2 Pułk Lotniczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
2 Pułk Lotniczy
Ilustracja
Odznaka pamiątkowa pułku
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 11 sierpnia 1921
Rozformowanie 24 sierpnia 1939
Tradycje
Święto 15 sierpnia
15 maja
Organizacja
Dyslokacja garnizon Kraków
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk lotnictwo
Podległość Departament IV MSWojsk.
3 Grupa Aeronautyczna
3 Grupa Lotnicza
Budynek dowództwa pułku (przed 1929)
Święto 2 pułku lotniczego w Krakowie - odsłonięcie pomnika poległych lotników; maj 1931 r.
Święto 2 pułku lotniczego w Krakowie - samoloty 121 i 122 eskadry myśliwskiej w locie; maj 1934 r.
Dyslok lotn 1939.png

2 Pułk Lotniczy (2 plot) – oddział lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

2 pułk lotniczy został sformowany na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych z 20 lipca 1921. Formowanie oddziału rozpoczęto 11 sierpnia tego roku. Jednostka stacjonowała w garnizonie Kraków, na lotnisku Rakowice[1].

Na początku w jego skład wchodził tylko II dywizjon wywiadowczy dowodzony przez ppłk pil. Jan Sendorka składający się z 6 i 14 eskadry wywiadowczej[2], II lotniczy batalion uzupełnień pod dowództwem ppłk. obs. Franciszka Schneidera i II park lotniczy mjr. obs. Władysława Torunia. Pułk zajął koszary i pomieszczenia w Rakowicach oraz Prądniku Czerwonym. W sierpniu 1922 w skład II dywizjonu została włączona 8 eskadra wywiadowcza z 1 pułku lotniczego[2].

Eskadry lotnicze cierpiały na niedostatek samolotów. Dobrze funkcjonujące warsztaty parku lotniczego dokonywały nie tylko bieżących przeglądów technicznych i napraw, ale podjęły również w 1922 produkcję własną samolotów szkolnych Brandenburg i Oeffag. Ponadto w warsztatach przeprowadzano generalny remont płatowców Ansaldo SVA i Ansaldo „Balilla”. Te ostatnie zakupione zostały za granicą, a zasekwestrowane przez władze gdańskie, gdzie uległy dużej dewastacji. W tym czasie eskadry pułku otrzymywały samoloty Ansaldo 300, produkowane w kraju na licencji włoskiej[2]. W 1923 rozpoczęto powiększenia pola wzlotów oraz budowę żelbetowych hangarów[3]. 27 maja 1925 na bazie 8 eskadry został utworzony kolejny dywizjon. Sformowano jednocześnie 24 eskadrę lotniczą. Dowódcą nowo powstałego II dywizjonu lotniczego został mjr pil. Stanisław Ratomski[3].

W tym też roku, w związku z ujednoliceniem numeracji jednostek w lotnictwie polskim, w pułku zmieniono numery wszystkim eskadrom. Nazwy eskadr wywiadowczych zmieniono na lotnicze[3]. Pierwsza cyfra numeru eskadry lotniczej oznaczała – nr pułku, druga – kolejność eskadry. Pułk składał się z: I i II dywizjonu oraz 21 (dawnej 6), 22 (14), 23 (8) i nowo utworzonej 24 eskadry liniowej. W trzecim kwartale eskadry rozpoczęły wymianę dotychczasowego sprzętu na francuskie samoloty Potez XV[3].

19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 15 sierpnia, jako datę święta pułkowego[4][5]. 14 grudnia 1928 minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zmienił datę święta pułkowego 2 plot z dnia 15 sierpnia na dzień 15 maja[6].

