do garnizonu Łuck[6]. Wchodził w skład 27 Dywizji Piechoty[7]. Kadra batalionu zapasowego stacjonowała we Włodzimierzu Wołyńskim[7].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 11 maja, jako datę święta pułkowego[8].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 24 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[9].

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[10][b]
Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalne[12]
dowódca pułku ppłk dypl. Julian Józef Grudziński
I zastępca dowódcy ppłk Ludwik Konarski
adiutant kpt. Maksymilian Rogalski
starszy lekarz mjr dr Franciszek Majkowski
młodszy lekarz por. lek. Jerzy Nowodworski
kmdt podokręgu ZS Łuck kpt. adm. (piech.) Józef Filar
oficer placu Łuck kpt. adm. (piech.) Adolf Porębski
II zastępca dowódcy (kwatermistrz) mjr Paweł Łuczak
oficer mobilizacyjny kpt. Tadeusz Stanisław Kosterkiewicz
zastępca oficera mobilizacyjnego kpt. Wacław Sosiński
oficer administracyjno-materiałowy p.o. chor. Jan Hałoń
oficer gospodarczy kpt. int. Jan Borkowski
oficer żywnościowy chor. Jan Skulina
oficer taborowy[c] kpt. tab. Jakub Jędrzejewski
kapelmistrz ppor. rez. pdsc. Tadeusz Strucki
dowódca plutonu łączności por. Franciszek Górski
dowódca plutonu pionierów por. Józef Godlewski
dowódca plutonu artylerii piechoty por. art. Julian Gozdal
dowódca plutonu ppanc. ppor. Mieczysław Tabaczek
dowódca oddziału zwiadu por. Włodzimierz Budrewicz
I batalion
dowódca batalionu mjr Aleksander Wilhelm Hertlejn
dowódca 1 kompanii kpt. Wacław Tadeusz Dziewulak
dowódca plutonu ppor. Zdzisław Feliks Gajdziński
dowódca plutonu chor. Władysław Wójcik
dowódca 2 kompanii vacat
dowódca plutonu ppor. Wilhelm Rusinkiewicz
dowódca 3 kompanii por. Józef Ignacy Żuławiński
dowódca plutonu ppor. Zbigniew Buyko
dowódca plutonu ppor. Zbigniew Władysław Kąsinowski
dowódca plutonu chor. Tomasz Gutkowski
dowódca 1 kompanii km por. Piotr Łupiński
dowódca plutonu por. Aleksander Julian Knauff
II batalion
dowódca batalionu mjr Konrad Roman Hanak
dowódca 4 kompanii p o. por Tadeusz Ludwik Strączek
dowódca plutonu ppor. Marian Wożniak
dowódca 5 kompanii kpt. Józef Owsiak
dowódca plutonu ppor. Marian Gronowicz
dowódca plutonu ppor. Czesław Wacław Markiewicz
dowódca 6 kompanii kpt. Stanisław Dziewulski
dowódca plutonu ppor. Otton Willibald Schulz
dowódca 2 kompanii km kpt. Jan Banasiak
dowódca plutonu ppor. Onufry Muszyński
dowódca plutonu chor. Stefan Mojko
III batalion
dowódca batalionu mjr Leonard Skulski
dowódca 7 kompanii por. Władysław Kiszczak
dowódca plutonu ppor. Antoni Jan Allery
dowódca 8 kompanii por. Czesław Głowacki
dowódca plutonu ppor. Zygmunt Józef Joniec
dowódca 9 kompanii por. Stefan Kluch
dowódca plutonu ppor. Bronisław Czarnocki
dowódca 3 kompanii km kpt. Wiktor Janczewski
dowódca plutonu ppor. Witold Gołoński
na kursie por. Stefan Żytnicki
Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 27 DP
dowódca mjr Wójcicki Roman Antoni
dowódca plutonu strzeleckiego kpt. Tadeusz Zbigniew Zbiegień
dowódca plutonu strzeleckiego por. Socha Czesław
dowódca plutonu strzeleckiego por. Świętochowski Rajmund
dowódca plutonu km kpt. Dyl Marian Stanisław
24 obwód przysposobienia wojskowego „Łuck”
kmdt obwodowy PW mjr adm. (piech.) Włodzimierz Jan Wojtych[d]
kmdt powiatowy PW Łuck kpt. adm. (piech.) Adam Dybczyński (*)
kmdt powiatowy PW Horochów por piech. Wincenty Marciniak (*)
kmdt powiatowy PW Dubno kpt. adm. (piech.) Stanisław Wacław Wysocki (*)

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Pułk walczył w składzie 27 DP
 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

W kampanii wrześniowej 1939 roku pułk walczył w składzie macierzystej 27 Dywizji Piechoty, walczącej w ramach Armii „Pomorze”.

Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939[14]
Dowództwo
dowódca ppłk dypl. Julian Grudziński
I adiutant kpt. Maksymilian Rogalski
II adiutant kpt. Tadeusz Zbigniew Zbiegień
oficer informacyjny ppor. Bogdan Bieńkowski
oficer łączności por. Włodzimierz Budrewicz
kwatermistrz kpt. Jan Banasiak
naczelny lekarz ppor. lek. dr Edward Pełeszak
oficer taborowy ppor. Józef Macichowski
I batalion
dowódca batalionu mjr Aleksander Hertlein
adiutant ppor. rez. Roman Malinowski
1 kompania kpt. Wacław Dziewulak
2 kompania por. rez. Bolesław Mackiewicz
3 kompania ppor. Zbigniew Kąsinowski
1 kompania km por. Czesław Głowacki
II batalion
dowódca batalionu mjr Jan Wójcicki,
później kpt. Jan Banasiak
adiutant ppor. rez. Edward Miezian
4 kompania ppor. Marian Woźniak
5 kompania por. rez. Andrzej Antoni Puścian
6 kompania por. Tadeusz Strączek
2 kompania km kpt. Wiktor Janczewski
III batalion
dowódca batalionu mjr Leonard Skulski
adiutant ppor. rez. Mieczysław Wysocki
7 kompania por. Stefan Kluch
8 kompania por. Aleksander Sałacki
9 kompania por. Stefan Żytnicki
3 kompania km kpt. Józef Owsiak
Pododdziały specjalne
kompania zwiadowców ppor. Zbigniew Buyko
kompania przeciwpancerna ppor. Mieczysław Tabaczek
pluton artylerii piechoty por. art. Julian Gozdal
pluton pionierów por. Józef Godlewski
pluton przeciwgazowy NN
pluton łączności st. sierż. Adamus

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Uroczystość poświęcenia szandaru
Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

17 czerwca 1922 marszałek Józef Piłsudski wręczył dowódcy pułku sztandar, ufundowany przez społeczeństwo Suwałk[15]. Jego los po 1939 jest nieznany.

Odznaka pamiątkowa

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 13, poz. 144 z 24 kwietnia 1930 roku. Odznaka ma kształt krzyża pokrytego białą emalią, z wciętymi ramionami zakończonymi kulkami. Na środku krzyża na okrągłej emaliowanej tarczy w otoku wieńca laurowego widnieje 1. Na ramionach krzyża wpisano nazwy pól bitewnych i rok powstania pułku LWÓW BEREZYNA ŚLĄSK 1918. Pola między ramionami krzyża wypełniają złote płomienie. Oficerska - dwuczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana, na rewersie próba srebra i inicjały grawera WG. Wymiary: 42x42 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk – Warszawa[16].

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: oficerowie 24 Pułku Piechoty (II RP).
Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku
II zastępca (kwatermistrz)

Obsada personalna w 1919[edytuj | edytuj kod]

  • dowódca – płk Władysław Bejnar, od 10 IX 1920 – mjr Stanisław Kalabiński
  • adiutant – por. Edmund Bukowicz
I batalion
  • dowódca – kpt. Wacław Prawdzik, kpt. Stanisław Zygmunt Widacki, por. Antoni Żółkiewski
  • 1 kompania – por. Włodzimierz Fiala, por. Kosiński
  • 2 kompania – por. Tadeusz Kaliszczak († 14 I 1919)
  • 3 kompania – por. Alfons Sokół († 6 I 1919), por. Kazimierz Kreiter, ppor. Stanisław Majewski
  • 4 kompania – por. Gawlik, ppor. Tadeusz Hubel, por. Romański
  • kompania karabinów maszynowych – por. Tadeusz Felsztyn
II batalion
  • dowódca – ppłk Aleksander Szemiot († 13 I 1919 pod Nowosiółką), kpt. Jan Ogrodnik († 23 XI 1919)
  • 5 kompania – kpt. Jan Ogrodnik (3 I 1919 – † 23 XI 1919), por. Karol Kurek
  • 6 kompania – por. Popławski, por. Marian Okniński († 21 V 1919)
  • 7 kompania – por. Michał Frołowicz
  • 8 kompania – por. Włodzimierz Dąbrowski
III batalion
  • dowódca – mjr Fryderyk Adasiewicz
  • dowódca kompanii – ppor. Kazimierz Przedwojewski

Batalion Zapasowy 24 Pułku Piechoty – ppłk Wacław Kluczyński
kompania karabinów maszynowych – ppor. Wilhelm Ślizowski
kompania techniczna – ppor. Głód

