2 Pułk Ułanów Grochowskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
2 Pułk Ułanów Grochowskich
Ilustracja
Historia
Państwo

 II Rzeczpospolita

Sformowanie

1917

Rozformowanie

1944

Patron

płk Józef Dwernicki

Tradycje
Święto

26 sierpnia[a]

Nadanie sztandaru

1918

Rodowód

2 Pułk Ułanów

Kontynuacja

2 bcz 4 Suwalskiej BKPanc

Dowódcy
Pierwszy

płk Władysław Mosiewicz

Ostatni

mjr Antoni Platonoff

Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
bitwa pod Antopolem (18 II 1919)
bitwa pod Samhorodkiem (5 VI 1920)
bitwa pod Rudnią Baranowską (11–12 X 1920)
kampania wrześniowa
bitwa pod Kockiem (2–6 X 1939)
Organizacja
Dyslokacja

Suwałki (1921 – 1939)

Rodzaj wojsk

kawaleria

Podległość

8 Brygada Jazdy
BK Suwałki (1929–1937)
Suwalska BK (1937–1939)

2 Pułk Ułanów Grochowskich im. Generała Józefa Dwernickiego (2 p.uł.) – oddział kawalerii I Korpusu Polskiego w Rosji, Wojska Polskiego II RP i Armii Krajowej.

12 maja 1919 minister spraw wojskowych nadał pułkowi nazwę „2. Grochowski pułk ułanów im. Dwernickiego”[2]. 29 lipca 1924 minister spraw wojskowych sprostował dotychczasową nazwę pułku na „2-gi pułk ułanów grochowskich im. gen. Dwernickiego”[3].

W latach 1921–1939 pułk stacjonował w garnizonie Suwałki, w koszarach byłego 2 Lejb-Dragońskiego Pskowskiego Pułku. Szwadron zapasowy (kadra szwadronu zapasowego) stacjonował w Białymstoku.

Pułk od 1921 wchodził w skład IV Brygady Jazdy, a od 1929 do Brygady Kawalerii „Suwałki”, przemianowanej w 1937 na Suwalską Brygadę Kawalerii.

Święto pułkowe obchodzono 26 sierpnia[b].

Pułk ułanów I Korpusu Polskiego[edytuj | edytuj kod]

2 pułk ułanów sformowany został w listopadzie 1917[c] w Antoninach na Wołyniu, w majątku Józefa Alfreda Potockiego, w składzie I Korpusu Polskiego w Rosji. Szwadrony 1 i 2 utworzone zostały z Polaków – żołnierzy 2 Dywizji Kawalerii Gwardii. 14 grudnia 1917 ukazał się pierwszy rozkaz pułkowy. 15 stycznia 1918 z Płoskirowa przybył pluton artylerii konnej, a 10 lutego 1918 do Antonin przybył 3 szwadron złożony z Polaków – żołnierzy 10 Dywizji Kawalerii. Ze stanów osobowych 1 i 3 szwadronów zorganizowany został 4 szwadron. Ponadto utworzono oddział sztabowy i oddział łączności oraz kolumnę taborową. 20 marca w ewidencji pułku znajdowało się 47 oficerów i 840 szeregowych w czterech szwadronach oraz w innych pododdziałach liniowych i służbach kwatermistrzowskich. Kolejne szwadrony (5 i 6) powstały na Białorusi. Sformowano również szwadron ciężkich karabinów maszynowych i baterię artylerii konnej. 30 maja 1918 pułk liczył 47 oficerów, 4 urzędników wojskowych i 1091 szeregowych.

Walki[edytuj | edytuj kod]

Walki toczono głównie z grupami uzbrojonych chłopów i oddziałami bolszewickimi. Już 23 lutego pułk zdobył Starokonstantynów z dużymi zapasami żywności, furażu, broni i amunicji.

23 marca pułk rozpoczął 550-kilometrowy marsz do Bobrujska, by dołączyć do sił głównych I Korpusu Polskiego. W trakcie przedzierania się z Wołynia na Białoruś pułk walczył zarówno ze zrewolucjonizowanymi oddziałami wojsk rosyjskich, jak i oddziałami wojsk niemieckich.

Został rozbrojony przez oddziały niemieckie wraz z całym korpusem gen. Dowbora-Muśnickiego w końcu maja 1918 w Bobrujsku. Większość kadry wyjechała do Królestwa. W Warszawie postanowiono stworzyć zakonspirowany sztab oddziału „białej gwardii”.

Obsada personalna pułku w 1918
dowódca płk Stefan Suszyński
zastępca dowódcy płk Władysław Mosiewicz
adiutant por. Węglowski
kwatermistrz rtm. Szemioth
skarbnik ppor. Kudelski
dowódca 1 szwadronu podrtm. Wincenty Jasiewicz
dowódca 2 szwadronu podrtm. Ciechomski
dowódca 3 szwadronu ppłk Eugeniusz Ślaski, a później podrtm. Borycki
dowódca 4 szwadronu rtm. Szeliski, a następnie ppłk Józef Tokarzewski
dowódca oddziału sztabowego i kolumny taborowej podrtm. Mogilnicki
dowódca oddziału łączności ppor. Herkner
Szwadron detaszowany stworzony 19 lipca 1920 roku
dowódca szwadronu detaszowanego por. Kazimierz Halicki, wachmistrz Aleksander Szuch[4]

Pułk w walce o granice[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 1918 zaczęto odtwarzać 2 pułk ułanów grochowskich. Poszczególne jego szwadrony organizowane były w Łodzi, Łowiczu i Siedlcach. W Warszawie pracował nadal konspiracyjnie sztab pułku, kierowany przez por. Mieczysława Kudelskiego. Pod koniec 1918 dowództwo 2 puł stacjonowało w Kaliszu, a kolejne szwadrony formowano w Koninie, Kutnie i Włocławku.

Odtworzone poszczególne szwadrony pułku kierowane były na front wschodni. Działały głównie na Wołyniu. Do większych starć doszło pod Zaborzem, Przewodem. Brały one również udział w rozbrajaniu Niemców na Podlasiu. Dopiero w październiku 1919 pułk działał w pełnym składzie.

Walki[edytuj | edytuj kod]

2pu 1.png
Bitwa komarow 1920.png
Bitwa czyzowka 1920.png
Bitwa rudnia 1920.png

1 szwadron walczył na froncie wołyńskim, 2 szwadron na galicyjskim, a następnie na poleskim, 3 szwadron – na galicyjskim, 4 – na podlaskim. 5 szwadron pułku skierowany został do Cieszyna gdzie stoczył potyczkę z Czechami w Lipowcach, a potem przeszedł na front galicyjski.

Pierwszy rozpoczął walki 4 szwadron pod dowództwem rtm. Kazimierza Żelisławskiego. Walczył kolejno z Niemcami, Ukraińcami i Rosjanami. 5 grudnia 1918 dzięki samodzielnej nocnej akcji wywiadowczej ułana Aleksandra Szucha, rozbroił bez walki i strat własnych szwadron niemieckich „Huzarów Śmierci” w Rożkach pod Mordami. 6 lutego 1919, działając wspólnie z innymi pułkami, zdobył twierdzę Brześć, a 8 lutego węzeł kolejowy w Żabince. 10 lutego pod Kobryniem wziął do niewoli sztab korpusu atamana Semena Petlury. 17 lutego ułani szarżowali na pułk bolszewicki pod Antopolem. Szwadron maszerował dalej przez Pińsk, Dawidgródek i Łunieniec.

