Artykuł na medal

Pesa Elf

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z 27WE)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pesa Elf
27WE-008 Szybkiej Kolei Miejskiej w Warszawie
27WE-008 Szybkiej Kolei Miejskiej w Warszawie
Producent Polska Pesa Bydgoszcz
Lata budowy od 2010
Szerokość 2880 mm
Wysokość 4280 mm
Wysokość wejścia 760–800 mm
(od główki szyny)
Napięcie zasilania 3000 V DC
Typ silników trakcyjnych asynchroniczne
Moc ciągła 1600–3200 MW
Maksymalna prędkość
eksploatacyjna
160 km/h
Portal Portal Transport szynowy

Pesa Elf (ang. electric low floor – elektryczny niskopodłogowy) – rodzina normalnotorowych elektrycznych zespołów trakcyjnych polskiej produkcji, wytwarzanych od 2010 w zakładach Pesy w kilku wersjach, różniących się liczbą członów i przeznaczeniem. W skład rodziny wchodzą modele: 21WE (EN62), 22WE (EN76), 27WE i 34WE (EN96). Zostało wyprodukowanych 77 elfów i są one eksploatowane przez Koleje Mazowieckie, Koleje Śląskie, Koleje Wielkopolskie i Przewozy Regionalne. Kolejnych 13 jednostek zostało zamówionych.

Historia[edytuj]

Geneza[edytuj]

Pesa Acatus (15WE)

Po II wojnie światowej elektryczne zespoły trakcyjne powstawały aż do 1997 tylko w zakładach Pafawag z Wrocławia[1]. Były one producentem m.in. najpopularniejszego w Polsce EZT serii EN57. Pafawag po prywatyzacji w latach 90. zaprzestał produkcji tego typu pojazdów, a ostatnim wyprodukowanym zespołem był ED73 z 1997[2]. Polskie Koleje Państwowe zakończyły wówczas zamówienia na nowy tabor, w tym na EZT[1].

Od końca lat 80. PKP, a od początku XXI w. również samorządy, kupowały głównie wagony spalinowe i spalinowe zespoły trakcyjne, gdyż w obsłudze linii niezelektryfikowanych dominowały paliwożerne lokomotywy. Pozwoliło to polskim producentom oraz przewoźnikom na zebranie doświadczenia w produkcji i eksploatacji lekkiego taboru[3]. Dodatkowo modernizowano posiadane przez polskich przewoźników zespoły trakcyjne serii EN57[4].

Elektryczne zespoły trakcyjne nowych producentów zaczęły pojawiać się na polskich torach w 2004. Od tego czasu przetargi na dostawę EZT wygrywały trzy firmy: Pesa (dawne ZNTK Bydgoszcz), Newag (dawne ZNTK Nowy Sącz) oraz Stadler Rail Polska[5]. Pesa po głębokiej restrukturyzacji w 1998 początkowo (od 2001) zajęła się produkcją wagonów spalinowych i spalinowych zespołów trakcyjnych, jednakże w 2004 podjęła się zbudowania pierwszych EZT dla Warszawskiej Kolei Dojazdowej13WE (EN95). Pomimo planów zakupu 10 sztuk[6], produkcja została zakończona po jednym egzemplarzu. Kolejnym wyprodukowanymi EZT-ami były 15WE (2006) oraz 16WEk (2007). W obu przypadkach produkcja zakończyła się po jednym zamówieniu. Jedną z przyczyn niepowodzenia była wysoka podłoga (1000 mm nad główką szyny[7]), utrudniająca szybką wymianę pasażerów oraz coraz popularniejsze przewozy rowerów, wózków dziecięcych czy inwalidzkich[4]. W Polsce (poza aglomeracją warszawską i gdańską) właściwie nie występują wysokie perony oraz nie było planów ich budowy, więc wprowadzanie niskopodłogowych EZT stało się istotne dla zamawiających nowy tabor[8][9][10]. Pesa wyszła temu naprzeciw projektując Elfa oraz Acatusa II, które są dostosowane do bezstopniowej obsługi peronów wysokości 550/760 mm nad PGS[11][12]. W procesie projektowania rodziny Elf brał udział 110-osobowy zespół inżynierów Pesy, a ponadto inżynierowie poddostawców i pracownicy naukowi krajowych uczelni technicznych. Producent projektując nowy model wzorował się na pojazdach zagranicznej konstrukcji – Talent 2 i Desiro ML[13].

Zamówienia[edytuj]

Prezentacje promocyjne[edytuj]

Premierowy pokaz modelu Elf na InnoTrans 2010

Światowa premiera Elfa miała miejsce 21 września 2010 podczas targów InnoTrans w Berlinie[21]. Pesa zaprezentowała wówczas EN76-001 wyprodukowanego dla województwa śląskiego[21]. Na polskich targach Trako w Gdańsku Elf pojawił się rok później – w dniach od 11 do 15 października 2011 producent zaprezentował EN96-002 wyprodukowanego dla województwa świętokrzyskiego, a Koleje Mazowieckie zaprezentowały swojego EN76-015[22]. 28 czerwca 2012 w czeskim Velimiu, przy okazji pierwszej prezentacji linka dla przewoźnika České dráhy, Pesa pokazała również mazowieckiego EN76-011[23]. W dniach 18-20 czerwca 2013 na targach Czech Raildays w Ostrawie Pesa zaprezentowała wielkopolskiego EN76-035[24]. W dniach 24-27 września na targach Trako w Gdańsku zaprezentowano wersję trójczłonową – EN62-001[25].

Kolejne EZT Pesy[edytuj]

Rodzina Elf została zaprojektowana jako platforma pociągów o uniwersalnym przeznaczeniu[26]. Jednakże w 2013 Pesa proponując model Elf kilkukrotnie przegrała w przetargach z konkurencją oferującą tańsze pojazdy. Z tego powodu bydgoski producent włączył do swojej oferty nową rodzinę elektrycznych zespołów trakcyjnych Acatus Plus, które mimo niższych kosztów budowy wciąż mają spełniać wymagania części zamawiających[27]. Pierwszą umowę na EZT z nowej rodziny podpisano 4 września 2013 z przedstawicielami województwa podkarpackiego, które zamówiło 2 sztuki typu 40WE[28][29]. Dodatkowo, mimo posiadanego projektu dalekobieżnej wersji Elfa, w przetargu ogłoszonym przez PKP Intercity Pesa zaoferowała inny EZT nowszej konstrukcji – Dart. 23 maja 2015 doszło do podpisania umowy[30].

Konstrukcja[edytuj]

Charakterystyka rodziny[edytuj]

Elfy to normalnotorowe, pozbawione drzwi międzywagonowych, niskopodłogowe składy przeznaczone do obsługi przewozów pasażerskich wszystkich rodzajów – od aglomeracyjnych, poprzez regionalne i międzyregionalne do dalekobieżnych[31]. W zależności od przeznaczenia składy mogą cechować się różnym przyspieszeniem, maksymalną prędkością eksploatacyjną, długością (wersje zamówione w latach 2009–2013 są 2-, 3-, 4- i 6-członowe), liczbą drzwi (od jednej do trzech par na stronę członu[12]) i zagospodarowaniem wnętrza[31]. Najbogatsza wersja (10 członów i prędkość maksymalna 190 km/h) jest przewidziana dla pociągów kwalifikowanych[32]. Sylwetkę zewnętrzną oraz wnętrze pojazdów zaprojektował Bartosz Piotrowski[33].

Pesa oferuje także pojazdy „Elf 1520” dla rynków Europy Wschodniej, gdzie występuje kolej szerokotorowa[34]. Jednakże żaden taki pojazd nie został zamówiony.