W 1928 przeprowadzono kolejną reorganizację lotnictwa wojskowego. 14 lipca przybył do pułku III dywizjon myśliwski z rozformowanego 11 pułku myśliwskiego w Lidzie (113 i 114 eskadry). W zamian do Lidy, do nowo utworzonego 5 pułku lotniczego odleciał II dywizjon wywiadowczy (23 i 24 eskadry przemianowane na 54 i 55)[5]. Eskadry myśliwskie w Krakowie otrzymały numery 121 i 122. Przy ujednolicaniu godeł jednostek lotniczych na figury geometryczne, jako tło 2 pułk lotniczy otrzymał kwadrat barwy niebieskiej o wymiarach 50x50 cm[5]. Wiosną 1929 pułk został włączony w skład 3 Grupy Aeronautycznej, która w 1936 została przemianowana na 3 Grupę Lotniczą. W jej składzie pozostawał do 1939 roku. Jesienią 1929 zorganizowano w pułku dywizjon szkolny. Jego dowódcą mianowano mjr.pil. Juliusza Gilewicza[5].

W 1932 na lotnisku Rakowice wykonano instalację oświetleniową umożliwiającą szkolenie w lotach nocnych. Pod koniec roku przystąpiono także do organizacji bazy lotniczej, której komendantem został mjr pil. Jerzy Garbiński[5]. 

Jesienią 1933 sformowano trzecią eskadrę myśliwską dla III/2 dywizjonu. W następnym roku, wykonując rozkaz MSWojsk. L. dz. 4349/ /tjn.Og.-Org. z 19 stycznia 1934 i rozkaz dzienny nr 61/34 z 15 marca 1934, z nadwyżek etatowych I dywizjonu utworzono w pułku trzecią eskadrę liniową (nr 24). Samoloty Breguet XIX otrzymano z 1 pułku lotniczego[7].

W 1934 na Podkarpaciu i w południowo-wschodniej Polsce miała miejsce katastrofalna w skutkach powódź. W walce z żywiołem uczestniczyły załogi eskadr liniowych 2 pułku. Dostarczano samolotami żywność, odzież i lekarstwa oraz ewakuowano zagrożonych. W czasie akcji rozbito 4 samoloty, a jeden z pilotów uległ ciężkiemu wypadkowi[7].

Zgodnie z wytycznymi Dep. Aeronautyki MSWojsk. i rozkazem dziennym nr 221/34 z 20 października 1934 przystąpiono do formowania kolejnej eskadry towarzyszącej. Jednostka ta, wspólnie z 24 eskadrą liniową utworzyły II dywizjon liniowy, dowodzony przez kpt. obs. Władysława Bohuszewicza[7].

W 1936 przy dywizjonie szkolnym zorganizowano Pułkową Szkołę Pilotażu. Kandydaci, po uprzednim ukończeniu kursu szybowcowego i Szkoły Obsługi Samolotów, mogli kontynuować wyszkolenie w zakresie wstępnego i podstawowego pilotażu. W październiku 1937 na bazie plutonów eskadry towarzyszącej sformowano kolejne eskadry towarzyszące po dwa plutony, a 3 samoloty plus samolot dowódcy. Rozwiązano też dowództwo II dywizjonu liniowego, a zorganizowano dowództwa II dywizjonu towarzyszącego. Dowódcą nowo sformowanego dywizjonu mianowano kpt. obs. Stanisława Hermanowskiego. Eskadra liniowa z byłego II dywizjonu została wcielona do I/2 dywizjonu[7]. 

W 1938 do dyspozycji dowódcy lotnictwa Grupy Operacyjnej „Śląsk” oddano dwueskadrowy I dywizjon liniowy oraz dwie eskadry towarzyszące. Wzięły one udział w operacji przyłączania Śląska Cieszyńskiego do Polski[8].

W 1939 nasiliła się penetracja rejonów przygranicznych przez niemieckie lotnictwo. Pułk wystawiał w południowo-zachodnich rejonach Polski na zagrożonych kierunkach zasadzki myśliwskie . W czerwcu jedna z eskadr towarzyszących przezbrojona została w samoloty RWD-14 „Czapla”. W czasie mobilizacji sierpniowej rozwiązano 2 pułk lotniczy, a na jego bazie powstała Baza Lotnicza nr 2. Jej komendantem został mjr obs. Władysław Popiel. Rozwiązano także 29 eskadrę towarzyszącą[8]. Pozostałe eskadry zostały przydzielone do Armii „Kraków”, a 123 eskadra myśliwska podporządkowana została dowódcy Brygady Pościgowej.