30 stycznia 5 szwadron stoczył potyczkę z Czechami pod Lipowcem o most na Wiśle. 27 lutego, jako pierwszy z oddziałów polskich wkroczył do Cieszyna. W marcu reorganizował się w Kaliszu, by następnie ruszyć na front galicyjski i m.in. wziąć udział w obronie Bełza.

l szwadron walczył na trasie od Chełma do Kowla. Wchodził w skład Grupy gen. Edwarda Śmigłego-Rydza. Uczestniczył w zajmowaniu Hołub i stacji kolejowej Maniewicze. W czerwcu pod Zamościem dołączył do pułku i został zreorganizowany.

W kwietniu 1919 walki rozpoczął 2, 3 i 5 szwadron. Walczyły z Ukraińcami w rejonie Rawy Ruskiej, a od czerwca na Polesiu, gdzie bił się na terenach między Styrem i Stochodem; nacierał też na Sarny.

5 maja pułk, zajął Żółkiew. Walcząc nadal w niepełnym składzie, atakował Brody, a w wypadzie na Radziwiłłów zdobył nieprzyjacielski pociąg pancerny. W trakcie działań dokonywano szeregu zmian organizacyjnych, a także korekt w numeracji szwadronów. W końcu lipca 1919 trzy szwadrony skoncentrowały się w rejonie Zbaraża, a w sierpniu pułk rozpoczął walki Wołyniu. zdobyto Lachowice i Zasław. W listopadzie – już z 4 szwadronem i nowo sformowanym szwadronem technicznym – dotarł do Antonin w miejsce formowania pułku w 1917. Zimą pododdziały pułku pełniły służbę patrolową nad Słuczą na odcinku Ostropol – Lubar. Wiosną 1920 sformowano kolejny pododdział – szwadron karabinów maszynowych.

25 kwietnia pułk w składzie 3 Brygady Jazdy, przeprawił się za Słucz i uderzył na Koristyszewo. Na początku czerwca zdobył jeszcze Chwastów i Morozówkę. Od 5 czerwca pułk prowadził działania opóźniające walcząc z kawalerią Semena Budionnego. Wycofywał się po osi: Oziema, Zwiahl, Równe. Nad Styrem w Beresteczku pozostał, podporządkowany 15 DP, szwadron detaszowany porucznika Kazimierza Halickiego. Walczył on potem m.in. pod Zambrowem, Łomżą i Kolnem. Pułk w okolicach Hrubieszowa uzupełnił stany i zreorganizował pododdziały. Uderzał jeszcze 1 lipca na Annopol, oraz przebijał się z okrążenia pod wsią Nowy Dwór. Z początkiem sierpnia 1920 2 p.uł. walczył w składzie 8 Brygady Jazdy przeciw 3 Korpusowi Kawalerii Armii Czerwonej pod Ostrołęką i wycofał się do Nowego Miasta.

13 sierpnia rozpoczął działania ofensywne i rozbił pod Milewem bolszewicki 20 pułk strzelców. 15 sierpnia wkroczył zwycięsko do Ciechanowa, a następnie kontynuował pościg za piechotą wyprowadzając szarżę pod Kraszewem, oraz ścigał uchodzące w kierunku Prus Wschodnich oddziały Korpusu Kawalerii Gaja.

1 września transportem kolejowym przegrupowano pułk spod Mławy pod Chełm. Tam dołączył do pułku detaszowany szwadron porucznika Kazimierza Halickiego będący w podporządkowaniu 15 DP. Ułani weszli w skład 2 Dywizji Jazdy. Prowadzono pościg za Armią Konną Budionnego po trasie Koniuchy-Żuków. 17 września zdobyto Klewań, Równe zajęto bez walki i prowadzono nadal pościg w kierunku na Korzec. 1 października pułk wykonał wypad za Słucz, szarżując pod Iwanówką i Romanówką. Szwadrony brały też udział w zagonie na Korosteń, odnosząc m.in. zwycięstwo pod Żłobiczem. 12 października, w trakcie odchodzenia na linię Słuczy pułk działając pod Krasnogórką i Rudnią Baranowską wymusił kapitulację bolszewickiej 7 DP.

W grudniu „biali ułani” opuścili tereny nadgraniczne i stanęli pod Włodzimierzem Wołyńskim. Na Wołyniu powstała osada wojskowa ułanów grochowskich. W marcu 1921 pułk zajął kwatery pod Włodawą, a w maju witano go w Suwałkach, które to na 17 lat stały się jego garnizonem.

Obsada personalna pułku w 1920[5]
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko
Dowódca pułku mjr Wincenty Jasiewicz
Adiutant rtm. Mieczysław Kudelski
Lekarz wet. ppor. lek. wet. Edmund Patryn
Dowódca I dywizjonu rtm. Eugeniusz Jasiewicz
Dowódca II dywizjonu mjr Witold Ciechomski
Dowódca 1 szwadronu rtm. Tadeusz Byliński
Dowódca plutonu ppor. fan Sławiński
Dowódca plutonu kpr. Władysław Sienkiewicz
Dowódca plutonu kpr. Leon Toma
Dowódca 2 szwadronu por. Bronisław Lechowski (ranny 12 X)
Dowódca plutonu ppor. Jakubowski
Dowódca plutonu pchor, Leon Wawrzynowicz
Dowódca 3 szwadronu rtm. Kazimierz Halicki
por. Witold Gierulewicz
wz ppor. Jerzy Bułhak
Dowódca plutonu ppor. Kazimierz Rzewuski
Dowódca plutonu ppor. Roman Łabęcki
Dowódca plutonu pchor. Franciszek Chudzyński
Dowódca plutonu pchor. Zaorski
Dowódca 4 szwadronu rtm. Kazimierz Żelisławski
Dowódca plutonu ppor. Tadeusz de Thun
Dowódca plutonu pchor./ppor. Marcin Frejman
Dowódca plutonu plut, Jerzy Jasiewicz
Dowódca szwadronu km rtm. Wojciech Siemaszko († 12 X)
wz ppor. Tadeusz Biełkowski
Dowódca plutonu (oficer informacyjny) ppor. Łączkowski
Dowódca szwadronu technicznego por. Witold Gierulewicz
Dowódca plutonu pchor. Kazimierz Szosland
Oficer pułku ppor. Józef Jabłoński
Oficer pułku pchor. Jerzy Mielżyński
Order Virtuti Militari
Kawalerowie Virtuti Militari
Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920[d]
ppor. Antoni Bułhak rtm. Tadeusz Byliński plut. Jan Cichawa
mjr Witold Ciechomski ppor. Edward Ciszewski pchor. Franciszek Chudzyński
por. Leon Dzierdziejewski ppor. Marcin Freyman plut. Romuald Ganowicz
plut. Leonard Gawrych por. Witold Gierulewicz kpr. Józef Graczyk
wchm. Jan Grot rtm. Kazimierz Halicki plut. Józef Harasz
st. uł. Adam Jałocha mjr Wincenty Jasiewicz rtm. Eugeniusz Jasiewicz
plut. Jerzy Jasiewicz kpr. Franciszek Kadziszewski kpr. Apolinary Karasiński
kpr. Bronisław Konopka kpr. Leonard Kroże kpr. Franciszek Kubeł
rtm. Mieczysław Kudelski[e] st. uł. Wacław Kupiński st. uł. Michał Kowalik
por. Bronisław Lechowski por. Roman Łabęcki wchm. Jerzy Marcinkiewicz
st. uł. Stanisław Marczuk ppłk Władysław Mosiewicz plut. Józef Olczak
por. Janusz Ossowski kpr. Mieczysław Pawłowski plut. Józef Pomietko
st. uł. Izydor Potapowicz plut. Henryk Polkowski kpr. Henryk Reineke
ppor. Wojciech Siemaszko kpr. Władysław Sienkiewicz ppłk Eugeniusz Ślaski
ppor. Jan Adam Sławiński nr 284 kpr. Jan Strzałkowski płk Stefan Suszyński
por. Czesław Święcicki kpr. Aleksander Szuch ppor. Tadeusz de Thun
kpr. Leon Toma plut. Jan Tuszyński st. uł. Wacław Twardowski
pchor. Jan Wałłach płk Mikołaj Waraksiewicz pchor. Leon Wawrzynowicz
uł. Piotr Wojsława kpr. Władysław Wujek kpr. Stanisław Zasada
plut. Stanisław Zieliński wchm. Feliks Żochowski kpr. Polikarp Żochowski
rtm. Kazimierz Żelisławski

Ponadto 58 oficerów, 134 podoficerów oraz 191 starszych ułanów i ułanów zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych.