Zasilanie, napęd i podwozie[edytuj]

Wózek napędowy w 22WE
Zestaw kołowy z wózka 40ANb

W większości wersji pierwszy i ostatni wózek to wózki napędowe, a wózki pomiędzy członami (w systemie Jakobsa) to wózki toczne. Taki układ może być stosowany w składach do pięciu członów[32], dlatego wyjątkiem od tej reguły są modele 27WE i 27WEb.

Wózki elfów wyposażone są w dwa stopnie usprężynowania. Pierwszym są sprężyny stalowe, a drugim sprężyny pneumatyczne (poduszki powietrzne Conti Tech) ze sprężyną awaryjną. Poduszki (po dwie na wózkach klasycznych i po cztery na wózkach Jacobsa) stanowią podparcie dla pudeł. Dla dodatkowego tłumienia drgań zamontowano amortyzatory hydrauliczne przy sprężynach śrubowych i pneumatycznych (pionowe), jarzmie czopa skrętu (poprzeczne) i z boku wózków (wzdłużne, jako tłumiki wężykowania)[14][35].

Ze względu na sposób połączenia członów ze sobą, nie jest możliwe skracanie i wydłużanie pojazdu w warunkach eksploatacyjnych. Istnieje możliwość łączenia elfów w zespoły pracujące w trakcji wielokrotnej[12], składające się z maksymalnie dwóch (27WEb)[36] lub trzech jednostek (np. 22WE, 27WE)[12].

Wersje zamówione do końca 2014 są przeznaczone do linii zelektryfikowanych prądem stałym o napięciu 3 kV, lecz istnieje również możliwość produkcji składów zasilanych prądem przemiennym o napięciu 25 kV lub 15 kV[14].

Nadwozie[edytuj]

Szkielet pudeł elfów zbudowany jest ze stali o podwyższonej odporności na korozję, poszycie o grubości 1,5 mm również jest stalowe, natomiast czoło pojazdu wykonano z tworzyw sztucznych[14][35].

Wszystkie drzwi znajdują się w strefie z niską podłogą, pod którymi umieszczono wysuwane stopnie ułatwiające wsiadanie z peronów o wysokości mniejszej niż 550/760 mm nad PGS[37].

Wnętrze[edytuj]

Wnętrze 27WE
Kabina 27WE

Szczegóły wyposażenia wnętrza też są odpowiednio dostosowywane dla zamawiającego. Stosowane są różne układy (rzędami, grupami i wzdłuż okien) i rodzaje foteli[12]. W przestrzeni pasażerskiej znajduje się toaleta w systemie zamkniętym (nie zainstalowana w wersji wykonanej dla SKM Warszawa) oraz przestrzeń dla podróżnych z ograniczoną możliwością poruszania się, dużym bagażem lub rowerem, w pobliżu której, przy drzwiach są windy dla niepełnosprawnych[12]. Elfy są wyposażone w kabiny przystosowane do obsługi dwuosobową drużyną trakcyjną (maszynista pociągu + pomocnik maszynisty)[12], dzięki czemu (zgodnie z obowiązującymi przepisami) mogą w normalnej eksploatacji przekraczać prędkość 130 km/h.

Bezpieczeństwo[edytuj]

Pojazdy jako pierwsze w Polsce spełniają europejską normę bezpieczeństwa pasywnego PN-EN-15227 (kat. C1)[12][35]. Norma ta przewiduje cztery scenariusze zderzeń[32]:

  1. zderzenie dwóch pojazdów o masach 185 t przy prędkości 36 km/h (energia zderzenia E=2,31 MJ)[31]
  2. zderzenie pojazdu ze standardowym wagonem towarowym (masa 80 ton), prędkość 36 km/h (energia zderzenia E=2,71 MJ)[31]
  3. zderzenie pojazdu o masie 185 ton z cysterną (naczepą) o masie 15 ton, prędkość 110 km/h, energia zderzenia E=6,46 MJ[31]
  4. zderzenie pojazdu o masie 185 ton z małą przeszkodą (samochód, zwierzę); zapewnienie statycznej wytrzymałości zgarniacza na poziomie 300 kN w osi pojazdu[31]

Do wypełnienia założeń pierwszych dwóch scenariuszy zamontowano opatentowane przez Pesa Bydgoszcz absorbery energii z systemem antywspinającym[31]. Ich rolą jest przejmowanie energii w celu ochrony ludzi i pociągu oraz sczepianie pojazdów, aby zapobiec ich nasuwaniu się na siebie[31]. Dla założeń trzeciego scenariusza przed klatką bezpieczeństwa kabiny maszynistów zainstalowano blok z aluminium komorowego (Honey Comb) dodatkowo pochłaniający energię w trakcie kolizji[31]. Zainstalowane dla potrzeb czwartego scenariusza zgarniacze mają odsuwać lekką przeszkodę (np. samochód) z toru, aby nie została zmiażdżona pod pociągiem. Funkcję zderzaka w elfie pełni także sprzęg czołowy. Zaprojektowano go tak, aby w trakcie kolizji wsuwał się pod pojazd, co ma zmniejszać ryzyko wykolejenia składu[38]. Wytrzymałość konstrukcji elfa określono jako P II według normy PN-EN-12663-1[12].

Testy poszczególnych elementów systemu bezpieczeństwa przeprowadzano na rzeczywistych obiektach 1:1[31] i w postaci symulacji komputerowych[32].

Wersje[edytuj]

Typ Liczba
członów
Układ osi Układ drzwi Liczba miejsc
siedzących
Masa
służbowa
Długość
całkowita
Liczba i moc
silników
Maksymalna
prędkość
eksploatacyjna
Wyposażenie
21WE 3 Bo'2'2'Bo' 1-1-1 161+2 107,3 t 58,95 m 4×400 kW 160 km/h klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz rowerów ubikacja gniazdka elektryczne  [39][40][41]
22WE () 4 Bo'2'2'2'Bo' 2-2-2-2 172+28 135 t 75,25 m 4×500 kW 160 km/h klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz rowerów ubikacja  [12][42][43]
22WEa (KW) 1-2-1-1 204 klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz rowerów ubikacja gniazdka elektryczne automaty biletowe  [44][45]
22WEe (KM) 2-2-2-2 166+17 klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz rowerów ubikacja kasowniki  [14][46][47][48][49]
22WEc (PR) Bo'2'Bo'2'2' 1-2-2-2 174+26 134,5 t 4×400 kW 120 km/h lub 160 km/h[a] klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz rowerów ubikacja Internet bezprzewodowy  [50][17][51].
27WE (SKM) 6 Bo'2'Bo'2'Bo'2'Bo' 2-2-2-2-2-2 194+80 190,5 t 107,85 m 8×400 kW 160 km/h klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz rowerów automaty biletowe kasowniki  [14][35][52]
27WEb () Bo'2'2'Bo'+2'2'2'Bo 2-2-2-2-2-2 281 211 t 114,75 m 6×500 kW 160 km/h klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz rowerów ubikacja  [53][36]
34WE 2 Bo'2'Bo' 1-1 107+6 83,2 t 42,65 m 4×400kW 160 km/h klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz rowerów ubikacja gniazdka elektryczne  [54][14][55]
Elf II 2 Bo'2'Bo' 1-1 ≥100 ≥120 km/h klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz rowerów ubikacja gniazdka elektryczne  [56]
Elf II 3 Bo'2'2'Bo' 1-2-1 ≥150 ≥120 km/h klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz rowerów ubikacja gniazdka elektryczne  [56]
Elf II 4 Bo'2'2'2'Bo' 2-2-2-2 ≥190 ≥120 km/h klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej przewóz rowerów ubikacja gniazdka elektryczne  [56]
  1. 5 pierwszych elfów 22WEc jest dostosowanych do prędkości 120 km/h, a 6. ma być dostosowany do prędkości 160 km/h

21WE[edytuj]

Wersja 21WE to trójczłonowa regionalna wersja elfa o jednej parze drzwi na stronę członu[14].

