24 Pułk Ułanów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
24 Pułk Ułanów
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1920
Rozformowanie 1947
Patron Stanisław Żółkiewski
Tradycje
Święto 21 września (1927-1935)
6 lipca (1935-1947)
Rodowód 214 Pułku Ułanów
Kontynuacja 42 Pułk Zmechanizowany
11 Brygada Zmechanizowana
24 batalion ułanów
Dowódcy
Pierwszy płk Tadeusz Żółkiewski
Ostatni mjr dypl. Tadeusz Wysocki
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
kampania francuska 1940
kampania 1944-1945
bitwa pod Falaise
Organizacja
Dyslokacja Kraśnik
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość 10 Brygada Kawalerii (1921-1939)
10 Brygada Kawalerii Pancernej (1940)
10 Brygada Kawalerii Pancernej (1940-1947)
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
Stanisław Żółkiewski, patron 24 Pułku Ułanów

24 Pułk Ułanów im. Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Żółkiewskiego (24 puł) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP i broni pancernej Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie[potrzebny przypis].

Pułk w walce o granice[edytuj]

Rodowód pułku sięga 6 lipca 1920 roku, kiedy to pułkownik Tadeusz Żółkiewski z rozkazu generalnego inspektora Armii Ochotniczej, generała broni Józefa Hallera przystąpił do organizowania Małopolskiej Brygady Jazdy Ochotniczej na terenie Okręgu Generalnego „Lwów” z ośrodkami koncentracji we Lwowie, Przemyślu i Stanisławowie. Do sformowania brygady ostatecznie nie doszło, lecz pułkownik Żółkiewski w sierpniu 1920 roku przy Szwadronie Zapasowym 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich we Lwowie zorganizował 214 Pułk Ułanów. 8 sierpnia pułk został oddany do dyspozycji Naczelnego Dowództwa z poleceniem przetransportowania do Mławy. 9 i 10 sierpnia oddziały pułku w liczbie 35 oficerów, 805 szeregowych i 422 koni zostały zawagonowane i skierowane do Mławy. Zmiana sytuacji na froncie wymusiła zmianę miejsca wyładowania transportów. Pierwsze oddziały zostały skierowane do Modlina, a następnie do rejonu Nowy Dwór Mazowiecki-Błonie. Tam też zostały skierowane kolejne oddziały pułku wyładowane w Warszawie[1].

Pułk wziął udział w walkach 1920 na Zamojszczyźnie, na Wołyniu i w środkowe Litwie.

Pułk w okresie pokoju[edytuj]

W drugiej dekadzie listopada 1920 roku pułk został przetransportowany koleją z Grodna do Żółkwi. 20 lutego 1921 roku oddział został przesunięty do Dębicy, a 21 lipca tego roku do Staszowa i Pińczowa. 4 grudnia 1921 roku, z powodu bardzo trudnych warunków kwaterunkowych w Pińczowie, część jednostki została przeniesiona do Jarosławia. 4 kwietnia 1922 roku pułk przeniósł się z Jarosławia i Staszowa do Kraśnika, w którym stacjonował do września 1939 roku[2].

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 21 września jako datę święta pułkowego[3]. Święto pułkowe było obchodzone w rocznicę bitwy i szarży 214 Pułku Ułanów pod Stepaniem 21 września 1920 roku, który to dzień był wielkim triumfem bojowym ułanów-ochotników[4].

W latach 30. XX wieku pułk nieoficjalnie używał imienia „hetmana Stanisław Żółkiewskiego”[5]. Imię patrona zostało zatwierdzone oficjalnie dopiero w czerwcu 1940 roku we Francji[6].

26 czerwca 1935 roku kierownik Ministerstwa Spraw Wojskowych, generał brygady Tadeusz Kasprzycki zmienił datę święta pułkowego z 21 września na 6 lipca, rocznicę powstania 214 Pułku Ułanów[7][8].