W garnizonie suwalskim[edytuj | edytuj kod]

Suwalska BK w 1938.jpg
15-lecie 2 puł – defilada z byłymi dowódcami na czele. Od lewej: gen. Stanisław Grzmot-Skotnicki, gen. Stefan Suszyński, płk Wincenty Jasiewicz
Wręczenie honorowej odznaki pułkowej prezydentowi RP Ignacemu Mościckiemu przez delegację 2 p.uł. na Zamku Królewskim. Widoczni m.in. płk Jan Głogowski (1. z lewej), ppłk Józef Smoleński (2. z prawej), ppłk Gierulewicz (2. z lewej), por. Pawełczak (z prawej).
Wnuk i prawnuk gen. Dwernickiego pod pomnikiem w Suwałkach
2 Pułk Ułanów Grochowskich im. gen. Dwernickiego

Suwałki stanowiły jeden z największych garnizonów w przedwojennej Polsce. Koszary porosyjskie przy szosie na Kalwarię stały się stałym miejscem stacjonowania pułku w okresie międzywojennym. Pułk zajmował trzy dwupiętrowe bloki koszarowe dla ułanów, blok oficerski i mały domek mieszkalny dla dowódcy. Posiadał też kasyno, w którym na parterze zbierali się podoficerowie, a na piętrze oficerowie, sześć stajni, krytej ujeżdżalni, wartowni oraz kilku mniejszych obiektów gospodarczych. Urządzono także plac alarmowy, do zawodów konnych i ćwiczeń.

W kronikach pułku zapisano największe wydarzenia okresu służby pokojowej. W dziesięciolecie powstania pułku odsłonięto na terenie koszar pomnik ku czci poległych w latach 1917–1920. Z tej okazji witano w Suwałkach prezydenta II Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego. W dwa lata później świętowano piętnastolecie istnienia pułku, odsłaniając nieopodal bramy pomnik szefa pułku, gen. Józefa Dwernickiego. Od jego też imienia nosił nazwę cały kompleks koszarowy.

Zmiany w uzbrojeniu[edytuj | edytuj kod]

Pułk dokonywał zmian w uzbrojeniu i wyposażeniu. W 1925 zdano szable z lat wojny, wprowadzając francuskie. W 1936 zaczęto wprowadzać szable polskie z Huty Ludwików. Przed wybuchem wojny lance niemieckie zastąpiono francuskimi. Do 1925 pułk posiadał austriackie karabinki Mannlicher wz. 95, a do 1927 rosyjskie kbk. Mosin. Później wprowadzono karabinki Mauser wz. 27 i 29 produkcji warszawskiej Państwowej Fabryki Karabinów. W 1930 wymieniono francuskie rkm Chauchat na Browning wz. 28. Pułk posiadał też na taczankach austriackie ckm Schwarzlose, od 1925 niemieckie Maximy wz. 08, a od listopada 1938 Browning-Colty wz. 30. W lipcu 1939 pułk otrzymał pierwsze karabiny przeciwpancerne Ur wz. 35.

Szkolenie[edytuj | edytuj kod]

Dzień szkoleniowy rozpoczynał się pobudką o 5:00, a kończył capstrzykiem o 21:00[f]. W październiku pułk wcielał rekrutów i szkolił ich do wiosny w składzie szwadronów (plutonów). Na poligon wyruszano w połowie lipca. Tam doskonalono ostre strzelanie, forsowanie rzek itp. Manewry odbywały się zazwyczaj w sierpniu lub wrześniu w okolicach Skidla na Grodzieńszczyźnie, Baranowicz lub pod Białymstokiem. Prowadzono również kursy dla analfabetów i wykłady z zakresu wiedzy rolniczej. Dla podoficerów w 1926 założono Uniwersytet Żołnierski. Mogli oni ukończyć na nim pełny kurs 7 klasowej szkoły powszechnej. Poziom wyszkolenia oficerów oceniano wysoko. W 1939 80% kadry to absolwenci Szkoły Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu. W pułku doskonalili swoje umiejętności praktyczne, a także uczęszczali na wykłady koła Towarzystwa Wiedzy Wojskowej, brali udział w kursach języków obcych, narciarstwa i jazdy samochodowej.

Konie białych ułanów[edytuj | edytuj kod]

Rocznie kupowano od 40 do 70 trzylatków[g], głównie w Wielkopolsce, a później w lubelskim. Nad stanem koni czuwała dobrze wyposażona służba weterynaryjna.

W pułku zrezygnowano z utrzymania koni wyłącznie maści siwej. Siwki pozostały w plutonach łączności i trębaczy oraz w poczcie sztandarowym. Większość pododdziałów miała kasztany: w pierwszym szwadronie latarnie i nogi białe, w drugim – strzałka, gwiazdka, nogi białe, w trzecim – gwiazdka, mało białego, w czwartym oraz szwadronie ckm – ciemne.

Święta w pułku[edytuj | edytuj kod]

Stałymi elementami święta pułkowego były: w przeddzień msza za poległych, a 26 sierpnia msza polowa w szyku konnym, następnie defilada, zawody konne, wspólny obiad, koncert orkiestry i bal. Do obiadu zasiadali razem oficerowie, podoficerowie i ułani. Wygłaszano przemówienia i czytano telegramy.

W dniach świąt państwowych i narodowych oraz najważniejszych świąt religijnych trębacze grali pobudkę na ulicach miasta, pułk uczestniczył w defiladzie, urządzano uroczyste capstrzyki, wygłaszano pogadanki.

W wigilię bożego narodzenia do wspólnej kolacji zasiadano w jadalni żołnierskiej i dzielono się opłatkiem. Zgodnie z tradycją ułańską kawałki opłatków kładziono również do żłobów końskich.