22WEx[edytuj]

Dodatkowe półki bagażowe w elfie Kolei Mazowieckich

Wersja 22WEx to czteroczłonowa regionalna wersja elfa o dwóch parach drzwi na stronę członu[12]. Najpierw powstała wersja 22WE, będąca pierwszym pojazdem rodziny, następnie 22WEb (obie dla województwa śląskiego), 22WEe (dla mazowieckiego), 22WEa (dla wielkopolskiego) i 22WEc (dla kujawsko-pomorskiego). Porównując pierwsze 22WE z kolejnymi wersjami należy wyszczególnić, że:

  • pojazd dla województwa śląskiego z drugiego przetargu (22WEb) ma dwie toalety zamiast jednej, siedzenia ze skórzanymi zagłówkami, dodatkowe półki bagażowe i tempomaty[57][58],
  • pojazdy dla województwa mazowieckiego (22WEe) posiadają dodatkowe półki bagażowe (zamiast części stałych miejsc siedzących), piasecznice we wszystkich zestawach napędowych i układy prędkości zadanej[14],
  • zespoły dla województwa wielkopolskiego (22WEa) posiadają mniejszą liczbę drzwi zewnętrznych (5 zamiast 8 par drzwi na stronę składu[44]), większą liczbę stałych miejsc siedzących (wymagania zamawiającego[10]) i niejednoprzestrzenne wnętrze (podzielone ściankami na przedziały pasażerskie)[59],
  • zespoły dla województwa kujawsko-pomorskiego (22WEc) przystosowano są do niższych prędkości niż pozostałe pojazdy - 120 km/h, posiadają inny układ wózków napędowych i słabsze silniki[17].

27WEx[edytuj]

Wersja 27WE to sześcioczłonowa aglomeracyjna wersja elfa o dwóch parach drzwi na stronę członu. W tej wersji, poprzez ułożenie większości siedzeń wzdłuż okien oraz brak toalet znacznie zwiększono ogólną pojemność składu. Dodatkowo w celu zwiększenia mocy zastosowano 4 wózki napędowe (występują na przemian z tocznymi), a nie 2 jak w pozostałych[60].

Kolejnym sześcioczłonowym elfem jest 27WEb. Jest on dłuższy od poprzedniego, ma zmieniony układ wózków i rozmieszczenie napędu (6 zamiast 8 silników, brak napędnych wózków Jacobsa), a także inne rozplanowanie wnętrza[15].

34WE[edytuj]

Wersja 34WE to dwuczłonowa regionalna wersja elfa o jednej parze drzwi na stronę członu[54]. W porównaniu do członów wcześniej produkowanych 22WE i 22WEb zwiększono przestrzeń pasażerską (dzięki przeniesieniu części wyposażenia trakcyjnego na dach)[54] i dodatkowo zmieniono jej typ oświetlenia na diodowy (LED) oraz zamontowano gniazdka elektryczne do dyspozycji podróżnych[61]. Moc zastosowanych silników umożliwia rozbudowę składu o jeden człon[54]. Obecnie, przy dwóch członach, moc zespołu napędowego została ograniczona elektronicznie przez producenta[61].

Pojazdy są wyposażone w automatyczne systemy zliczania pasażerów i analizy czasu jazdy. Pozyskane dane są analizowane na zewnętrznych serwerach w czasie rzeczywistym[62].

Podzespoły[edytuj]

Rodzaj Producent Typ Zastosowanie
21WE 22WE 22WEc 22WEe 27WE 27WEb 34WE
Falownik trakcyjny Ingeteam IGBT  ? 1 MW  ?  ? 0,8 MW  ? 0,8 MW
Przetwornica statyczna Ingeteam  ? 250 kW  ?  ? Tak  ? 200 kW
Silnik asynchroniczny Traktionssysteme Austria (TSA) TMF 59-39-4 (500 KW) Nie Tak Nie Tak Nie  ? Nie
TMF 50-29-4 (400 KW) Tak Nie Tak Nie Tak  ? Tak
Przekładnia osiowa Voith SZH-595
(przełożenie: 1:4,831)
 ? Tak Nie Tak Nie  ? Nie
Gmeinder Getriebe- und Maschinenfabrik (GGM) 275 SO/549  ? Nie Tak Nie Tak  ? Tak
Sterowanie wielokrotne Lokel cyfrowe  ?  ?  ?  ? Tak  ?  ?
Odbierak prądu Stemmann DSA 150 PKP  ? Tak  ?  ? Tak  ?  ?
System hamulcowy Knorr-Bremse  ? Tak  ? Tak Tak Tak Tak
Wózek napędowy Pesa skrajny 27MNg 26MN 27MNj 26MNe 27MNb 26MNh 27MNd
rozstaw osi: 2,8 m 2,8 m 2,7 m 2,7 m
pośredni brak brak 30MNj brak 30MNb 26MNhn brak
rozstaw osi: 3,0 m
Wózek toczny Pesa skrajny brak brak 27MNjt brak brak brak brak
rozstaw osi:
pośredni 40ANg 40AN 40ANj 40ANe 40ANb 40ANh 40ANd
rozstaw osi: 3,0 m
pośredni (typ II) brak brak brak brak brak 26MNht brak
rozstaw osi:
Drzwi Faiveley Transport odskokowo-przesuwne  ?  ?  ?  ? Tak  ?  ?
źródła: [63] [31][42]
[14][64]
[17] [14][46]
[65]
[35][14]
[66][67]
[68][69] [14][70]
[71][72]

Eksploatacja[edytuj]

Przewoźnik Typ Oznaczenia
przewoźnika
Liczba
członów
Lata dostaw Liczba
jednostek
Koleje Śląskie 22WE EN76-001 ÷ 009 4 2011 8 [14]
22WEb 1
27WEb 27WEb-001 ÷ 006 6 2013 6 [53]
2 2017-2018 0 z 1 [19]
3 0 z 2 [19]
4 0 z 10 [19]
Szybka Kolej Miejska w Warszawie 27WE 27WE-001 ÷ 013 6 2011 13 [14]
PR (Oddział Świętokrzyski) 34WE EN96-001 ÷ 004 2 2011 4 [14]
Koleje Mazowieckie 22WEe EN76-010 ÷ 025 4 2011 16 [14]
Koleje Wielkopolskie 22WEa EN76-026 ÷ 047 4 2012–2014 22 [53]
PR (Oddział Warmińsko-Mazurski) 21WE EN62-001 3 2012 1 [53]
PR (Oddział Kujawsko-Pomorski) 22WEc EN76-048 ÷ 053 4 2014–2016 6 [17][18][73]
Łączna liczba: 77 z 90

Koleje Śląskie[edytuj]

Koleje Śląskie, 22WE (EN76)
Koleje Śląskie, 27WEb

22 grudnia 2009 podpisano umowę z samorządem województwa śląskiego na dostawę 8 sztuk 4-członowych elfów[13], a 30 marca 2011 na dostawę dziewiątej sztuki[74]. Według pierwotnej koncepcji składy miały być przeznaczone dla Przewozów Regionalnych[75], jednakże już po ich zamówieniu podjęto decyzję o utworzeniu Kolei Śląskich i przekazaniu elfów właśnie im. Samorząd województwa już od 2008 posiada 4 podobne 4-członowe składy – Stadler FLIRT, które zostały zakupione z myślą o Szybkiej Kolei Regionalnej[76].

