30 Pułk Strzelców Kaniowskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy polskiego pułku piechoty z numerem 30. Zobacz też: 30 Pułk Piechoty - inne pułki piechoty z numerem 30.
30 Pułk Strzelców Kaniowskich
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 9 czerwca
Nadanie sztandaru 9 czerwca 1928
Rodowód 30 pp Ziemi Brzezińskiej
30 pp Ziemi Łowickiej
Dowódcy
Pierwszy ppłk Franciszek Korewo
Ostatni ppłk dypl. Stanisław Rutkowski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Skierniewice
Warszawa
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 10 Dywizja Piechoty
Bitwa komarow 1920.png

30 Pułk Strzelców Kaniowskich (30 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 1918 roku, w Łowiczu, z oddziałów Polskiej Organizacji Wojskowej został sformowany 30 pułk piechoty. Organizatorem pułku był podpułkownik Franciszek Korewo, dowódca Okręgu Wojskowego Nr X Łowickiego. Pułk organizacyjnie był w składzie 10 Dywizji Piechoty – zorganizowanej na bazie 4 Dywizji Strzelców Polskich.

9 kwietnia 1919 roku Minister Spraw Wojskowych generał porucznik Józef Leśniewski zatwierdził dla 30 pp nazwę - „30 pułk piechoty ziemi Brzezińskiej”[1]. Następnie oddział przemianowany został na 30 pułk piechoty Ziemi Łowickiej i w końcu na 30 pułk strzelców Kaniowskich.

Walki na Ukrainie i z bolszewikami[edytuj | edytuj kod]

W drugiej połowie 1919 pułk został skierowany do walk w obronie Lwowa, następnie walczył z Ukraińcami pod Kulparkowem, Parsenkówką, Zimną Wodą i Łapanówką. W tym czasie pułkiem dowodził płk Franciszek Sikorski. Sukces bojowy żołnierze pułku odnieśli pod Żyrawnem nad Świcą. Od końca maja do pierwszych dni lipca część pododdziałów pułku pełniła służbę wartowniczą na zachodniej granicy państwa. Po przybyciu z Kubania do kraju 4 Dywizji Strzelców Polskich, dowodzonej przez gen. Lucjana Żeligowskiego, jej żołnierze zasilili szeregi 30 pp i razem wzięli udział w ofensywie kijowskiej tocząc zwycięską walkę pod Kaniowem – stąd nazwa „Strzelcy Kaniowscy”.

W dniach 14-16 lipca w rejonie Sadki (nad rzeką Seret) pułk brał udział w ostatecznej ofensywie przeciwko wojskom ukraińskim. Walczył następnie pod Połockiem i Leplą, skąd przegrupował się na postój do Berezyny. W maju 1920 walczył z przeważającymi wojskami nieprzyjacielskim pod Biełkami i Kozinami. W czerwcu żołnierze pułku zostali wycofani na pozycje między Okuninem i Stelmachowem, z zadaniem obrony Warszawy. W sierpniu dowodzenie pułkiem przejął ppłk Kazimierz Jacynik. 15 i 16 sierpnia pułk wsławił się brawurowym wtargnięciem do Radzymina zajętego przez wojska rosyjskie. Jacynik odzyskał Radzymin siłami dwóch kompanii I batalionu 30 pułku, szwadronu 201 pułku szwoleżerów i II dywizjonu 4 pułku strzelców konnych. Pod koniec sierpnia walczył z konnicą Budionnego w rejonie Zamościa i Hrubieszowa, ponosząc największe w dziejach pułku straty. Ostatnią walkę w wojnie 1920 pułk stoczył w dniach 11-13 września, w czasie końcowych działań pościgowych oddziałów polskich, zakończonych opanowaniem miasta Sokal nad Bugiem.

Okres pokoju[edytuj | edytuj kod]

Defilada 30 pp przed marszałkiem Józefem Piłsudskim
Ruiny koszar 30 pułku piechoty Strzelców Kaniowskich w Pawilonach III - IX Cytadeli Warszawskiej w latach 1940-41.

Po zakończeniu działań wojennych 30 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr IV[2] w Skierniewicach. Kadra batalionu zapasowego stacjonowała w Tomaszowie. Pułk wchodził w skład 10 Dywizji Piechoty[2].

Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz decyzją z dnia 24 lutego 1922 roku «polecił rozciągnąć nazwę „Kaniowskich” na 30 pp i 10 pap, a mianowicie: „30 pułk strzelców Kaniowskich” i „10 pułk Kaniowski artylerii polowej”»[3].