Kilka razy w ciągu roku zapraszano członków Koła Oficerów Rezerwy i b. Ochotników[h]. Pamiętano także o zaproszeniach dla oficerów, którzy pozostali w barwach pułkowych, a służyli poza jednostką macierzystą. Pod opieką pułku pozostawał też pluton Krakusów w Chmielówce Starej

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[11][i]
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko
dowódca pułku płk Kazimierz Plisowski
I zastępca dowódcy mjr dypl. Józef Sienkiewicz
adiutant por. Tadeusz Rószkiewicz
naczelny lekarz medycyny por. lek. Bernard Hinz
lekarz weterynarii kpt. dr Stanisław Kirkor
II zastępca dowódcy (kwatermistrz) mjr Antoni Józef Platonoff
oficer mobilizacyjny rtm. Stanisław Edward Szefer
zastępca oficera mobilizacyjnego por. Tadeusz Marian Gierycz
oficer administracyjno-materiałowy rtm. Stefan Stanisław Święcicki
dowódca szwadronu gospodarczego rtm. Stanisław Sołtykiewicz
oficer gospodarczy por. int. Franciszek Sieńko
oficer żywnościowy chor. Władysław Madey
dowódca plutonu łączności por. Antoni Kotlarski
dowódca plutonu kolarzy ppor. Bolesław Feliks Treliński [j] *
dowódca plutonu ppanc. por. Janusz Antoni Raczkowski
dowódca 1 szwadronu rtm. dypl. Feliks Bolechowski
dowódca plutonu ppor. Zygmunt Marian Tkacz
dowódca plutonu ppor. Bolesław Feliks Treliński (*)
dowódca plutonu ppor. Witold Ślaski
dowódca 2 szwadronu por. Włodzimierz Bolesław Sumowski
dowódca plutonu ppor. Ryszard Jan Głuski
dowódca 3 szwadronu p.o. por. Władysław I Wyszyński
dowódca plutonu ppor. Stanisław Bochno
dowódca plutonu ppor. Aleksander Wiktor Chajęcki
dowódca 4 szwadronu rtm. Wiktor Olędzki
dowódca plutonu por. Józef Jerzy Nowak
dowódca szwadronu km p.o. por. Ambroży Kotliński
dowódca plutonu por. Stanisław Święcicki
dowódca plutonu ppor. Włodzimierz Suchodolski
dowódca szwadronu zapasowego mjr Stanisław II Żukowski
zastępca dowódcy vacat
na kursie rtm. Marian Tadeusz Cyngott
na kursie rtm. Zygmunt Pawełczak

2 puł. w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Sgo narew 1939.png
2pulgroch 1939.png
Bitwa wizna 1939.png
Bitwa kock 1939 1.png
Bitwa kock 1939 2.png

Pułk wziął udział w kampanii wrześniowej w składzie Suwalskiej Brygady Kawalerii (Samodzielna Grupa Operacyjna „Narew”).

Mobilizacja[edytuj | edytuj kod]

24 sierpnia 1939 roku w pułku ogłoszono mobilizację alarmową w grupie „niebieskiej”. W trakcie mobilizacji 2 pułk ułanów w garnizonie Suwałki sformował swoje własne pododdziały oraz brygadowe; szwadron łączności nr 11 i park intendentury nr 341. Natomiast szwadron zapasowy 2 pułku ułanów w Białymstoku w ramach mobilizacji powszechnej zmobilizował szwadron marszowy pułku i uzupełnienie dla 11 szwadronu łączności[14].

Działania bojowe[edytuj | edytuj kod]

Walki graniczne

Od 1 i 2 września 1939 roku pułk osłaniał rejon na północny zachód od Suwałk, prowadził wypady małymi patrolami wzdłuż granicy i poza nią. 2 września oddział niemiecki zaatakował Filipów. I ten atak został odparty przez 3 pluton, 3 szwadronu, a następnie w nocy z 2 na 3 września pluton 3 szwadronu przekroczył granicę i dotarł do miejscowości Mierunksen (obecnie Mieruniszki), po czym powrócił na stanowiska bez strat. Nocą 3/4 września 3 szwadron dokonał wypadu na teren Prus Wschodnich ponownie do Mierunksen (obecnie Mieruniszki) oraz Reuss, Garbasen (obecnie Garbaś). szwadron nie napotkał nieprzyjaciela[15].

Boje nad Narwią

4 września około godz. 16.00 pułk otrzymał rozkaz zejścia z zabezpieczenia granicy i przemarsz przez Bryzgiel i Suchą Rzeczkę do lasów nad jeziorem Serwy. 5 września pułk, maszerując nocą, dotarł do Sadowa i po całodziennym wypoczynku wyruszył, także w nocy, przez Korycin do rejonu Knyszyna. Wieczorem 7 września gen. Zygmunt Podhorski, dowódca Suwalskiej Brygady Kawalerii, skierował pułki brygady do lasów na wschód od Zambrowa.

8 września rano szwadrony dotarły w rejon Starego Wykna i ukryły się w lasach otaczających miejscowość. Nocą 8/9 września pułk wykonał marsz w kierunku rzeki Narew, zajmując rubież Gać-Pruszki Wielkie-Kossaki, wysuwając do wsi w pobliżu Narwi wzmocnione 1 i 3 szwadrony, pluton kolarzy oraz na szosę do Łomży pluton pionierów z 11 szwadronu pionierów. Pozostałe siły 2 puł. zgrupowane zostały wraz z 1 baterią 4 dak w okolicach Pruszek Wielkich. Na groblę na nadnarwiańskich łąkach w kierunku Wizna – Rutki wysunięto podporządkowaną pułkowi 34 kompanię kolarzy z 33 DP rez. Posiadanymi siłami pułk miał bronić szlaków z Łomży i Wizny. Dotychczasowy dowódca pułku płk Plisowski został mianowany dowódcą Suwalskiej BK, zaś dowództwo pułku objął ppłk Karol Anders.

9/10 września w godzinach nocnych prowadzono rozpoznanie sytuacji, w tym wypad 1 szwadronu w kierunku Wizny. Podjęte niezwłocznie działania przez nowego dowódcę 2 pułku okazały się spóźnione. O świcie 10 września nieprzyjaciel, po pokonaniu oporu w Wiźnie, podjął działania zaczepne w kierunku miejscowości Mężenin i Rutki, opanował przednimi jednostkami 20 DPZmot. i 10 DPanc. obie te miejscowości. 2 pułk ułanów został zaskoczony zwrotem sytuacji, dowódca pułku podjął niezwłocznie koncentrację sił głównych pułku w lesie na zachód od Rutek. W godzinach porannych na Rutki prowadził dwukrotnie natarcia 2 szwadron i raz 4 szwadron jednak bez powodzenia. Skierowany do natarcia na kolonię Kalinówka-Basia 1 szwadron został odrzucony przez siły wroga. Próba blokowania wsi Rutki od strony lasu Kołomyja przez pluton kolarzy, 2 i 4 szwadrony zakończyły się niepowodzeniem. Przeciwnikiem Ułanów Grochowskich był niemiecki 90 pułk piechoty zmotoryzowanej i elementy 8 pułku pancernego. Około godz. 16 i 18 na las Kołomyja 90 pp zmot. siłą batalionu przeprowadził dwukrotnie natarcie wsparte czołgami i artylerią, oba zostały odparte przez 4 szwadron i pluton kolarzy oraz ogień 1 baterii 4 dak[16]. Wieczorem jednostki niemieckiego XIX Korpusu Armijnego opanowały Zambrów, szosa i główne drogi były zajęte przez kolumny tego korpusu. Wieczorem pułk powrócił na pozycje wyjściowe w rejonie wsi Pruszki Wielkie. Wobec odwrotu 18 DP, walczącej w rejonie Zambrowa, ppłk Anders zadecydował o wycofaniu pułku.

Walki odwrotowe na Podlasiu i Grodzieńszczyźnie

Nocą 10/11 września 2 pułk ułanów rozpoczął odwrót i przebijanie się przez oddziały XIX Korpusu Armijnego. Z uwagi na ugrupowanie po walce w rejonie Rutek, pułk przemieszczał się w kilku grupach. Główna kolumna pułkowa w składzie 4 szwadron, dowództwo pułku z ppłk Andersem, pluton łączności, szwadron ckm, 1/4 dak, pluton ppanc. przemieszczała się z Pruszek Wielkich na Gołasze-Dąb. Rano 11 września dołączył do tych sił 1 szwadron, ale zagubił się w nocy pluton ppanc., tabory z rannymi dostały się do niewoli. Podczas postoju w lesie w rejonie Gołasze-Dąb doszło do spotkania się z oddziałami niemieckimi, pozycje wroga sforsowały, pluton z 4 szwadronu i pluton ze szwadronu ckm. Część z tych dwóch plutonów dotarła później do Wołkowyska. Reszta pułku pomaszerowała inną trasą na Sokoły w rejon lasu majątku Mazury.