Na początku 2011 okazało się, że zamówione przez województwo ślaskie Elfy są o 6,5 tony cięższe, niż zaoferowane w przetargu. Pesa zdemontowała zatem rozmaite wyposażenie, które pokazała w Elfie na targach InnoTrans 2010 – wymieniono półki bagażowe na metalowe, zmieniono siedzenia, zrezygnowano z dodatkowych piasecznic, zwiększonych zbiorników na wodę, czy szklanych wiatrołapów[77]. Pierwsze 2 elfy dostarczono w kwietniu 2011 i wraz z dostarczonymi później jednostkami stały bezczynnie w lokomotywowni przy dworcu w Katowicach[78], a później w bazie taborowej Kolei Śląskich w Łazach[79], aż do debiutu Kolei Śląskich 1 października 2011[80]. Powodem postoju była niemożność porozumienia Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego, Śląskiego Zakładu Przewozów Regionalnych oraz Kolei Śląskich odnośnie wykorzystania składów przed debiutem Kolei Śląskich[81]. Składy zostały skierowane do obsługi linii S1 (CzęstochowaGliwice) oraz połączeń na linii S6 (CzęstochowaWisła Głębce).

10 września 2012 podpisano umowę na dzierżawę 6 sztuk 6-członowych elfów z ich wykupem po zakończeniu[82]. Pierwsze odbiory nowej serii rozpoczęły się 20 grudnia, kolejne (dwóch pierwszych egzemplarzy) 4 stycznia 2013[83]. Pojazdy nie zostały zaakceptowane przez przedstawicieli przewoźnika ze względu na obecność usterek[84]. Wszystkie 4 pierwsze 27WEb przeszły ostatecznie odbiory techniczne pod koniec stycznia 2013[85], 1 lutego zostały dostarczone na Śląsk[86], 2 lutego jeden z nich został zaprezentowany na dworcu w Katowicach, a 4 lutego rozpoczęły przewozy[87]. Składy zostały przeznaczone przede wszystkim do obsługi linii S1, dzięki czemu krótsze elfy można było skierować na inne trasy, w szczególności linii S4 (SKR)[88]. 28 lutego przewoźnik odebrał pozostałe 2 składy[89], a 8 marca weszły one do służby[90].

9 sierpnia 2013, pomiędzy Porajem a Korwinowem, po wjechaniu pod opadającą sieć trakcyjną zapalił się EN76-004. Doszczętnie spłonęła kabina maszynisty[91]. Na początku 2014 roku pojazd został skierowany na naprawę do producenta[92].

18 października 2016 KŚ wraz z urzędem marszałkowskim zamówiły 13 kolejnych jednostek (10 sztuk 4-członowych dla UM oraz 2 sztuki 3-członowe i 1 sztukę 1-członową dla KŚ). W umowie zawarto prawo opcji na 6 kolejnych sztuk[19][20].

Szybka Kolej Miejska w Warszawie[edytuj]

SKM Warszawa, 27WE
Wypadek w rejonie przystanku Warszawa Wesoła

15 marca 2010 Szybka Kolej Miejska w Warszawie zamówiła 13 sztuk 6-członowych elfów[14]. W tym czasie przewoźnik posiadał 12 własnych składów (14WE i 19WE wyprodukowane przez Newag). Ich liczba nie była wystarczająca i wypożyczono dodatkowo składy EN57 od trójmiejskiej SKM oraz ZNTK „Mińsk Mazowiecki”. Ponadto część kursów na linii S9 było obsługiwanych przez Koleje Mazowieckie[93].

15 listopada 2010 przewoźnik ogłosił kolejny przetarg, na 6 podobnych składów[94], w którym Pesa ponownie zaproponowała Elfa. Zwycięzcą został jednak Newag ze swoim 35WE, nazwanym później Impulsem[95].

9 sierpnia 2011 nastąpiło przekazanie stołecznej SKM pierwszego egzemplarza elfa i jego jazda inauguracyjna na linii S2 na odcinku Warszawa WschodniaWarszawa Zachodnia[60]. Do czasu uruchomienia trasy do lotniska Chopina składy obsługiwały wszystkie 3 linie SKM: S1, S2 i S9[60]. Nowe pociągi poprawiły sytuację taborową i pozwoliły na zwrot wypożyczanych składów EN57 – 24 września przewoźnik całkowicie wyeliminował je z ruchu[96].

20 kwietnia 2012, w ramach prób technicznych, jeden z elfów wjechał jako pierwszy pociąg osobowy na przygotowywaną do otwarcia stację Warszawa Lotnisko Chopina[97]. 1 czerwca rozpoczęło się regularne kursowanie pociągów z tej stacji[98], która jest stacją początkową linii S2 i S3. Ze względu na dotację unijną pojazdy są na stałe przypisane do linii S2 i S3[99].

23 czerwca 2013 elf 27WE-009 wykoleił się przy wyjeździe ze stacji Warszawa Lotnisko Chopina, w wyniku czego uszkodzeniu uległy 2 człony i 3 wózki[100]. Powodem wykolejenia było przełożenie zwrotnicy pod jadącym pociągiem. Naprawa została wykonana przez producenta i 24 stycznia 2014 pociąg wrócił do służby[101]. 10 lutego 2014 27WE-009 zderzył się z EN57AKM-1623 Kolei Mazowieckich w rejonie przystanku Warszawa Wesoła[102]. W wyniku zderzenia uszkodzony został człon A, zniszczeniu uległy: poszycie, absorbery, reflektory, sprzęg automatyczny, układ powietrzny i elektryczny oraz mocowanie 2. wózka. W czerwcu podjęto decyzję o skierowaniu pojazdu na naprawę do Pesy[103].

Przewozy Regionalne Oddział Świętokrzyski[edytuj]

PROŚ, 34WE (EN96)

17 sierpnia 2010 podpisano umowę z samorządem województwa świętokrzyskiego na dostawę 4 sztuk 2-członowych elfów[104]. 5 października 2011 odbyło się uroczyste przekazanie pierwszej sztuki na dworcu w Kielcach[105], podczas którego odbył się przejazd zaproszonych gości do pobliskiej Sitkówki[106]. Następnego dnia został zaprezentowany na dworcu w Skarżysku-Kamiennej oraz dworcu w Ostrowcu Świętokrzyskim[107]. Elfy to kolejne niskopojemnościowe elektryczne składy (po dwóch EN81) zakupione przez urząd marszałkowski województwa świętokrzyskiego[53]. Zostały one skierowane do obsługi linii z Kielc do Ostrowca Świętokrzyskiego, Częstochowy oraz Krakowa[108].

Koleje Mazowieckie[edytuj]

Koleje Mazowieckie, 22WEe (EN76)

1 grudnia 2009 podpisano umowę z przedstawicielami województwa mazowieckiego na dostawę 20 sztuk 4-członowych elfów[109], ale w lutym 2010 sąd, na wniosek firmy Stadler Rail, nakazał zerwać umowę z powodu niespełnienia warunków przetargu przez producenta[110]. 20 stycznia 2011 podpisano kolejna umowę, tym razem na zakup 16 sztuk[111]. Elfy zamówiono aby uzupełnić flotę Kolei Mazowieckich. Samorządowy przewoźnik posiadał wtedy już 10 podobnych 4-członowych EZT Stadler FLIRT[112].