27 listopada 1938 24 p.uł. stoczył walkę z wojskiem czechosłowackim pod miejscowością Ździar. W potyczce zginął mjr Stefan Rago.

walki pułku w kampanii wrześniowej[edytuj]

Kampanię wrześniową pułk odbył w ramach 10 Brygady Kawalerii. Pierwszą walkę stoczył 1 września pod Jordanowem i Wysoką. Walczył pod: Kasiną Wielką – 2 września, Leszczyną – 5 września, od 8 września pod Łańcutem, Rzeszowem, Radymnem, Dobrosinem, pod Grzybowicą – 15 września. Granicę węgierską pułk przekroczył 19 września 1939. Za kampanię wrześniową pułk został odznaczony orderem Virtuti Militari[9].

Pułk w PSZ na Zachodzie[edytuj]

Pułk został odtworzony we Francji a następnie w Anglii. W 1943 oddział został przeformowany w pułk pancerny[10].

24 pułk ułanów przerzucony został z Wielkiej Brytanii do Francji na przełomie lipca i sierpnia 1944 roku. 4 sierpnia o 15:00 dowódca pułku mjr Jan Kański zameldował dowódcy brygady o osiągnięciu nakazanego rejonu koncentracji. Stan osobowy oddziału na kontynencie wynosił 46 oficerów i 611 żołnierzy[11].

Wojnę 24 Pułk Ułanów zakończył przebywszy całą kampanię na zachodzie w składzie 10 Brygady Kawalerii Pancernej 1 Dywizji Pancernej 5 maja 1945 na terytorium Niemiec.

Żołnierze pułku[edytuj]

Walki pułku
Szlak bojowy w składzie 1 DPanc
Bitwa falaise 1944.png

Dowódcy pułku:

  • płk Tadeusz Żółkiewski (VII 1920 - III 1921)[12]
  • mjr Jan Kanty Olszewski (III - XI 1921)
  • ppłk Rudolf Lang (XI 1921 - III 1929)
  • płk Kazimierz Halicki (III 1929 - XI 1932)
  • płk dypl. Kazimierz Dworak (XI 1932 - II 1940)
  • ppłk Jerzy Deskur (II 1940 - VIII 1942)
  • ppłk Bogumił Szumski (VIII 1942 - XI 1943)
  • mjr Jan Kański (XI 1943 - VIII 1944, poległ)
  • ppłk Romuald Dowbor (VIII 1944-1947)
  • mjr dypl. Tadeusz Wysocki (1947)

Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku - I zastępca dowódcy):

  • mjr kaw. Stefan Chomicz (do 28 I 1931 → komendant Szkoły Podchorążych Kawalerii)
  • mjr kaw. Józef Grudziński (28 I 1931 - 7 VI 1934 → praktyka u rejonowego inspektora koni w Kowlu)
  • mjr / ppłk kaw. Jarosław Michał Kaczyński ((7 VI?) 16 IV 1934 - 29 VIII 1939 → dowódca OZ Kaw. Zmot.) Źródło: Teczka AP7643 , dokumentacja z 18 VII 1945 r. znajduje się w Centralnym Archiwum Wojskowym.
  • mjr kaw. Jerzy Deskur (1939)[13]

Kwatermistrzowie (od 1938 roku - II zastępca dowódcy):

  • mjr kaw. Józef Byszewski (1928)
  • mjr kaw. Janusz Żuławski (do 31 III 1930 → szef taborów 5 DP)
  • mjr kaw. dr Otton Wiktor Edward Weldon (od 31 III 1930)

Oficerowie:

Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu „Virtuti Militari” za wojnę 1918-1920

Order Virtuti Militari
  • st. wachm. Stanisław Daum
  • ppor. Wacław Gebethner
  • plut. Stanisław Grabiński
  • ś.p. plut. Stanisław Hübsch
  • kpr. Jerzy Kossakowski
  • por. Andrzej Kładko
  • st. ułan Dominik Łempicki
  • ppor. Roman Majewski
  • ułan Kazimierz Piątek
  • ppor. Mieczysław Prosałowski
  • ks. kapelan Mieczysław Tarnawski
  • ś.p. por. Stefan Zaborowski
  • por. Karol Zdziechowski
  • płk Tadeusz Żółkiewski

Ponadto 9 oficerów, 14 podoficerów i 29 ułanów zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych[15].