W trakcie marszu 11 września podczas przekraczania szosy Wysokie Mazowieckie-Mężenin doszło w wyniku zablokowania drogi przez wojska niemieckie, do dalszego podziału pułku. 1 i 4 szwadrony z plutonem ckm, częścią plutonu ppanc., grupą piechurów i artylerzystów konnych przekroczyły szosę, dotarły przez wieś Jabłoń do miejscowości Poświętne. Szwadrony 1 i 4 stoczyły walki z niemiecką piechotą zmotoryzowaną i czołgami w lasach przy torze kolejowym w pobliżu wsi Drągi. 1 szwadron w walce odskoczył w rejon Suraża i po stoczeniu następnej walki, nocą 12/13 września odmaszerował bez koni do Białegostoku. 4 szwadron wraz z pozostałościami walczył w rejonie wsi Drągi do godz. 16.00, następnie wraz koniowodnymi 1 szwadronu przeprawił się wpław przez Narew i dotarł w rejon Białegostoku.

14 września oba szwadrony pomaszerowały do Wołkowyska. Po przekroczeniu w nocy 11/12 września szosy przez pierwszy człon kolumny, dowódca pułku wraz pozostałą częścią kolumny pozostał w rejonie Gołasze-Dąb do świtu 12 września. Pozostałość tej kolumny przed południem 12 września dotarła do wsi Gogole koło Dąbrowy Wielkiej, gdzie koncentrowała się Suwalska BK płk Plisowskiego[17]. 2 szwadron, który przeszedł za miejscowość Rutki, nocą 10/11 września przebijał się samodzielnie wraz z częścią taborów pułku do Głodowo-Dąb. Z uwagi na brak łączności z siłami głównymi pułku i ruch kolumn wroga, 2 szwadron przy którym był zastępca dowódcy pułku mjr Platonoff, osiągnął Jabłonki Kościelnej, Kaczyn-Herbasy. Następną nocą dotarł do lasu Trzeciny, a w godzinach przedpołudniowych 12 września wieś Gogole dołączył tam do Suwalskiej BK. W południe na skraju lasu koło Gogoli stoczył walkę z piechotą nieprzyjaciela. 12 września dowództwo pułku przejął mjr Antoni Platonoff, zaś ppłk Anders powrócił do 1 Pułku Ułanów Krechowieckich jako jego dowódca. 2 pułk w tym czasie składał się z 2 szwadronu, 2 plutonu 1 szwadronu, części szwadronu ckm, części plutonu łączności i ppanc. oraz grupy zbiorczej z różnych pododdziałów pułku. 3 szwadron po walce w lesie Kołomyjka pod Rutkami ubezpieczał tyły pułku od strony Łomży, o północy 11/12 września podjął marsz, rano osiągnął Kulesze Kościelne.

12 września doszedł do wsi Wyliny-Ruś dalej wycofywał się trasą przez Hodyszewo 13 września, Waśki 15 września, Porozów 17 września i 18 września dotarł do Wołkowyska. Ponieważ miasto zaczęły zajmować oddziały sowieckie, dowódca szwadronu rtm. Cyngott zdecydował o dalszym marszu w kierunku południowo-zachodnim.

19 września przemaszerował do wsi Świsłocz tam został zaatakowany przez sowiecki oddział piechoty zmotoryzowanej i samochodów pancernych, poniósł straty w zabitych i jeńcach 33 ułanów[18]. Osobno przedzierał się do Wołkowyska pluton 2 szwadronu wraz ze sztandarem pułku ppor. Ryszarda Głuskiego[19].

13 września grupa 2 pułku ułanów mjr Platonoffa została skierowana do wsparcia walczącego 1 pułku ułanów w rejonie wsi Wyliny-Ruś, nie mogąc wykonać rozkazu, grupa straciła kontakt z Suwalską BK i pod miejscowością Zieloną nad rzeką Nurzec dołączyła do 10 pułku ułanów Podlaskiej BK. W trakcie dalszego marszu przez Las Spieszny 14 września, Las Zabłocie 15 września, Panasiuki 17 września, Budy 18 września i ostatecznie w nocy 19/20 września do Rudni. Grupa mjr Platonoffa do Wołkowyska nie dotarła z uwagi na zajęcie tych terenów przez Armię Czerwoną[20]. Wraz z Suwalską BK losy jej dzieliła grupa ułanów utworzona z taborów bojowych i odprysków pod dowództwem rtm. S. Święcickiego, licząca ok. 40 żołnierzy. Oddziałek ten maszerował wraz z brygadą przez Lizę Starą i Strablę 15 września, następnego dnia odpoczywał w Kozianach. Prowadził akcję patrolową i rozpoznawał trasę przemarszu na korzyść macierzystej brygady. 18 września wkroczył do Hynek. Następnie po wkroczeniu do Puszczy Białowieskiej dołączył do oddziału 3 szwadron, nazajutrz nastąpiło połączenie się z macierzystym 2 pułkiem ułanów, gdzie oddziałek rtm. Święcickiego uzupełnił 2 szwadron[21].

W Puszczy Białowieskiej

W okolicach Białowieży gen. Zygmunt Podhorski ps. „Zaza” powołał ze zgromadzonych oddziałów Suwalskiej BK i Podlaskiej BK improwizowaną jednostkę kawalerii Dywizję Kawalerii „Zaza”, złożoną z dwóch brygad: Brygady Kawalerii „Plis” pod dowództwem płk. Kazimierza Plisowskiego i Brygady Kawalerii „Edward” pod dowództwem płk. Edwarda Milewskiego. 2 puł został zreorganizowany i włączony w skład Brygady Kawalerii „Plis”. 21 września pułk ruszył w kierunku miejscowości Mszanki a patrole w kierunku KleszczeleCzeremcha, natrafiając w tym rejonie na nieprzyjaciela.

22 września brygada napotkała znaczne siły przeciwnika w rejonie miejscowości Omelanec i stoczyła z nim zwycięski bój. Ułani Grochowscy obeszli stanowiska obronne nieprzyjaciela, zmuszając wroga do odwrotu, paląc kilka samochodów i biorąc jeńców.

W następnym dniu ułani odpoczywali w miejscowościach Augustynka i położonej około 1 km na wschód osadzie Klateczka i Augustynce. W tym dniu do pułku dołączył sformowany z konnych artylerzystów 14 dak, 4 szwadron pod dowództwem kpt. T. Skarżyńskiego. 24 września pułk dotarł do Mielnika udekorowanego flagami i bramami powitalnymi na przyjęcie Armii Czerwonej. Tego samego dnia przekroczył Bug i nocował w miejscowości Borsuki. Doszło do potyczek z wojskami sowieckimi w dniu 25 września.

Udział w bitwie pod Kockiem

Pomiędzy 25 a 29 września dotarł w rejon miejscowości Ostrów Lubelski. W trakcie przemarszu przez tereny południowej Lubelszczyzny, uzupełniono ochotnikami i małymi pododdziałami zachowującymi wartość bojową szeregi pułku, odbudowano szwadron ckm. Uzupełniono konie i tabor bojowy[22]. 29 września nastąpiło połączenie Dywizji Kawalerii „Zaza” z Samodzielną Grupą Operacyjną Polesie gen. Franciszka Kleeberga, co spowodowało zmianę koncepcji dalszych działań bojowych. Zamiast kierunku na Rzeszów, dywizja, a z nią pułk zostały skierowane na północ do rejonu miejscowości Czemierniki.