121 esk mysl.png
122 esk mysl.png
123 esk mysl.png
21 esk bomb.png
22 esk bomb.png
24 esk rozp.png

Struktura organizacyjna pułku[edytuj | edytuj kod]

Dywizjony i eskadry pułku[9]
Lata Dywizjony Eskadry liniowe Godło
1922 II dywizjon wywiadowczy 6 eskadra wywiadowcza
14 eskadra wywiadowcza
8 eskadra wywiadowcza
8ewyw.png
II lotniczy batalion uzupełnień
II park lotniczy
1925 I dywizjon lotniczy 21 eskadra lotnicza
22 eskadra lotnicza
II dywizjon lotniczy 23 eskadra lotnicza
24 eskadra lotnicza
1930 I dywizjon liniowy 21 eskadra liniowa
2p 1e lin 1.png
22 eskadra liniowa
2p 2e lin 1.png
121 eskadra myśliwska
2p 1e mysl 1.png
122 eskadra myśliwska
2p 2e mysl 1.png
23 eskadra towarzysząca
(pluton towarzyszący)
2p e tow 1.png
1936 I dywizjon liniowy 21 eskadra liniowa
2p 1e lin 1.png
22 eskadra liniowa
2p 2e lin 1.png
II dywizjon liniowy 24 eskadra liniowa
2p 3e lin 1.png
26 eskadra towarzysząca
III/2 dywizjon myśliwski 121 eskadra myśliwska
2p 1e mysl 1.png
122 eskadra myśliwska
123 eskadra myśliwska
23 eskadra towarzysząca
2p e tow 1.png
1937 I/2 dywizjon liniowy 21 eskadra liniowa
21ebomb.png
22 eskadra liniowa
22ebomb.png
24 eskadra liniowa
24 erozp.png
III/2 dywizjon myśliwski 121 eskadra myśliwska
Godło121 eskadry mysliwskiej.JPG
122 eskadra myśliwska
Godlo 122 eskadry myśliwskiej.JPG
123 eskadra myśliwska
123emysl.png
II/2 dywizjon towarzyszący 23 eskadra towarzysząca
23eobs.png
26 eskadra towarzysząca
26etow 1p.png
29 eskadra towarzysząca
29etow.png
W sierpniu 1939

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Święto 2 plot w Krakowie - wręczenie odznak pułkowych przez ppłk Edwarda Lewandowskiego; maj 1931 r.
Wizyta gen. Gustawa Orlicz-Dreszera w 2 pułku lotniczym w Krakowie; 1936 r.
Dowódcy pułku
  • ppłk pil. Ernest Cieślewski (VII 1921 – 24 III 1923 → zastępca kierownika Centralnych Zakładów Lotniczych[10])
  • ppłk pil. Jerzy Borejsza (24 III 1923[10] – 1 III 1925 → zastępca szefa Departamentu IV Żeglugi Powietrznej MSWojsk[11].)
  • płk pil. Jan Sendorek (1 III 1925 – V 1926 → dowódca 1 plot)
  • płk pil. Jan Malczewski (V 1926 – 27 IV 1929 → dyspozycja dowódcy OK V[12])
  • mjr pil. inż. Tadeusz Kajetan Wereszczyński (27 IV 1929[12] – 28 I 1931 → dyspozycja dowódcy OK V[13])
  • ppłk pil. Edward I Lewandowski (1 II 1931[14] – III 1939 → II zastępca dowódcy Lotnictwa)
  • ppłk pil. Stanisław Nazarkiewicz (III – VIII 1939 → dowódca Lotnictwa i OPL SGO „Narew”)
Zastępcy dowódcy pułku
  • ppłk tyt. płk Adam II Zaleski (do I 1925[15] → 1 plot.)
  • mjr obs. Edward Karaś (27 IV 1929 – 1 II 1931 → dowódca blot)
  • ppłk dypl. obs. Felicjan Sterba (do III 1939)
  • ppłk obs. Stanisław Luziński (III – VIII 1939)
Oficerowie