Obsada personalna pułku w sierpniu 1920 roku[edytuj]

Obsada personalna pułku w sierpniu 1920 roku[16]

  • dowódca pułku - płk Tadeusz Żółkiewski
  • adiutant - por. Józef Przewłocki
  • lekarz - ppor. lek. dr Bolesław Piechowski
  • kapelan - ks. kapelan dr Mieczysław Tarnawski
  • dowódca I dywizjonu - rtm. Adam Bieńkowski
  • dowódca II dywizjonu - rtm. Marian Obertyński
  • dowódca 1 szwadronu - por. Alojzy Prądzyński
  • dowódca 2 szwadronu - por. Karol Zdziechowski
  • dowódca 3 szwadronu - por. Roman Wierzbicki
  • dowódca 4 szwadronu - por. Stefan Zaborowski
  • dowódca szwadronu karabinów maszynowych - ppor. Roman Majewski
  • pułkowa czołówka sanitarna - p. Ludwik Kozłowski

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj]

  • Dowódca pułku – płk dypl. Kazimierz Dworak[17]
  • Zastępca dowódcy – mjr Jerzy Deskur
  • I adiutant – rtm. Stefan Łukowski
  • II adiutant – por. Janusz Nowakowski
  • Kwatermistrz – kpt. int. Gustaw Höpting
  • Płatnik – st. wachm. Stanisław Szymański
  • Oficer żywnościowy – por. rez. Zygmunt Kozłowski
  • Oficer techniczny – por. br. panc. Jan Sochacki
  • Dowódca plutonu łączności – por. Stanisław Michalski
  • Dowódca plutonu motocykli – por. Zbigniew Szumański
  • Dowódca plutonu przeciwpancernego – ppor. rez. Jerzy Telatycki
  • Dowódca 1 szwadronu – por Marian Piwoński
  • Dowódca 2 szwadronu – por Władysław Rakowski
  • Dowódca 3 szwadronu – rtm. Jan Kański
  • Dowódca 4 szwadronu – rtm. Wiktor Zarembiński
  • Dowódca szwadronu ckm – rtm. Tadeusz Maleszewski

Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu „Virtuti Militari” za wojnę 1939

Symbole pułkowe[edytuj]

Sztandar pułku
POL Sztandar 214 PU Strona Lewa.svg
Sztandar 24 pułku ułanów.jpg
pierwszy z lewej

Sztandar
Sztandar 24 Pułku Ułanów został ufundowany przez byłych żołnierzy 214 Pułku Ułanów Armii Ochotniczej, a wręczony 30 kwietnia 1923 w Warszawie przez Marszałka Józefa Piłsudskiego[6].

Na jednej stronie sztandaru widnieje znak "214 PU A.O.", napis "Honor i Ojczyzna", zaś na drugiej numer Pułku – „24” i Orzeł Biały.

Po kampanii 1939 sztandar został przewieziony do Francji; skąd przeszedł z pułkiem do Wielkiej Brytanii i towarzyszył mu w kampanii 1944/1945 roku.

11 listopada 1966 roku w Londynie generał broni Władysław Anders udekorował sztandar pułku Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari nr 1329.

Odznaka pułkowa
14 stycznia 1928 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pułkowej[18].

Odznaka o wymiarach 45x45 mm ma kształt zbliżony do Krzyża Walecznych o ramionach emaliowanych w kolorze białym z żółtym paskiem pośrodku. Na środek krzyża nałożony srebrny orzeł wz. 1927, między ramionami promienie słońca. Dwuczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze lub w tombaku srebrzonym, łączona trzema nitami, emaliowana, na rewersie odznaki honorowej adnotacja "honoris causa". Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[19].