30 września 3 szwadron w Leszkowicach nad Wieprzem stoczył walkę z niemiecką piechotą, odrzucając ją kontratakiem. 1 października na szosie Kock – Radzyń ułani 5 i 2 pułków bronią ppanc. zniszczyli niemiecki patrol samochodów pancernych, zdobyto ważne dokumenty i mapy. 2 października pułk osiągnął Bronisławów i Józefów. Tego dnia pod Serokomlą rozpoczęła się bitwa, w której początkowo 2 puł. był w odwodzie Brygady „Plis”. Na rozkaz płk Plisowskiego o godz. 15.00 2 pułk ułanów przeprowadził kontratak na niemiecki batalion 93 pp zmot., który spychał szwadrony brygady z Serokomli. Kontratak bez wsparcia własnej artylerii zatrzymany silnym ogniem broni maszynowej i artylerii pozwolił 5 i 10 pułkowi ułanów i pionierom odzyskać utracone pozycje. 2 puł poniósł straty, głównie 3 szwadron, gdzie poległ jego dowódca. Następnego dnia panował względny spokój. Szwadrony zajmowały pozycje w rejonie Woli Gułowskiej. Wzmocniony 2 szwadron osłaniał pozycje brygady we wsi Zarzecze.

Natarcie niemieckiego 66 pp zmot. nastąpiło 4 października pod Zarzeczem w kierunku na Wolę Gułowską. Walki trwały od godz. 10.00 przez cały dzień, ułani byli spychani z pozycji obronnych wyparci z miejscowości Zarzecze i Woli Gułowskiej dopiero w godzinach wieczornych odbili kontratakiem cmentarz w Woli Gułowskiej. W wyniku zaciętych walk skład osobowy 2 pułku ułanów poniósł duże straty sięgające niemal 50% stanu, wieczorem zostali zluzowani przez oddział piechoty. 5 października od wczesnych godzin przedpołudniowych spieszony 2 pułk wspierał 10 p uł. w walce o las na południe od folwarku Gułów. Walczył do zmroku na skraju lasu, po czym odszedł w kierunku folwarku Lipiny[23]. Pułk skapitulował 6 października 1939. Po ukryciu lub zniszczeniu części broni ułani odjechali do majątku Gułów, tam oddali resztę broni, po czym pomaszerowali w kierunku Twierdzy Dęblin.

Wojenne losy pododdziałów odłączonych od pułku i II rzutu mobilizacyjnego

Pododdziały, które odłączyły się od 2 pułku ułanów w okresie 10–12 września 1939 roku i dotarły do Wołkowyska zostały opisane w artykule o 102 rezerwowym pułku ułanów Brygady Rezerwowej Kawalerii „Wołkowysk”.

W I rzucie mobilizacyjnym przez szwadron zapasowy został zmobilizowany w ramach mobilizacji powszechnej w Białymstoku szwadron marszowy 2 pułku ułanów. Z zasobów kadry i rezerwistów 2 pułku ułanów przebywających w Ośrodku Zapasowym Suwalskiej i Podlaskiej Brygady Kawalerii w Wołkowysku utworzono w części 101 rezerwowy pułk ułanów. Szwadron marszowy 2 pułku Ułanów Grochowskich pod dowództwem por. rez. Mieczysława Zembrzuckiego, po zmobilizowaniu wszedł w skład osłony Białegostoku. Stacjonował we wsi Grabówka w pobliżu Białegostoku obserwował i patrolował drogi wokół miasta. Z uwagi na brak broni maszynowej i ppanc. 14 września podjęto decyzję wycofać szwadron na wschód. W dniu 15 września 1939 roku szwadron wraz ze szwadronem marszowym 10 p uł. stoczył potyczkę z niemieckim oddziałem zmotoryzowanym w pobliżu leśniczówki Majówka, następnie walczył pod Gródkiem i za wsią Bobrowniki. W trakcie marszu do Wołkowyska dokonywano zniszczeń mostów i zawał leśnych. Od 18 września szwadron marszowy wszedł w skład Grupy Kawalerii Osłonowej „Wołkowysk” pod dowództwem rtm. Ryszarda Wiszowatego nazywanego też Pułkiem Kawalerii Osłonowej „Wołkowysk”. 19 września szwadron osłaniał Kwaterę Główną Suwalskiej BK. Następnie w składzie GKO rtm. R. Wiszowatego osiągnięto miasto Skidel 20 września, gdzie w trakcie walki z dywersantami szwadron poniósł straty. Szwadron prowadził też walki z czołowymi jednostkami sowieckimi, obsadził wylot szosy ze Skidla w kierunku wschodnim, zabezpieczając dwa drewniane mosty przez rzekę Skidelkę. W następnych dniach tocząc potyczki i osłaniając KG Suwalskiej BK, niepełny szwadron marszowy pod dowództwem ppor. rez. Jana Kühna poprzez Kalety 22 września wieczorem przekroczył granicę polsko-litewską[24].

Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko
dowódca pułku płk Kazimierz Plisowski (do 9 IX 1939)
ppłk Karol Anders (9 12 IX 1939)
mjr Antoni Józef Platonoff (od 12 IX 1939)
zastępca dowódcy pułku mjr Antoni Józef Platonoff
kwatermistrz rtm. Wiktor Olędzki
adiutant pułku por. Tadeusz Rószkiewicz
oficer ordynansowy ppor. rez. Tadeusz Loth
oficer broni por. rez. Mieczysław Cabanowski
oficer żywnościowy chor. Franciszek Madoński
oficer płatnik por. int. Franciszek Sieńko
skarbnik chor. Franciszek Formas
lekarz medycyny ppor. lek. med. Berbnard Hinz
lekarz weterynarii por. lek. wet. Antoni Zieliński
kapelan ks. Jan Chrabąszcz
oficer łącznikowy ppor. rez. Grabowski
szef kancelarii wachm. Władysław Grabowski
1 szwadron
dowódca szwadronu rtm. Stanisław Sołtykiewicz
dowódca 1 plutonu ppor. Zygmunt Tkacz
dowódca 2 plutonu ppor. Witold Ślaski
dowódca 3 plutonu ppor. rez. Stanisław Krasiński
szef st. wachm. Filip Mardel
2 szwadron
dowódca szwadronu rtm. rez. Jerzy Mielżyński
zastępca ppor. Ryszard Głaski
dowódca 1 plutonu ppor. Aleksander Chajęcki
dowódca 2 plutonu ppor. rez. Eugeniusz Niepostyn
dowódca 3 plutonu ppor. Romuald Piekarski
szef st. wachm. Antoni Matusiak
3 szwadron
dowódca szwadronu rtm. Marian Cyngott
dowódca 1 plutonu ppor. Stanisław Bochno
dowódca 2 plutonu ppor. rez. Henryk Jodkowski
dowódca 3 plutonu ppor. rez. Lejba (Leon) Gurewicz
szef st. wachm. Zygmunt Paliński
4 szwadron
dowódca szwadronu por. Władysław Wyszyński
dowódca 1 plutonu por. Stanisław Święcicki
dowódca 2 plutonu ppor. rez. Antoni Kamiński
dowódca 3 plutonu ppor. Adolf Krauze
szef wachm. Jan Krawczyk
szwadron ckm
dowódca szwadronu rtm. Zygmunt Pawełczak
od 2 września rtm. Stefan Święcicki
dowódca 1 plutonu ppor. Włodzimierz Suchodolski
dowódca 2 plutonu ppor. rez. Jan Wróblewski
dowódca 3 plutonu ppor. rez. Konstanty Wojtaszczyk
szef st. wachm. Andrzej Wędkowski
szwadron gospodarczy
dowódca szwadronu rtm. Stefan Święcicki
od 2 września ppor. rez. Wincenty Rydzewski
szef st. wachm. Stanisław Klimczewski
szwadron marszowy
dowódca szwadronu por. rez. Mieczysław Zembrzucki
dowódca 1 plutonu ppor. rez. Jan Władysław Kóhn
dowódca 1 plutonu ppor. rez. Zbigniew Leon Kretkowski
dowódca 1 plutonu ppor. rez. Wiktor Henoch
szef st. wachm. Feliks Beroś
samodzielne plutony
dowódca plutonu ppanc por. Janusz Raczkiewicz
zastępca dcy plppanc. plut. pchor. Zbigniew Nanowski
dowódca plutonu kolarzy ppor. Bolesław Trelińsk
zastępca dcy plkol. kpr. Władysław Olszewski
dowódca plłączn. por. Ambroży Kotliński