Katastrofy i incydenty[edytuj | edytuj kod]

23 grudnia 1921 około godz. 16.00 w koszarach pułku doszło go gwałtownej sprzeczki na tle służbowym pomiędzy sierżantem Adolfem Wandorą a urzędnikiem warsztatowym Ludwikiem Weindtem w trakcie, której Wandora uderzył Weindta stołkiem po czym zaczął uciekać. Ludwik Weindt w uniesieniu strzelił w kierunku uciekającego Wandora raniąc go śmiertelnie, a następnie oddał się w ręce oficera służbowego[16].

7 września 1933 w pobliżu Jaronowic doszło do zderzenia w powietrzu dwóch należących do pułku samolotów, odbywających wówczas loty ćwiczebne. W katastrofie tej zginęli wszyscy członkowie załóg obu maszyn, to jest: porucznik - obserwator Edward Krupski, plutonowy - pilot Czesław Owszyk, porucznik - obserwator Kazimierz Godła i kapral - pilot Roman Jurek[17].

Odznaka pułkowa i znaki na samolotach[edytuj | edytuj kod]

W 1931 Minister Spraw Wojskowych zatwierdził Pamiątkową Odznakę Pułkową 2 Pułku Lotniczego (Dz. Rozk. nr 11 poz. 129 z 21 kwietnia 1931). Przedstawia ona trójkę samolotów przelatującą nad srebrnymi wieżami Kościoła Mariackiego w Krakowie na niebieskim tle. U dołu odznaki widnieje żółty inicjał 2 PL, a u góry biało-czerwona szachownica z orłem lotniczym. Dwuczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana. Na rewersie próba srebra i imiennik grawera JK. Wymiary: 45x20 mm, a wykonanie: Jan Knedler z Warszawy[18]

Wersje[19]
srebro, na rewersie próba srebra, imiennik i nazwisko grawera F. MALINA KRAKÓW
srebro, na rewersie próba srebra i numer nadania
bez sygnatur na rewersie, lakierowana lub emaliowana
żołnierska, jednoczęściowa, tombak srebrzony, bez emalii, na rewersie nazwisko grawera F. MALINA KRAKÓW
Wykonanie: Franciszek Malina z Krakowa
żołnierska, jednoczęściowa, wykonana w tombaku, bez sygnatur na rewersie

Wykonanie: Jan Knedler z Warszawy

Odznakę nadawano podczas święta pułkowego w dniu 15 maja[5].

Znaki na samolotach pułku w latach 1927 -1932
Regulaminowe tło pod godła eskadr 2 pułku lotniczego obowiązujące od 1932 i godła „zwierzęce” eskadr[20]
Umieszczane pod skrzydłem litery identyfikacyjne 2 pułku lotniczegoLitera 2PL.png lub Litera 2PL 1.png[8][21]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sławiński 1983 ↓, s. 36.
  2. a b c Pawlak 1989 ↓, s. 146.
  3. a b c d Pawlak 1989 ↓, s. 147.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  5. a b c d e f Pawlak 1989 ↓, s. 149.
  6. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 35 z 14 grudnia 1928 roku, poz. 378.
  7. a b c d Pawlak 1989 ↓, s. 150.
  8. a b c Pawlak 1989 ↓, s. 151.
  9. Kowalski 1981 ↓, s. 12.
  10. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 17 z 24 marca 1923 roku, s. 206.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 42 z 10 kwietnia 1925 roku, s. 199.
  12. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 123.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 3.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 17.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 16 stycznia 1925 roku, s. 22.
  16. „Czas” Nr 296 z 29 grudnia 1921 r., s. 2.
  17. Śmierć czterech lotników. „ABC. Pismo codzienne. Informuje wszystkich o wszystkiem”, s. 1, 8 września 1933. 
  18. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 334.
  19. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 335.
  20. Kowalski 1981 ↓, s. 121.
  21. Kowalski 1981 ↓, s. 93.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]