11 lipca tego roku, pułk został przeniesiony na stałe do Warszawy, do głównego budynku koszarowego (nr 63) Cytadeli. W czasie przewrotu majowego 1926 żołnierze pułku opowiedzieli się po stronie rządu[a].

19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 9 czerwca, jako datę święta pułkowego[4]. Pułk obchodził święto w rocznicę swojego wielkiego zwycięstwa z 1920 roku pod Hostoborzem i Jamnami[5].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

9 czerwca 1928 roku, w rocznicę bitwy pod Kaniowem, prezydent Rzeczypospolitej Polski wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez mieszkańców Łowicza, Łodzi i Warszawy. W latach 30. XX w. w pułku funkcjonowała Szkoła Podoficerska.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 30 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[6]. Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[7].

Działania bojowe we wrześniu 1939[edytuj | edytuj kod]

4-5 września 1939 pułk razem z 10 DP został włączony w skład Armii "Łódź", z którą walczył w rejonie Sieradza. Wobec przewagi wojsk niemieckich został wycofany do Warszawy i podporządkowany Dowództwu Obrony Warszawy. W drugiej dekadzie września I batalion pułku dowodzony przez mjr Bronisława Kamińskiego walczył między Młocinami a wsią Placówka (obecnie teren Huty "ArcelorMittal"). 21 września został doszczętnie rozbity. Wówczas poległo około 600 żołnierzy batalionu, a wśród nich mjr Kamiński. Wszyscy zostali pochowani w zbiorowej mogile na Cmentarzu Wawrzyszewskim. Opiekuje się nią młodzież pobliskiej Szkoły Podstawowej nr 80.

Po kapitulacji Warszawy część żołnierzy pułku dostała się do niewoli niemieckiej. Niektórzy przedostali się do Francji, inni brali udział w ruchu oporu nie tylko na terenie kraju, ale też w hitlerowskich obozach koncentracyjnych w: Oświęcimiu, Mauthausen, Gusen, Stutthofie oraz w obozach jenieckich w II C Woldenberg i II D Gross-Born. Żołnierze, którzy przedostali się na Zachód walczyli pod Narwikiem, Monte Cassino, pod Ankoną, Bolonią i w Normandii.

Mapy bitew

Armia lodz 1939.png Bitwa warta 1939.png Warszawa obrona 1939 1.PNG
Warszawa obrona 1939.png
Pomnik upamiętniający Warszawskie Termopile, Skwer im. 30 Pułku Strzelców Kaniowskich, Bielany
Tablica upamiętniająca kilkugodzinną bitwę września 1939, którą stoczył I Batalion 30. Pułku Strzelców Kaniowskich

Strzelcy kaniowscy[edytuj | edytuj kod]

Pomnik żołnierzy pułku, na Cmentarzu Wawrzyszewskim w Warszawie, którzy polegli w obronie stolicy we wrześniu 1939
Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[8].

  • ppłk Franciszek Korewo (1 XII 1918 – 14 VII 1919 → dowódca 49 i 65 PP)
  • mjr / płk Kazimierz Jacynik (15 VII 1920 – 10 XII 1923 → dowódca piechoty dywizyjnej 8 DP)
  • ppłk SG Eugeniusz Kunisch (15 III 1924 – III 1925)
  • płk SG dr Izydor Modelski (15 X 1925[9] – 1926 → komendant PKU Łuniniec)
  • ppłk / płk piech. Stefan Wyspiański (VIII 1926 – XII 1928 → stan spoczynku z dniem 28 II 1929)
  • ppłk piech. Konstanty Pereświet-Sołtan (7 I 1929 – III 1932 → inspektor poborowy w DOK I)
  • płk piech. inż. January Konstanty Grzędziński (8 III 1932 – 22 VIII 1936)
  • ppłk dypl. Stanisław Rutkowski (22 VIII 1936 – 30 VIII 1939 → szef Oddziału III Sztabu Armii „Łódź”
  • ppłk piech. Włodzimierz Szmyd (V 1936 – 4 IX 1939, ranny)
  • mjr Bronisław Czesław Kamiński (4-5 IX 1939)
  • ppłk dypl. Stanisław Rutkowski (od 6 IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[10]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