W konspiracji i partyzantce w ramach Armii Krajowej[edytuj | edytuj kod]

Latem 1944 odtworzono 2 Pułk Ułanów Grochowskich Armii Krajowej. Powstał on na terenie Obwodu Bielskopodlaskiego II Inspektoratu Podlaskiego AK, w okolicach Bielska Podlaskiego, Brańska, Nurca i Hajnówki.

Pułk prowadził działania polegające na atakowaniu szlaków komunikacyjnych kolejowych i drogowych, niszczeniu linii telefonicznych oraz obrony ludności przed rabunkami i gwałtami. Pułk osiągnął stan 600 żołnierzy.

4 sierpnia 1944 po naradzie z udziałem oficerów Armii Radzieckiej w Brańsku, gdzie złożyli oni podziękowanie pułkowi za pomoc przy przełamywaniu oporu niemieckiego w rejonie Bielska Podlaskiego i Hajnówki, pułk został rozwiązany.

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

Oddział otrzymał sztandar w 1918 roku, jeszcze jako pułk należący do I Korpusu Polskiego w Rosji. Sztandar ten został ofiarowany przez mieszkańców Szepietowki. Choć nie był to regulaminowy sztandar służył pułkowi do 1939 roku. Na jednej ze stron sztandaru znajdował się wyhaftowany obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, która stała się patronką pułku.

W dniach 11–12 września 1939 sztandar został przewieziony do Wołkowyska do Ośrodka Zapasowego Suwalskiego Brygady Kawalerii, skąd następnie przewieziono go na Litwę. Otrzymał go attaché wojskowy przy Poselstwie Polskim w Kownie.

Pocztą dyplomatyczną przekazano go do Paryża, skąd po klęsce Francji został przewieziony do Wielkiej Brytanii[25].

Odznaka pułkowa
Odznaka pamiątkowa

W okresie kiedy 2 p.uł.[k] podlegał demobilizacji, zaprojektowano i wykonano znaczek (żeton) pułkowy. Był to metalowy biało-granatowy proporczyk o wymiarach 4,5x2 cm, z wyrytym na odwrocie kolejnym numerem, stopniem i nazwiskiem każdego oficera. Znaczki stanowiły nawiązanie do tradycji walk w I Korpusie Polskim i zewnętrzną oznakę gotowości do ponownego połączenia się ułanów w jeden organizm. Po odtworzeniu pułku noszono je na srebrnych łańcuszkach, zawieszone na górnym guziku bluzy mundurowej[26].

Odznakę pułkową wprowadzono w 1925. Odznaka o wymiarach 38 × 31 mm przedstawia orła w koronie, z opuszczonymi skrzydłami, trzymającego w dziobie i szponach proporczyk o barwach pułkowych, podwieszony na łańcuszku, z inicjałami „JD” (Józef Dwernicki)[27]. Wersję oficerska wykonana była z oksydowanego srebra z emaliowanym proporczykiem. Wersja żołnierska była robiona z posrebrzanego mosiądzu, nieemaliowana[l]

Odznaki wykonała warszawska firma Wiktora Gontarczyka. Stosowano także miniaturki dla oficerów rezerwy i byłych ochotników.

Oznaka

Na naramiennikach i znaku pułkowym noszono inicjały „J.D.”

Od 1927, na zasadzie braterstwa broni, wszyscy oficerowie 2 pułku ułanów grochowskich mieli prawo noszenia oznaki estońskiego l pułku huzarów.

Barwy pułku
Proporczyk Opis[28][29][30]
Prop 2pul.png Proporczyk biało-granatowy
Prop dow 2pul.png proporczyk dowództwa w 1939
Prop 1szw 2pul.png proporczyk 1 szwadronu w 1939
Prop 2szw 2pul.png proporczyk 2 szwadronu w 1939
Prop 3szw 2pul.png proporczyk 3 szwadronu w 1939
Prop 4szw 2pul.png proporczyk 4 szwadronu w 1939
Prop 5szwckm 2pul.png proporczyk 5 szwadronu ckm w 1939
Prop plutlaczn 2pul.png proporczyk plutonu łączności w 1939
Inne Opis
Otok biały.png na czapce rogatywceotok biały[31]
Spod 2pszw.png Szasery ciemnogranatowe, lampasy białe, wypustka biała[32]
Lap ul IIRP.png „Łapka” (do 1921[m]) – karmazynowa[n]

Kolory interpretowano następująco: barwa biała – to skromność w pracy i życiu oraz prostota. Granat – to powaga w pracy i solidna ciągłość. Noszący takie proporczyki: muszą zachować wierność, wytrwałość, koleżeństwo bojowe i na co dzień prostotę myśli i czynów.

Żurawiejki
 Osobny artykuł: Żurawiejka.
Kto w kielichu koi troski,
To ułanów pułk grochowski.
Trochę chamów, trochę panów,
To jest drugi pułk ułanów.
Pod opieką Matki Boskiej,
Jest ułanów pułk Grochowski.
Pod wezwaniem Matki Boskiej
to jest 2 pułk grochowski.
Na dnie szklanki topi troski
To ułanów pułk grochowski.
Żyje wesół i bez troski
To jest drugi pułk grochowski.
Ciągle lance w boju gubi
To jest pułk ułanów drugi.
Lampas z gaci, płaszcz z gałganów
To jest drugi pułk ułanów.
Pomną sotnie Budionnego
Pułk ułanów Dwernickiego.

Od 1922 marszem pułkowym był „Marsz Dwernickiego”.

Grochowscy ułani[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Oficerowie 2 Pułku Ułanów Grochowskich.
1935 rotmistrz 2 pulku ulanow.jpg
Obsada personalna dowództwa pułku w latach 1917–1939
Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku
Sufit w sali pułku w Instytucie im. gen. Sikorskiego

Obsada personalna pułku w 1928[edytuj | edytuj kod]

Sufit w sali pułku w Instytucie im. gen. Sikorskiego
  • dowódca – płk Wincenty Jasiewicz
  • zastępca dowódcy – mjr Karol Anders
  • kwatermistrz – mjr Bronisław Kazimierz Lechowski
  • dowódca Kadry Szwadronu Zapasowego – mjr Leon Dzierdziejewski
  • płatnik – por. Józef Dąbrowski
  • rtm. Henryk Łuński
  • rtm. Czesław Święcicki
  • rtm. Mieczysław Henryk Ipohorski-Lenkiewicz
  • rtm. Roman Leon Jankowski
  • rtm. Michał Kłopotowski
  • por. Jerzy Kuszel
  • por. Józef Lidwin
  • por. Tadeusz VI Kowalski
  • por. Kazimierz Szosland
  • por. Tadeusz Lindner
  • por. Alfred Swirtun
  • por. Kazimierz Skrzyński
  • por. Bohdan Stanisław Zaorski
  • por. Stefan Stanisław Święcicki
  • por. Wiesław Zaniewski
  • por. Zdzisław Adolf Czajkowski
  • por. Wiktor Olędzki
  • por. Stanisław Szefer
  • ppor. Tadeusz Radziukinas
  • ppor. Włodzimierz Bolesław Sumowski
  • ppor. Jan Kulikowski
  • ppor. Stefan Leonard Dobraczyński
Sufit w sali pułku w Instytucie im. gen. Sikorskiego

Żołnierze 2 pułku ułanów - ofiary zbrodni katyńskiej[edytuj | edytuj kod]

Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej znajdują się między innymi w bazach udostępnionych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego[37] oraz Muzeum Katyńskie[38][o][p].