W marcu przeprowadzono konkurs na malowanie elfów[113]. 21 sierpnia do Warszawy dostarczono pierwsze dwa z 16 zamówionych składów[114], których uroczyste przekazanie odbyło się dzień później na stacji Warszawa Gdańska[115]. Składy zostały skierowane do obsługi linii KM9 (Warszawa ZachodniaDziałdowo)[115].

18 maja 2012, w ramach prób technicznych, jeden z elfów, jako pierwszy pociąg osobowy Kolei Mazowieckich, wjechał na przygotowywaną do otwarcia stację Warszawa Lotnisko Chopina[116], z której regularne pociągi rozpoczęły kursowanie do Warszawy Wschodniej (linia KML) 1 czerwca[98]. 29 czerwca elfy rozpoczęły obsługę połączenia do przystanku Modlin, skąd 16 lipca rozpoczęły kursowanie autobusy Kolei Mazowieckich na nowo otwarte lotnisko Modlin w Nowym Dworze Mazowieckim[47].

23 maja 2012, pomiędzy przystankiem Warszawa Zoo a stacją Warszawa Praga, elf Kolei Mazowieckich (EN76-012) zderzył się czołowo z 19WE SKM Warszawa. W wyniku wypadku ranna została pasażerka elfa i pasażer 19WE[117].

Na początku 2013 Pesa na zamówienie Kolei Mazowieckich rozpoczęła doposażanie pojazdów w szklane wiatrołapy oraz zapasową sprężarkę i przetwornicę na koszt producenta[118][119]. W drugiej połowie 2013 roku 5 składów kursujące na lotnisko Chopina doposażano w kasowniki ZTM[120].

We wrześniu KM zamówiły symulator EN76 w spółce Autocomp Management[121], który został dostarczony w sierpniu 2014[122].

31 marca 2016 przewoźnik podpisał z Pesą umowę na utrzymanie jednostek poziomu P1-P3 oraz naprawy poziomu P4 połączone z modernizacją obejmującą: montaż Wi-Fi, nową powłokę lakierniczą, nowy system otwierania drzwi i nowe osłony zgarniaczy[123][124].

W połowie 2016 rozpoczął się montaż kasowników ZTM w 11 pociągach, które dotychczas ich nie miały[49].

Koleje Wielkopolskie[edytuj]

Koleje Wielkopolskie, 22WEa (EN76)

21 października 2010 oferta Pesy została wybrana w przetargu na dostawę 22 sztuk 4-członowych elektrycznych zespołów trakcyjnych[125]. Hiszpański CAF i szwajcarski Stadler, również startujący w tym konkursie, złożyli odwołanie od rozstrzygnięcia do Krajowej Izby Odwoławczej[126][127]. Ich wnioski zostały odrzucone[128], w związku z czym CAF wystąpił do sądu o unieważnienie przetargu[129], co również rozpatrzono odmownie. Umowa musiała być jeszcze sprawdzona przez Komisję Europejską[130]. Ostatecznie, 8 lutego 2011 przedstawiciele Pesy podpisali umowę z samorządem województwa wielkopolskiego na dostawę 22 elfów typu 22WEa dla Kolei Wielkopolskich, które miały zostać dostarczone pomiędzy sierpniem 2012 a czerwcem 2014[131].

30 października 2011 Koleje Wielkopolskie wypożyczyły śląskiego EN76-004 na uroczyste otwarcie zmodernizowanego Dworca Letniego w Poznaniu[132].

W maju 2012 rozpoczęto budowę pierwszej jednostki[133], która została przekazana 8 sierpnia na stacji Poznań Główny[134]. 21 listopada miał miejsce przejazd promocyjny EN76-028 na trasie PoznańOpalenica[135]. Elfy 9 grudnia rozpoczęły przewozy na linii Poznań – Kutno i Poznań – Zbąszynek[136]. Był to debiut przewoźnika na liniach zelektryfikowanych, gdyż do tej pory KW obsługiwały jedynie linie niezelektryfikowane[136]. Ze względu na niedostarczenie w terminie 3 pojazdów (6. - 8.) Pesa dostarczyła tabor zastępczy w postaci EN57[137].

15 grudnia 2013 elfy rozpoczęły kursowanie na trasie Poznań – Mogilno[138]. Ostatni z 22 zamówionych pojazdów (EN76-047) został uroczyście oddany do eksploatacji 25 lutego 2014 na Dworcu Letnim w Poznaniu[139].

Przewozy Regionalne Oddział Warmińsko-Mazurski[edytuj]

PROWM, 21WE (EN62)

7 listopada 2011 podpisano umowę z samorządem województwa warmińsko-mazurskiego na dostawę jednego 3-członowego elfa[140]. Pesa wygrała przetarg m.in. dzięki zaoferowaniu gwarancji na cały pociąg na 50 lat[141]. 22 listopada 2012 skład został przekazany, po czym miała miejsce jego prezentacja na trasie OlsztynCzerwonka[142].

Elf jest pierwszym elektrycznym pojazdem szynowym należącym do samorządu tego województwa. Dotychczas kupowano tylko pojazdy spalinowe[143], gdyż na terenie województwa większość linii jest niezelektryfikowanych[144].

Przewozy Regionalne Oddział Kujawsko-Pomorski[edytuj]

PROKP, 22WEc (EN76)

26 listopada 2013 podpisano umowę z woj. kujawsko-pomorskim na dostawę 5 sztuk 4-członowych elfów[16]. 26 maja 2014 zostały przekazane 2 pierwsze pojazdy[50], a 27 czerwca odbyła się ich uroczysta prezentacja na stacji Bydgoszcz Główna połączona z uroczystym przejazdem to Torunia. Pojazdy zakupione do obsługi połączeń ramach połączenia BiT City[145]. Dwa kolejne pojazdy zostały przekazane 12 grudnia 2014[146]. Na początku lutego 2015 PR rozpoczęły eksploatację ostatniego - 5. elfa[147]. W grudniu 2015 zaczęto kierować jednostki również na wydłużone relacji do i z Nakła nad Notecią, Jabłonowa Pomorskiego i Włocławka[148].

19 października 2015 zawarto umowę na rozszerzenie zamówienia o 1 pojazd[18] różniący się od pierwszych 5 większą prędkością eksploatacyjną wynoszącą 160 km/h zamiast 120 km/h[51]. Skład miał zostać dostarczony do końca czerwca 2016[18], ale ostatecznie wyjechał na tory pod koniec lipca[73]. 1 sierpnia został skierowany do obsługi trasy Bydgoszcz GłównaGdynia Główna oraz Bydgoszcz Główna – Laskowice Pomorskie[149].