  • mjr piech. Eugeniusz Wyrwiński (p.o. 10 VII 1922[11] - 9 IV 1924 → zastępca dowódcy 71 pp)
  • ppłk p.d.SG Jan Ignacy Zakrzewski (od 9 IV 1924[12] – 1925[13])
  • ppłk piech. dr Zygmunt Hołobut (1926)
  • ppłk SG Kazimierz Bogumił Janicki (od 25 VIII 1927[14])
  • ppłk piech. Bolesław Schwarzenberg-Czerny (1928 - 21 I 1930 → wykładowca w Doświadczalnym Centrum Wyszkolenia[15])
  • mjr dypl. Adam Świtalski (od 20 II 1930[16] - 1 III 1931 → szef sztabu DOK IV[17])
  • ppłk dypl. Ludwik Lepiarz (1 III 1931[18] - 9 XII 1932 → szef sztabu DOK VI)
  • ppłk dypl. Kazimierz Aleksandrowicz (od 9 XII 1932[19] - 7 VI 1934 → dowódca 1 pspodh)
  • ppłk piech. Wincenty II Kurek (7 VI 1934[20] – III 1939 → dowódca 28 pp)
  • ppłk piech. Włodzimierz Szmyd (III – 30 VIII 1939 → dowódca 30 pp)
Kwatermistrzowie pułku

W latach 1921-1923 zastępcą dowódcy pułku i jego pomocnikiem w zakresie służby administracyjno-gospodarczej był dowódca batalionu sztabowego[8]. W 1924 roku, w nowej organizacji pokojowej pułku piechoty, utworzono stanowisko kwatermistrza, a zlikwidowano batalion sztabowy i stanowisko dowódcy tego pododdziału. 1 kwietnia 1938 roku stanowisko kwatermistrza zostało zamienione na stanowisko II zastępcy dowódcy (zastępcy dowódcy do spraw gospodarczych)[21]. W 1939 roku, w organizacji wojennej pułku było ponownie stanowiskiem kwatermistrza.

Oficerowie pułku

Obsada personalna we wrześniu 1939[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna we wrześniu 1939[32]

Dowództwo
  • dowódca - ppłk Włodzimierz Szmyd
  • I adiutant - kpt. Kazimierz Szempliński
  • II adiutant - ppor. rez. Wacław Jerzy Tejchfeld
  • oficer informacyjny - N.N.
  • oficer łączności - kpt. Józef Jędrych
  • kwatermistrz - kpt. Tadeusz Rudowski/kpt. Stefan Sowiński
  • oficer płatnik- ppor. rez. Zygmunt Rakocy
  • oficer żywnościowy - ppor. rez. Władysław Malborczyk
  • naczelny lekarz - kpt. lek. med. dr Stanisław Malewski
  • kapelan - kpl. rez. ks. Piotr Pieniążek
  • dowódca kompanii gospodarczej - kpt. Mieczysław Januszewski
I batalion
  • dowódca I batalionu - mjr Bronisław Czesław Kamiński
  • adiutant batalionu - ppor. rez. Bolesław Czak-Żukowski
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - por. Karol Lange
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - por. Antoni Rak
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - ppor. Jerzy Steinbóck
  • dowódca 1 kompanii cekaemów - por. Józef Łęczycki/ppor. rez. Zdzisław Raabe
II batalion
  • dowódca II batalionu - kpt. Konstanty Supiński
  • adiutant batalionu - ppor. Karol Broszkiewicz
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - kpt. Władysław Klęk
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej - por. Adam Zborowski
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej - por. rez. Władysław Grochowski
  • dowódca 2 kompanii cekaemów - por. Józef Wielgomasz
III batalion
  • dowódca III batalionu - mjr Romuald Borysowicz
  • adiutant batalionu - ppor. rez. Witold Jaroszewicz
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - por. Jerzy Kucharski
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej - ppor. Mieczysław Bukar/por. Jerzy Kucharski
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej - ppor. rez. Lucjan Bierzyński
  • dowódca 3 kompanii cekaemów - kpt. Józef Wysocki/kpt. Franciszek Kurbiel
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - ppor. Czesław Błoński
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - kpt. Władysław Borkiewicz
  • dowódca kompanii technicznej - N.N.
  • dowódca kompanii zwiadowców - por. Roman Podbielski
  • dowódca plutonu pionierów - kpt Henryk Bełdycki
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - por. Jan Rogowski

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1919–1920[33]

  1. ś.p. szer. Jakub Bartczak
  2. kpt. Jan Chodźko-Zajko
  3. sierż. Stanisław Cymmerman
  4. kpt. Jan Dańkowski
  5. sierż. Wacław Fabianowski
  6. plut. Antoni Głębowski
  7. ś.p. por. Florian Górzyński
  8. sierż. Jan Gruda
  9. plut. Jan Izydorczyk
  10. ppłk Kazimierz Jacynik
  11. sierż. Mateusz Kamiński
  12. por. Zygmunt Kostkiewicz
  13. ś.p. por. Józef Ługowski
  14. kpr. Stefan Mazurek
  15. sierż. Jan Moskaluk
  16. szer. Kazimierz Nowakowski
  17. plut. Józef Olesik
  18. ś.p. ppor. Włodzimierz Pawulski
  19. por. Aleksander Petelewicz
  20. szer. Szmul Pinkowski
  21. kpt. Tadeusz Paweł Podwysocki
  22. sierż. Edward Raniecki
  23. sierż. Bronisław Szwarocki
  24. ppor. Stanisław Szymański
  25. plut. Stanisław Szymański
  26. plut. Jan Uczciwek
  27. szer. Jan Walczak
  28. sierż. Józef Warabida
  29. plut. Franciszek Wiankowski
  30. kpt. Wincenty Wróblewski
  31. plut. Zygmunt Zduńczyk