Nazwisko i imię stopień zawód miejsce pracy przed mobilizacją zamordowany
Czapski Bronisław[41] major w st. sp. urzędnik komisarz PKP w Katowicach Katyń
Kosmala Stanisław (ur. 1910)[42] żołnierz Kalinin
Mejster Jan podporucznik rezerwy nauczyciel szkoła w Słomczynie Charków
Raczkowski Janusz[43] porucznik żołnierz zawodowy Katyń

Tradycje pułku[edytuj | edytuj kod]

Ryngraf 2/4 BKPanc

Pułk nawiązywał do tradycji kawalerii Królestwa Kongresowego, powstania listopadowego i powstania węgierskiego w latach 18481849. Szczególny szacunek okazywano szefowi honorowemu. Delegacje pułku jeździły na grób gen. Józefa Dwernickiego do Łopatyna pod Brodami. Tam też nowo mianowani oficerowie oraz podoficerowie przyjmowani byli oficjalnie w poczet kadry pułku.

Barwy i tradycję 2 Pułku Ułanów Grochowskich w latach 19952000 kontynuował 2 batalion czołgów (dowódcy: 1995/96 kpt. Wojciech Ganuszko, 1996/98 kpt. Dariusz Lewnadowski, 1998–2000 kpt. Jerzy Cygroń) z 4 Suwalskiej Brygady Kawalerii Pancernej w Orzyszu.

Ponadto, od 2003 roku działa Stowarzyszenie Ułanów Grochowskich imienia Generała Józefa Dwernickiego z siedzibą w Podkowie Leśnej. Jest to organizacja zajmująca się kultywowaniem tradycji 2 Pułku Ułanów Grochowskich, popularyzowaniem wiedzy o tej formacji poprzez różnorodne formy działalności, w tym formy rekonstrukcji historycznej.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W święto patronki pułku - Matki Boskiej Częstochowskiej[1].
  2. Święto Matki Boskiej Częstochowskiej, widniejącej na sztandarze pułku.
  3. 21 listopada 1917 gen. Józef Dowbor-Muśnicki mianował dowódcą 2 pułk ułanów płk. Władysława Mosiewicza.
  4. Za czyny męstwa wykazane podczas walk w latach 1918–1920 sześćdziesięciu jeden ułanów grochowskich zostało odznaczonych Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. Kawalerowie Virtuti Militari zostali wymienieni alfabetycznie, w stopniach wojskowych, które posiadali w momencie podpisania stosownych dekretów przez Naczelnego Wodza[6][7].
  5. Mieczysław Kudelski (ur. 20 grudnia 1882, zm. 11 sierpnia 1957). 27 sierpnia 1920 roku został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu rotmistrza, w kawalerii, w grupie oficerów byłych Korpusów Wschodnich i byłej armii rosyjskiej[8]. 2 grudnia 1930 roku został mianowany z dniem 1 stycznia 1931 roku pułkownikiem wyłącznie z prawem do tytułu[9]. Z dniem 31 grudnia 1930 roku został przeniesiony w stan spoczynku[10].
  6. W niedzielę capstrzyk był o 22:00.
  7. Klacze i wałachy.
  8. W 1939 Koła Oficerów Rezerwy i b. Ochotników przekształciło się w Koło Ułanów Grochowskich.
  9. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[12].
  10. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[13].
  11. W czerwcu 1918 demobilizowano I Korpus Polski w Rosji.
  12. W 1939 wprowadzono do wersji żołnierskiej odznaki z białego metalu z proporczykami malowanymi zwykłą farbą.
  13. W 1921 roku przywrócono barwne proporczyki w broniach jezdnych.
  14. Karmazynowe patki ułanów (zamiast proporczyków) nawiązywały do dawnych barw mundurów i wyłogów tych formacji od XVIII wieku po 1831[33].
  15. Jeśli nie zaznaczono inaczej, miejsce służby żołnierzy zawodowych przed mobilizacją podano za: Ryszard Rybka, Kamil Stepan; Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939[39].
  16. Jeśli nie zaznaczono inaczej, informacje o żołnierzach znajdujących się na Białoruskiej Liście Katyńskiej pochodzą z książki: Maciej Wyrwa; Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940[40].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Filipow i Wróblewski 1992 ↓, s. 12.
  2. Dz. Rozk. Wojsk. Nr 54 z 17 maja 1919 roku, poz. 1690.
  3. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 30 z 29 lipca 1924 roku, poz. 448.
  4. Dobroński i Skłodowski 2008 ↓, s. 62.
  5. Tuliński 2020 ↓, s. 954.
  6. Herkner 1929 ↓, s. 39.
  7. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 28 z 16 lipca 1921 roku, poz. 1115 i 1116.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 33 z 1 września 1920 roku, s. 794.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 16 z 3 grudnia 1930 roku, s. 341.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 21 stycznia 1930 roku, s. 2.
  11. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 689.
  12. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  13. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  14. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 190.
  15. Dobroński i Skłodowski 2008 ↓, s. 263–266.
  16. Dobroński i Skłodowski 2008 ↓, s. 267–284.
  17. Dobroński i Skłodowski 2008 ↓, s. 285–290.
  18. Dobroński 1993 ↓, s. 33–34.
  19. Dobroński i Skłodowski 2008 ↓, s. 290–294.
  20. Dobroński 1993 ↓, s. 35.
  21. Dobroński i Skłodowski 2008 ↓, s. 295–297.
  22. Dobroński 1993 ↓, s. 36–38.
  23. Dobroński i Skłodowski 2008 ↓, s. 308–319.
  24. Dobroński i Skłodowski 2008 ↓, s. 300,301,305.
  25. Satora 1990 ↓, s. 187.
  26. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 163.
  27. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 164.
  28. Dz. Rozk. MSWojsk. nr 27 z 3 sierpnia 1920 roku, poz.636
  29. Dz. Rozk. MSWojsk. nr 22 z 4 sierpnia 1927 roku, poz.268
  30. Smaczny 1989 ↓, s. 382.
  31. Dz. Rozk. MSWojsk. nr nr 6 z 24 lutego 1928 roku, poz.66
  32. Smaczny 1989 ↓, s. 376.
  33. Żygulski (jun.) 1988 ↓, s. 116.
  34. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 160.
  35. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 93.
  36. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 98.
  37. Katyń – miejsca pamięci. [dostęp 2022-01-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-19)].
  38. Muzeum Katyńskie – Księgi Cmentarne.
  39. Rocznik oficerski 1939 ↓.
  40. Wyrwa 2015 ↓.
  41. Księgi Cmentarne – wpis 533.
  42. Księgi Cmentarne – wpis 10116.
  43. Księgi Cmentarne – wpis 3040.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]