Nagrody i wyróżnienia[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Ryszard Rusak. Od Pafawagu do Bombardiera. 60 lat Państwowej Fabryki Wagonów Pafawag we Wrocławiu. „Świat Kolei”. 10/2005, s. 12-17. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  2. Paweł Terczyński. Pafawag – kronika produkcji. „Świat Kolei”. 10/2005, s. 18-23. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  3. Paweł Terczyński. Wagony i zespoły spalinowe w obsłudze ruchu regionalnego na PKP. „Świat Kolei”. 9/2008, s. 12-21. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  4. a b Bogdan Waga. Elektryczne na start. „Koleje Małe i Duże”. 1/2007, s. 18-27. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  5. Piotr Sobolewski. Nowy Zakład Montażu Taboru Kolejowego firmy STADLER w Siedlcach. „Świat Kolei”. 5/2008, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  6. Tomasz Tomaszewski. EN95 – nowy zespół trakcyjny dla Warszawskich Kolei Dojazdowych. „Świat Kolei”. 9/2004, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  7. Prospekty na stronach producenta: ED59 Acatus, ED74 Bydgostia [dostęp 2012-02-21].
  8. Grzegorz Kotlarz. ELF – nowe dziecko PESY. „Świat Kolei”. 2/2010, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  9. Ryszard Piech: Plan rozwoju SKM Warszawa do 2027 roku. inforail.pl, 2008-06-02. [dostęp 2012-02-20].
  10. a b Wymagana pojemność jednego ezt co najmniej 450 pasażerów, w tym min. 200 pasażerów na miejscach siedzących. [...] Wysokość podłogi w strefie wejścia 760 ± 50 mm nad poziomem główki szyny. Udział niskiej podłogi w stosunku do całkowitej długości przedziałów pasażerskich – powyżej 75% Ogłoszenie o zamówieniu: Dostawa nowych elektrycznych zespołów trakcyjnych do wykonywania kolejowych przewozów pasażerskich. bip.umww.pl, 2010-10-22. [dostęp 2012-02-21].
  11. Prospekty na stronach producenta: Acatus II [dostęp 2012-02-22].
  12. a b c d e f g h i j k Prospekty na stronach producenta: 22WE Elf Śląsk, 27WE Elf SKM [dostęp 2012-02-22].
  13. a b Michał Grobelny. Elfy dla Mazowsza, Śląska i na rynki zachodnie. „Rynek Kolejowy”. 1/2010, s. 20–22. Warszawa: Zespół Doradców Gospodarczych „Tor”. ISSN 1644-1958 (pol.). 
  14. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x Paweł Terczyński. Elektryczne zespoły trakcyjne rodziny Elf. „Świat Kolei”. 3/2012, s. 26-33. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  15. a b Pesa z umową na 6 pociągów dla Kolei Śląskich. rynek-kolejowy.pl, 2012-09-10. [dostęp 2012-09-10].
  16. a b Elfy połączą Toruń z Bydgoszczą. rynek-kolejowy.pl, 2013-11-26. [dostęp 2013-11-26].
  17. a b c d e Dariusz Kalinowski. Elf dla BiT City. „Świat Kolei”. 5/2015, s. 12-15. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  18. a b c d Kujawsko-pomorskie zamówiło szóstego Elfa. rynek-kolejowy.pl, 2015-10-19. [dostęp 2015-10-19].
  19. a b c d e Elfy II pojadą do Kolei Śląskich. Umowa podpisana. rynek-kolejowy.pl, 2016-10-18. [dostęp 2016-10-19].
  20. a b Załącznik nr 3 do SIWZ KS/ZP/25/2016. kolejeslaskie.com. [dostęp 2016-10-20].
  21. a b Targi Innotrans 2010. Pesa zdobyła Berlin nowiutkim Elfem w rytmie Swinga.... 2010-09-27. [dostęp 2012-02-17].
  22. Paweł Terczyński. Międzynarodowe Targi Kolejowe TRAKO 2011. „Świat Kolei”. 11/2011, s. 12-15. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  23. Karol Wach: Czeski Rekin z polskiej fabryki PESY czyli RegioShark dla Ceskich Drahów. inforail.pl, 2012-07-02. [dostęp 2013-07-04].
  24. Czech Raildays na zdjęciach i filmie. 2013-06-22. [dostęp 2013-06-25].
  25. Targi TRAKO już jutro. Zobacz wystawę taboru. rynek-kolejowy.pl, 2013-09-23. [dostęp 2013-09-24].
  26. Elektryczne zespoły trakcyjne. pesa.pl. [dostęp 2014-09-23].
  27. Acatusy plus zastąpią Elfy. 2014-03-25. [dostęp 2014-03-25].
  28. Polska-Rzeszów: Tabor kolejowy 2013/S 181-312198 Ogłoszenie o udzieleniu zamówienia. ted.europa.eu, 2013-09-17. [dostęp 2013-09-04].
  29. Wyrok z dnia 20 grudnia 2013 r.. . KIO 2794/13. uzp.gov.pl. 
  30. Jest umowa na Darty dla PKP Intercity. rynek-kolejowy.pl, 2014-05-23. [dostęp 2014-05-23].
  31. a b c d e f g h i j k Prezentacja o śląskim Elfie. slaskie.pl. [dostęp 2012-03-06].
  32. a b c d Ryszard Piech: Zaelfieni. InfoRail, 2010-02-02. [dostęp 2012-03-06].
  33. Aleksandra Lewińska, Krzysztof Aładowicz: To jemu pociągi bydgoskiej Pesy zawdzięczają wygląd i duszę. bydgoszcz.wyborcza.pl, 2014-06-13. [dostęp 2016-01-31].
  34. 1520 mm. pesa.pl. [dostęp 2014-09-23].
  35. a b c d e Michał Pieńkowski, Piotr Zagozdon: EZT 27 WE. skm.warszawa.pl, 2012-04. [dostęp 2014-09-23].
  36. a b Pesa: Sześcioczłonowy niskopodłogowy elektryczny zespół trakcyjny 27WEb. kolejeslaskie.com. [dostęp 2012-12-15].
  37. a b Konkursy rozstrzygnięte. [dostęp 2012-09-19].
  38. Rafał Pisera. Szyny są OK!. „Wprost”. 25/2012 (1531). ISSN 0209-174. 
  39. Tomáš Kuchta. Aktuální pohled do firmy PESA. „Železniční magazín”. 12/2012, s. 20-24. M-presse plus (cz.). 
  40. Dostawa nowego trójczłonowego elektrycznego zespołu trakcyjnego. bip.warmia.mazury.pl. [dostęp 2013-10-23].
  41. Prospekt 21WE
  42. a b Andrzej Białoń, Juliusz Furman, Andrzej Kazimierczak. Zakłócenia generowane do sieci trakcyjnej przez nowoczesny elektryczny zespół trakcyjny 22 WE ELF. „Logistyka”. 3/2011, s. 161-163. Wydawnictwo Instytutu Logistyki i Magazynowania. ISSN 1231-5478. 
  43. Dostawa 8 Elektrycznych Zespołów Trakcyjnych (EZT) do wykonywania pasażerskich przewozów regionalnych, jednoprzestrzennych, wieloczłonowych, na wspólnych wózkach, ze świadczeniem usług serwisowych w okresie trzech lat od daty przekazania każdego EZT. bip.slaskie.pl. [dostęp 2013-10-23].
