2 Brygada Kawalerii Narodowej (Wielkie Księstwo Litewskie)
| Historia | |
| Państwo | |
|---|---|
| Sformowanie | |
| Rozformowanie | |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | |
| Ostatni | |
| Organizacja | |
| Dyslokacja | |
Muzeum Wojska Polskiego
2 Brygada Kawalerii Narodowej Wielkiego Księstwa Litewskiego – brygada jazdy armii Wielkiego Księstwa Litewskiego Rzeczypospolitej Obojga Narodów autoramentu narodowego[3].
- Inne nazwy brygady: Brygada Petyhorską lub Brygada Pińska[1].
Formowanie i zmiany organizacyjne
[edytuj | edytuj kod]Utworzona w 1776 z oddziałów petyhorskich[1]. W 1776 roku liczyła etatowo 478 żołnierzy[4].
W 1777 w skład brygady wchodził sztab i chorągwie[5]:
- chorągiew jego królewskiej mości
- chorągiew buławy wielkiej litewskiej
- chorągiew buławy polnej litewskiej
- chorągiew M. Brzostowskiego
- chorągiew J. A. Mniszcha
- chorągiew M. Ogińskiego
- chorągiew J. M. Chodkiewicza
- chorągiew A. Czartoryskiego
- chorągiew A. M. Rokickiego
- chorągiew A. K. Czartoryskiego
- chorągiew L. Tyszkiewicza
- chorągiew M. Łopotta
- chorągiew M. Ogińskiego
- chorągiew J. Suchodolskiego
- chorągiew D. Głuchowskiego
- chorągiew S. Aleksandrowicza
Chorągwie zgrupowane były w czterech szwadronach po cztery chorągwie[6].
Stan faktyczny według „raty marcowej” z 1777 roku wynosił 284 żołnierzy[4]. Reformy sejmu czteroletniego przewidywały w 1789 przyrost liczebności wojsk do armii 100 tysięcznej. Nieco później zmniejszono jej etat do 65 tysięcy. Przy zachowaniu etatu z 1776, nowy zaciąg dla jednostki przewidywał 1120 ludzi, co razem miało stanowić 1598 żołnierzy w służbie[7]. W październiku 1789 w etacie chorągwi zwiększono liczbę towarzyszy i szeregowych. Miały one składać się z rotmistrza tytularnego, dwóch oficerów, jednego namiestnika, 46 (w czterech chorągwiach) lub 47 towarzyszy oraz jednego podoficera, jednego trębacza (w ośmiu chorągwiach) i 47 pocztowych. Łącznie tak zorganizowana brygada miała liczyć 1606 ludzi i 1423 konie[8].
Stan oddziału w 1792 roku, do czasu przejęcia wojska litewskiego przez konfederację targowicką, wynosił etatowo 1619 żołnierzy a praktycznie 1608[9]. Można przyjąć, że w kwietniu 1794 roku stan brygady wynosił etatowo 854 żołnierzy, a faktyczny 342[10]. W 1994 roku zorganizowana była w 8 chorągwi[11].
Brygada zorganizowana była w 2 szwadrony po dwie chorągwie[12]. Jej stan liczebny na dzień 1 sierpnia 1793 wynosił 369 ludzi i 208 koni, a 16 kwietnia 1794 około 360 ludzi i około 300 koni[12].
Żołnierze brygady
[edytuj | edytuj kod]Stanowiska oficerskie w brygadzie zajmowali: brygadier-komendant, wicebrygadier-wicekomendant, major, kwatermistrz-kasjer, audytor, adiutant, rotmistrz, porucznik, podporucznik i chorąży[13]. Rangami oficerskimi były też stopnie: towarzysza i namiestnika. Odpowiadały one randze chorążego. Nie byli oni patentowani przez króla lecz przez rotmistrzów lub hetmanów i ich rzeczywiste role w chorągwiach bardziej można przyrównać do podoficerskich[13].
Komendanci[1]:
- Franciszek Ksawery Chomiński
- Piotr Antoni Twardowski (14 października 1790)
- Józef Kopeć (1794)
Walki brygady
[edytuj | edytuj kod]Brygada brała udział w walkach w czasie wojny w obronie Konstytucji 3 maja i insurekcji kościuszkowskiej.
Bitwy i potyczki[14]:
- bitwa pod Mirem (11 czerwca 1792)
- bitwa pod Dubienką (18 maja 1794)
- Mikołajów (23 maja 1794)
- obrona Warszawy
- bitwa pod Gołkowem (9-10 lipca 1794)
- Wola (27 lipca 1794)
- Wilno (10 sierpnia 1794)
- Szwedzkie baterie (25 sierpnia 1794)
- Powązki (28 lipca oraz 26/27 sierpnia 1794)
- Błonie (9 września 1794)
- bitwa pod Maciejowicami (10 października 1794)
- obrona Pragi (4 listopada 1794).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Gembarzewski 1925 ↓, s. 10.
- ↑ Nikolaus Raspe 1781 ↓, s. 111.
- ↑ Trąbski 2012 ↓, s. 245.
- ↑ a b Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. XXI.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. 93.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. 94.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. XXII.
- ↑ Trąbski 2012 ↓, s. 129.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. XXIV.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. XXVI.
- ↑ Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. 43.
- ↑ a b Ratajczyk i Teodorczyk 1987 ↓, s. 101.
- ↑ a b Machynia, Rakutis i Srzednicki 1999 ↓, s. 44.
- ↑ Gembarzewski 1925 ↓, s. 11.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Bronisław Gembarzewski: Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej, 1925.
- Gabriel Nikolaus Raspe: Accurate Vorstellung der Königlich Pohlnischen Armee nach der auf dem in Jahre 1775 gehaltenen Reichstage festgesetzen Stärke und Uniform. Nürnberg: Raspe, Gabriel Nikolaus (1712-1785). Druk., 1781.
- Mariusz Machynia, Valdas Rakutis, Czesław Srzednicki: Oficerowie wojska Wielkiego Księstwa Litewskiego. Sztab, kawaleria, artyleria, wojska inżynieryjne i piechota. Kraków: Księgarnia Akademicka. Wydawnictwo Naukowe, 1999. ISBN 83-7188-239-4.
- Tomasz Ciesielski: Jazda koronna i Wielkiego Księstwa Litewskiego autoramentu narodowego armii Rzeczypospolitej Obojga Narodów w latach 1717-1776. W: Aleksander Smoliński[red.]: Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii. T.1. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2010. ISBN 978-83-231-2567-9.
- Mariusz Machynia: Kawaleria litewska w początkowym okresie działań Komisji Wojskowej Rzeczypospolitej Wielkiego księstwa Litewskiego. Lata 1765-1766. W: Aleksander Smoliński[red.]: Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii. T.2. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2012. ISBN 978-83-231-2783-3.
- Maciej Trąbski: Kawaleria autoramentu narodowego Rzeczypospolitej Obojga Narodów w epoce stanisławowskiej. Lata 1775–1794. W: Aleksander Smoliński (red.): Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii. T. 2. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2012. ISBN 978-83-231-2783-3.
- Leonard Ratajczyk, Jerzy Teodorczyk: Wojsko powstania kościuszkowskiego w oczach współczesnych malarzy. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987. ISBN 83-11-07090-3.