Żołnierze 24 pułku piechoty – ofiary zbrodni katyńskiej[edytuj | edytuj kod]

Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej znajdują się między innymi w bazach udostępnionych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego[22] oraz Muzeum Katyńskie[23][e][f]

Nazwisko i imię stopień zawód miejsce pracy przed mobilizacją zamordowany
Allery Antoni[26] ppor. żołnierz zawodowy Katyń
Bury Franciszek ppor. rez. Katyń
Kiszczak Władysław[27] kapitan żołnierz zawodowy dowódca 7/24 pp Katyń
Knauff Aleksander porucznik Łuck Katyń
Lirecki Stanisław ppor. rez. Katyń
Łuczak Paweł major żołnierz zawodowy kwatermistrz 24 pp Katyń
Maciejewski Kazimierz por. rez. Katyń
Malczewski Jan por. rez. prawnik praktyka w Łucku Katyń
Malinowski Mikołaj ppor. rez. nauczyciel szkoła w Skibniewie Katyń
Róg Eugeniusz por. rez. handlowiec Katyń
Sołtan Władysław[28] ppor. rez. prawnik Katyń
Budny Henryk ppor. rez. lekarz weterynarii Charków
Chudoba Andrzej ppor. rez. nauczyciel kier. szkoły w Czartorysku Charków
Fernebok Józef ppor. rez. inżynier mechanik Charków
Głuszkiewicz Zbigniew por. rez. nauczyciel kier. szkoły w Podborcach Charków
Indrunas Edmund ppor. rez. mierniczy Biuro Reg. Planu Zabudowy Wołynia Charków
Kaszuba Zygmunt ppor. rez. nauczyciel Charków
Porębski Adolf kpt. w st. sp. żołnierz zawodowy Charków
Romanowski Jan ppor. rez. inżynier Charków
Zaleski Ksawery ppor. rez. absolwent UW Charków
Żuławiński Józef[29] porucznik żołnierz zawodowy Charków
Adamowicz Eugeniusz podporucznik prawnik bank ULK
Dmuchowski Józef por. rez. ziemianin wł. majątku Moszków ULK
Dysiewicz Franciszek ppor. rez. urzędnik pracował w Kamionce Strumiłowej ULK
Mamczyc Witold ppor. rez. inżynier leśnik Urząd Wojewódzki w Łucku ULK
Niemantowski Władysław kpt. rez. urzędnik Starostwo w Łucku ULK
Teleżyński Aleksander ppłk w st. sp. zam. Łuck ULK

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Kpt. Jan Ogrodnik został także ujęty na liście kawalerów VM 6 pułku piechoty Legionów Polskich.
  2. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[11].
  3. Oficer taborowy był jednocześnie dowódcą kompanii gospodarczej.
  4. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[13].
  5. Jeśli nie zaznaczono inaczej, miejsce służby żołnierzy zawodowych przed mobilizacją podano za: Ryszard Rybka, Kamil Stepan; Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939[24].
  6. Jeśli nie zaznaczono inaczej, informacje o żołnierzach znajdujących się na Białoruskiej Liście Katyńskiej pochodzą z książki: Maciej Wyrwa; Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940[25].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Odziemkowski 2010 ↓, s. 226.
  2. Pałac 1930 ↓, s. 40.
  3. Pałac 1930 ↓, s. 40 wg autora Włodzimierz Fiala.
  4. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 16 z 11 czerwca 1927 roku, s. 166, został przeniesiony do 49 pp, w którym opracował „Zarys historii wojennej 49-go Pułku Piechoty”.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 79 z 17 sierpnia 1924, s. 453, kpt. Zbigniew Łodziński z batalionu balonowego zmarł 9 lipca 1924 w Bydgoszczy.
  6. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 54.
  7. a b Almanach 1923 ↓, s. 51.
  8. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  9. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  10. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 576–577 i 673.
  11. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  12. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 576–577.
  13. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  14. Sałacki 1989 ↓, s. 179-181.
  15. Satora 1990 ↓, s. 65.
  16. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 54-55.
  17. a b Księga chwały 1992 ↓.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 543.
  19. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 134 z 24 grudnia 1924 roku, s. 755.
  20. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 182, 343.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 130.
  22. Katyń – miejsca pamięci
  23. Muzeum Katyńskie – Księgi Cmentarne.
  24. Rocznik oficerski 1939 ↓.
  25. Wyrwa 2015 ↓.
  26. Księgi Cmentarne – wpis 23.
  27. Księgi Cmentarne – wpis 1557.
  28. Księgi Cmentarne – wpis 3455.
  29. Księgi Cmentarne – wpis 14504.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]