  44. a b Wielkopolska kupiła 22 Elfy. 2011-02-08. [dostęp 2013-10-21].
  45. Koleje Wielkopolskie mają nowego Elfa [ZDJĘCIA]. gloswielkopolski.pl, 2013-05-23. [dostęp 2014-03-30].
  46. a b Elektryczne zespoły trakcyjne EN76 ELF. Koleje Mazowieckie, 2012-04-16. [dostęp 2012-06-11].
  47. a b Pociągiem KM (i autobusem) na lotnisko do Modlina. pgt.pl, 2012-07-04. [dostęp 2012-07-17].
  48. Zdjęcie wieszaków rowerowych w 22WEe
  49. a b Znikające kasowniki w pociągach lotniskowych. Wkrótce więcej. transport-publiczny.pl, 2016-07-04. [dostęp 2016-07-05].
  50. a b Elfy dla BiT City przekazane. rynek-kolejowy.pl, 2014-05-28. [dostęp 2014-05-28].
  51. a b Elfem z Torunia do Bydgoszczy pojedziemy za 7,8 zł. rynek-kolejowy.pl, 2015-10-19. [dostęp 2015-10-30].
  52. Zdjęcie wieszaków rowerowych w 27WE
  53. a b c d e Marek Graff. Nowoczesne elektryczne zespoły trakcyjne w Polsce. „Technika Transportu Szynowego”. 5-6/2014, s. 34–47. Emi-press. ISSN 1232-3829. 
  54. a b c d Trako 2011: Czas na Elfiątko. inforail.pl, 2011-10-25. [dostęp 2012-03-07].
  55. Nowoczesne oblicze kolei w Świętokrzyskiem. przewozyregionalne.pl, 2013-03-11. [dostęp 2013-10-23].
  56. a b c Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia. kolejeslaskie.com. [dostęp 2016-10-20].
  57. Opis przedmiotu zamówienia. bip.slaskie.pl, 2009-03-04. [dostęp 2013-03-27].
  58. Opis przedmiotu zamówienia. bip.slaskie.pl, 2010-07-10. [dostęp 2013-03-27].
  59. Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego: Pierwszy ELF dla Kolei Wielkopolskich (galeria). KurierKolejowy.eu. [dostęp 2012-08-30].
  60. a b c Marek Graff, Krzysztof Rutkowski. Elfy z Pesy dla warszawskiej SKM. „Świat Kolei”. 9/2011, s. 2. Łódź: EMI-PRESS Wydawnictwa Techniczne i Naukowe. ISSN 1234-5962. 
  61. a b jm, Rynek Kolejowy: Najmniejszy Elf – najcichszy. rynek-kolejowy.pl, 2011-10-07. [dostęp 2012-09-03].
  62. "Elf" ruszył w Świętokrzyskie. sejmik.kielce.pl, 2011-10-06. [dostęp 2012-06-15].
  63. Świadectwo dopuszczenia do eksploatacji typu kolejowego 21WE. „Elektroniczna baza świadectw dopuszczenia typu do eksploatacji”. T/2012/0386, 2012-11-20. utk.gov.pl. 
  64. ELF, Unidades Eléctricas de piso bajo. „Ingeteam magazine”, 2010-09-15 (hiszp.). 
  65. Sekcja 22WE 2012-2013 (ang.). traktionssysteme.at. [dostęp 2015-01-04].
  66. System zbierania i analizy danych o eksploatacji pojazdów szynowych. 2011-08. [dostęp 2015-03-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-03-07)]. s. 16, 24, 25.
  67. Widoczne na zdjęciu Plik:Kabina 27 WE fot 01.JPG (2013-03-20)
  68. Świadectwo dopuszczenia do eksploatacji typu kolejowego 27WEb. „Elektroniczna baza świadectw dopuszczenia typu do eksploatacji”. T/2012/0910, 2012-12-07. utk.gov.pl. 
  69. Oznaczenia na burcie 27WEb (masy i systemu hamulca)
  70. Widoczne na zdjęciu Plik:EN96-001 3.JPG (2012-07-09)
  71. EMU/DEMU - Traktionssysteme Austria. traktionssysteme.at. [dostęp 2014-04-12].
  72. Roof mounted traction system for ELF. „Traction”. T10, 2012-07-17. ingeteam.com (ang.). 
  73. a b Departament Nadzoru Właścicielskiego, Transportu i Cyfryzacji i Biuro Prasowe Urzędu Marszałkowskiego: Nowy szybki elf (pol.). kujawsko-pomorskie.pl, 2016-07-25. [dostęp 2016-07-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-07-25)].
  74. Śląskie zamówiło jeszcze jednego ELFa. 2011-03-30. [dostęp 2011-12-24].
  75. Kolejne nowoczesne pociągi dla województwa śląskiego. 2009-12-22. [dostęp 2011-12-15].
  76. Katowice: Nowe pociągi na trasach województwa śląskiego. 2008-10-02. [dostęp 2012-03-05].
  77. Koleje Śląskie: Elfy wcale nie były gotowe. rynek-kolejowy.pl, 2013-01-04. [dostęp 2016-04-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-07)].
  78. Elfy stoją pod chmurką i się nudzą. Rynek Kolejowy, 2011-04-22. [dostęp 2012-01-06].
  79. Elfy Kolei Śląskich całe i zdrowe. Rynek Kolejowy, 2011-07-28. [dostęp 2012-02-16].
  80. Pociągi nowego przewoźnika – Kolei Śląskich – wyjechały na tory. Gazeta Prawna, 2011-10-01. [dostęp 2011-10-03].
  81. Koleje Śląskie: To Przewozy Regionalne zwlekają z przejęciem elfów. Rynek Kolejowy, 2011-07-21. [dostęp 2012-02-16].
  82. Zespoły trakcyjne rodziny Elf. W: Robert Kroma, Janusz Sosiński, Krzysztof Zintel: Normalnotorowe wagony silnikowe kolei polskich 1991–2013. Wyd. 1. Poznań: BWH Kolpress, 2014, s. 191-206, seria: Encyklopedia taboru. ISBN 978-83-933257-6-4.
  83. jm: Koleje Śląskie: Elfy wcale nie były gotowe. Rynek Kolejowy, 2013-01-04. [dostęp 2013-02-01].
  84. Elfy nie dotrą dziś do KŚ, bo mają usterki. kurierkolejowy.eu, 2013-01-07. [dostęp 2013-01-07].
  85. ELF-y dla KŚ przeszły odbiory techniczne. kurierkolejowy.eu, 2013-01-30. [dostęp 2013-01-30].
  86. Jutro prezentacja nowych Elfów KŚ. Z pasażerami pojadą już w poniedziałek. rynek-kolejowy.pl, 2013-02-01. [dostęp 2013-02-01].
  87. KŚ: nowe ELF-y wożą już pasażerów. kurierkolejowy.eu, 2013-02-04. [dostęp 2013-02-04].
  88. INFORMACJA DOTYCZĄCA ZMIANY ROZKŁADU JAZDY POCIĄGÓW KOLEI ŚLĄSKICH (aktualizacja 20.02.2013r.). kolejeslaskie.com. [dostęp 2013-02-25].
  89. KŚ mają komplet Elfów. VT614 brak. rynek-kolejowy.pl, 2013-03-04. [dostęp 2013-03-04].
  90. W Kolejach Śląskich jeżdżą już wszystkie zamówione Elfy. wyborcza.pl, 2013-03-09. [dostęp 2013-03-09].
  91. Pożar Elfa Kolei Śląskich. Kabina doszczętnie spalona. rynek-kolejowy.pl, 2014-05-28. [dostęp 2014-05-28].
  92. czerwcu spalony Elf wróci na śląskie tory. rynek-kolejowy.pl, 2013-08-09. [dostęp 2013-08-13].
  93. SKM Warszawa żegna klasyczne EN57. inforail.pl, 2012-02-22. [dostęp 2012-02-22].
  94. Ogłoszenie o zamówieniu. skm.bip.um.warszawa.pl, 2010-11-15. [dostęp 2012-06-01].
  95. Karol Wach: Całkiem nowa konstrukcja z Newagu dla SKM Warszawa. inforail.pl, 2011-02-21. [dostęp 2012-06-01].