Barwy

Prop 24pul.png Proporczyk biały z wąskim żółtym paskiem pośrodku

Otok biały.png Otok biały[20]

Spod 2pszw.png Szasery ciemnogranatowe, lampasy białe, wypustka biała

Prop dow 24pul.png proporczyk dowództwa w 1939

Prop 1szw 24pul.png proporczyk 1 szwadronu w 1939

Prop 2szw 24pul.png proporczyk 2 szwadronu w 1939

Prop 3szw 24pul.png proporczyk 3 szwadronu w 1939

Prop 4szw 24pul.png proporczyk 4 szwadronu w 1939

Prop 5szwckm 24pul.png proporczyk 5 szwadronu ckm w 1939

Prop plutlaczn 24pul.png proporczyk plutonu łączności w 1939


Żurawiejka

Piją wina pełne dzbanki,
kochają ich Lublinianki.
Lance do boju...
Gubi lance, gówno warty,
to jest pułk dwudziesty czwarty
Lance do boju...

Przypisy

  1. Broczyński 1929 ↓, s. 5-6.
  2. Broczyński 1929 ↓, s. 26, 28.
  3. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  4. Broczyński 1929 ↓, s. 29.
  5. Rocznik Oficerów Kawalerii 1930 ↓, s. 37.
  6. a b Satora 1990 ↓, s. 240.
  7. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 1 z 26 czerwca 1935 roku, poz. 4.
  8. Smaczny 1989 ↓, s. 95-197.
  9. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77
  10. Lalak i Kamiński 2006 ↓, s. 14.
  11. Kutzner i Tym 2010 ↓, s. 31-32.
  12. 24 Pułk Ułanów. 10bkpanc.wp.mil.pl. [dostęp 2015-08-14].
  13. Gaj 2013 ↓, s. 64.
  14. „Polska Zbrojna” Nr 263 z 25 września 1930 roku, s. 5. „Polska Zbrojna” Nr 264 z 26 września 1930 roku, s. 6.
  15. Broczyński 1929 ↓, s. 31.
  16. Broczyński 1929 ↓, s. 7.
  17. Gaj 2013 ↓, s. 64-67.
  18. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 2 z 14 stycznia 1928 roku, poz. 11.
  19. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 206.
  20. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 6 z 24 lutego 1928 roku

Bibliografia[edytuj]

  • Rocznik Oficerów Kawalerii 1930. Warszawa: Przegląd Kawaleryjski, 1930.
  • Księga jazdy polskiej, pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993.
  • Witold Biegański: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 5, Regularne jednostki Wojska Polskiego na Zachodzie: formowanie, działania bojowe, organizacja, metryki dywizji i brygad. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1967.
  • Stanisław Broczyński: Zarys historii wojennej 24-go Pułku Ułanów. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929.
  • Bohdan Królikowski: Kres ułańskiej epopei : szkice do dziejów kawalerii rozpoznawczej i pancernej Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie 1939-1947. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, 2007. ISBN 83-7306-332-3.
  • Jacek Kutzner, Juliusz S. Tym: Polska 1 Dywizja Pancerna w Normandii. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2010. ISBN 978-83-7399-404-1.
  • Jan Partyka, Odznaki i oznaki PSZ na Zachodzie 1939-1946. Wojska Lądowe. Rzeszów 1997.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2.
  • Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914-1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3.
  • Tadeusz Antoni Wysocki: 1 Polska Dywizja Pancerna 1939-1947 : geneza i dzieje. Warszawa: Bellona, 1994. ISBN 83-11-08219-7.
  • Krzysztof M. Gaj: 10 Brygada Kawalerii w 1939 roku. Organizacja wojenna wielkiej jednostki motorowej. Oświęcim: Wydawnictwo NapoleonV, 2013, s. 64-76. ISBN 9788378890669.
  • 24 PU Serwis poświęcony 24 Pułkowi Ułanów
  • 10 BKPanc Strona 10 Brygady Kawalerii Pancernej, która przejęła tradycję 24 Pułku Ułanów