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandary

Pierwszy sztandar pułk otrzymał w 1919, drugi w 1921[34].

9 czerwca 1928, w Warszawie, Prezydent RP Ignacy Mościcki wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo Łowicza, Łodzi i Warszawy. 5 września 1928, dwa miesiące po ceremonii wręczenia, Prezydent RP zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi[35]. Do chwili obecnej sztandar 30 pp jest uznawany za zaginiony. W Muzeum WP znajduje się jedynie orzeł ze sztandaru[34].

Groby żołnierzy pułku na Cmentarzu Wawrzyszewskim
Odznaka pamiątkowa

27 października 1925 minister spraw wojskowych, generał dywizji Władysław Sikorski zatwierdził odznakę pamiątkową 30 pułku piechoty[36]. Odznaka o wymiarach 41 x 41 mm ma kształt krzyża z biało emaliowanymi wciętymi ramionami. W centrum na okrągłej tarczy, na czerwonym tle znajduje się miniatura odznaki II Korpusu Polskiego w Rosji. Na granatowej obwódce tarczy wpisano: „30 PUŁK STRZELCÓW KANIOWSKICH”. Między ramionami krzyża rozchodzi się po pięć złotych promieni. Oficerska - dwuczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana, miniatura łączona dwoma nitami. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa[37].

Pamięć o pułku[edytuj | edytuj kod]

Na Cmentarzu Wawrzyszewskim znajduje się kwatera z grobami poległych żołnierzy pułku w czasie obrony Warszawy w 1939 roku. I batalion pułku powstrzymał natarcie niemieckiej 24 Dywizji Piechoty wsparte czołgami i ogniem 70 dział, ułatwiając przedostanie się do Warszawy przedzierającym się przez Puszczę Kampinoską niedobitkom Armii Pomorze i Poznań rozbitym w bitwie nad Bzurą.

W miejscu bitwy na terenie przyległym do Huty Warszawa w 1979 pracownicy huty postawili pomnik upamiętniający tę bitwę, a skwer na którym się znajduje nosi nazwę 30 Pułku Strzelców Kaniowskich.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Na terenie Cytadeli stacjonowały zatem dwa pułki postawione przez swych dowódców po dwu przeciwnych stronach. Dowódca 21 pułk piechoty „Dzieci Warszawy” oraz większość oficerów stanęła po stronie Marszałka → Karczewski 1992 ↓, s. 11

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dz. Rozk. Wojsk. Nr 43 z 17 kwietnia 1919 roku, poz. 1401.
  2. a b Almanach 1923 ↓, s. 51.
  3. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 4 kwietnia 1922 roku, poz. 193.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  5. Makowski 1928 ↓, s. 26.
  6. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  7. Jagiełło 2007 ↓, s. 64.
  8. a b Almanach 1923 ↓, s. 49.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 106 z 15 października 1925 roku, s. 570.
  10. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  11. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 543.
  12. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 36 z 9 kwietnia 1924 roku, s. 199.
  13. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 268.
  14. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 22 z 25 sierpnia 1927 roku, s. 256.
  15. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 1 z 21 stycznia 1930 roku, s. 707.
  16. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 5 z 20 lutego 1930 roku, s. 69.
  17. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 10.
  18. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 13.
  19. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 153.
  20. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 7 czerwca 1934 r., s. 154.
  21. Kłoczewski 1987 ↓, s. 163, 168.
  22. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 212.
  23. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 197.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 144.
  25. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 137.
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 173.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 116.
  28. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931 roku, s. 102.
  29. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931 roku, s. 101.
  30. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 143.
  31. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 128.
  32. Rzadkowski 2017 ↓, s. 66.
  33. Makowski 1928 ↓, s. 30.
  34. a b Satora 1990 ↓, s. 71.
  35. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych Nr 25 z 19 września 1928 r., poz. 283.
  36. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych Nr 35 z 27 października 1925 r., poz. 352.
  37. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 62.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]