  96. SKM = nowoczesność. ztm.waw.pl, 2011-09-23. [dostęp 2012-06-13].
  97. SKM pojechała na Lotnisko Chopina. rynek-kolejowy.pl, 2012-04-23. [dostęp 2012-04-23].
  98. a b Szybko i nowocześnie czyli pociągiem na warszawskie lotnisko. inforail.pl, 2012-06-01. [dostęp 2012-06-02].
  99. Siódmy Impuls jeździ już po Warszawie. kurierkolejowy.eu, 2013-02-26. [dostęp 2013-02-26].
  100. Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2013/S 197-341320 Ogłoszenie o dobrowolnej przejrzystości ex ante. ted.europa.eu, 2013-10-08. [dostęp 2013-10-10].
  101. Wykolejona w 2013 r. "lotniskowa" SKM-ka już na torach. rynek-kolejowy.pl, 2014-01-28. [dostęp 2014-01-28].
  102. Relacja z miejsca zderzenia w Warszawie Wesołej (zdjęcia i film). rynek-kolejowy.pl, 2014-02-10. [dostęp 2014-02-10].
  103. Pechowy 27WE-009 znowu jedzie na naprawę do PESY. inforail.pl, 2014-06-23. [dostęp 2014-06-23].
  104. Elfy dla świętokrzyskiego. 2010-08-18. [dostęp 2012-01-04].
  105. Marszałek nie wziął kluczy do Elfa. 2011-10-05. [dostęp 2012-01-04].
  106. Przekazanie świętokrzyskiego Elfa – fotogaleria. 2011-10-06. [dostęp 2012-02-16].
  107. "Elf" rusza w Świętokrzyskie. 2011-10-05. [dostęp 2012-02-16].
  108. PR wykupią świętokrzyskie Elfy?. rynek-kolejowy.pl, 2016-10-09. [dostęp 2016-10-29].
  109. Koleje Mazowieckie kupią pociągi ELF. infogrodzisk, 2010-02-12. [dostęp 2012-01-06].
  110. Sąd uznał racje Stadlera. Rynek Kolejowy, 2010-02-26. [dostęp 2012-01-06].
  111. Warszawa: Koleje Mazowieckie kupują Elfy. inforail, 2011-01-20. [dostęp 2012-01-04].
  112. Pierwsze Flirty już na Mazowszu. inforail.pl, 2008-06-03. [dostęp 2012-03-07].
  113. Pomaluj ELF-y: Regulamin już dostępny!. Rynek Kolejowy, 2011-03-07. [dostęp 2012-03-07].
  114. Konrad Majszyk, Piotr Szymaniak. Elfy na lotnisko, pendolino nad morze i do Krakowa. „Życie Warszawy”, 2011-08-22. 
  115. a b Pierwsze dwa Elfy oficjalnie przekazane Kolejom Mazowieckim. inforail, 2011-08-22. [dostęp 2012-01-06].
  116. Próbny przejazd KM na Lotnisko Chopina. kurierkolejowy.eu, 2012-05-18. [dostęp 2012-05-21].
  117. Czołowe zderzenie pociągów w Warszawie. Dwie osoby ranne. rynek-kolejowy.pl, 2012-05-23. [dostęp 2012-05-23].
  118. Pesa „dozbraja” Elfy Kolei Mazowieckich. rynek-kolejowy.pl, 2013-03-06. [dostęp 2013-03-06].
  119. To Pesa zapłaci za doposażenie Elfów. rynek-kolejowy.pl, 2013-03-07. [dostęp 2013-03-07].
  120. Warszawskie lotniska z cyklicznym rozkładem jazdy i nadal z Elfami. rynek-kolejowy.pl, 2013-11-28. [dostęp 2013-11-29].
  121. KM zaczną szkolić maszynistów na symulatorze ELF-a. kurierkolejowy.eu, 2014-08-13. [dostęp 2014-08-14].
  122. KM będą miały symulator jazdy za 2,2 mln zł. kurierkolejowy.eu, 2013-09-12. [dostęp 2013-09-17].
  123. Pesa będzie serwisować Efly Kolei Mazowieckich. rynek-kolejowy.pl, 2016-04-04. [dostęp 2016-07-09].
  124. Usługi - 113969-2016. ted.europa.eu, 2016-04-01. [dostęp 2016-07-09].
  125. Wiemy jakie pociągi będą jeździć w Wielkopolsce!. 2010-10-21. [dostęp 2012-01-04].
  126. 22 ezety dla Wielkopolski CAF idzie do sądu. 2010-12-16.
  127. Pociągi dojadą do Wielkopolski z opóźnieniem?. 2010-11-03. [dostęp 2012-01-04].
  128. Pesa coraz bliżej kontraktu na dostawę pociągów. 2011-11-18. [dostęp 2012-01-04].
  129. Hiszpanie idą z pociągami do sądu. 2011-12-15. [dostęp 2012-01-04].
  130. KE wstrzyma zakup pociągów dla Wielkopolski? (dostęp 13 stycznia 2010)
  131. Umowa na 22 nowe pociągi dla Wielkopolski podpisana!. 2011-02-12. [dostęp 2012-01-04].
  132. Paweł Korcz. Otwarcie Dworca Letniego w Poznaniu. „Świat Kolei”. 10/2011, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  133. Pesa już buduje Elfy dla Wielkopolski. W tym roku dostarczy osiem. 2012-05-11. [dostęp 2012-06-21].
  134. Pierwszy wielkopolski Elf już w Poznaniu. 2012-08-08. [dostęp 2012-08-08].
  135. Fotorelacja z przejazdu ELFem na trasie Poznań – Opalenica (21.11.2012). koleje-wielkopolskie.com.pl, 2012-11-21. [dostęp 2012-11-21].
  136. a b Koleje Wielkopolskie pokazały nowy rozkład. kurierkolejowy.eu, 2012-11-19. [dostęp 2012-11-19].
  137. Dlaczego w Wielkopolsce jest tylko 5 z 8 Elfów?. rynek-kolejowy.pl, 2013-01-17. [dostęp 2013-01-17].
  138. W. Pietrzak. Elfy dla Kolei Wielkopolskich. „Świat Kolei”. 1/2014, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  139. Przyjechał dwudziesty drugi pociąg ELF. radiomerkury.pl, 2014-02-25. [dostęp 2014-02-25].
  140. Karol Wach: Elf dla Warmii i Mazur. 2011-11-08. [dostęp 2012-01-03].
  141. PESA dała gwarancję na 50 lat. Rynek Kolejowy, 2011-10-07. [dostęp 2012-01-02].
  142. Awaria ELF-a podczas pierwszego przejazdu. kurierkolejowy.eu, 2012-11-22. [dostęp 2012-11-22].
  143. Sebastian Marszał. Pociągi spalinowe na Warmii i Mazurach. „Świat Kolei”. 9/2008, s. 3. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  144. Ryszard Stankiewicz, Marcin Stiasny: Atlas Linii Kolejowych Polski 2011. Wyd. pierwsze. Rybnik: Eurosprinter, 2011. ISBN 978-83-931006-4-4.
  145. Elfy dla BiT City oficjalnie przekazane. rynek-kolejowy.pl, 2014-06-27. [dostęp 2014-06-27].
  146. Nowy tabor na trasie Bydgoszcz-Toruń. rynek-kolejowy.pl, 2014-12-12. [dostęp 2014-12-12].
  147. Ostatni zamówiony ELF dla BiT City już na torach. kurierkolejowy.eu, 2015-02-06. [dostęp 2015-02-06].
  148. Ryszard Rusak. Nowe i zmodernizowane ezt w kujawsko-pomorskim. „Świat Kolei”. 2/2016, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  149. Kujawsko-pomorski Elf rozpoczął obsługę Trójmiasta. rynek-kolejowy.pl, 2016-08-04. [dostęp 2016-08-08].
  150. Karol Wach: Znamy laureatów konkursów Trako 2011. infotram.pl, 2011-10-13. [dostęp 2014-08-15].